เลือกพุทธศาสนสุภาษิตบทตั้ง ระบบจะเลือกบทเชื่อมและเรียบเรียงเป็นตัวอย่างเรียงความแก้กระทู้ธรรมตามแบบสนามหลวง
เป็นตัวอย่างสำหรับฝึกหัด ไม่ใช่เฉลย — ผู้สอบควรเรียบเรียงด้วยภาษาของตนเอง และจำบาลีกับคัมภีร์ที่มาให้ถูกต้อง
อารัมภบทअब अध्ययन र अभ्यासको मार्गदर्शनका लागि माथि उल्लेख गरिएको धम्म-विषयको अर्थलाई विस्तारपूर्वक व्याख्या गरिनेछ।
อธิบายบทตั้งव्याख्या यस प्रकार छ: यसले सिकाउँछ कि शील-पालन जीवनको हरेक चरणमा, युवावस्थादेखि बुढेसकालसम्म, सुखको कारण हो। शीलबाट पाइने एउटा सुख हो मैले न खराब गरेको छु न अरूलाई हानि पुर्याएको छु भन्ने थाहा पाउँदाको मानसिक शान्ति। धम्मपदको नागवग्गमा यो सूक्ति यस शिक्षासँग आउँछ कि दृढ श्रद्धा, प्रज्ञाको प्राप्ति र पाप नगर्नु, यी सबैले सुख ल्याउँछन्।
ขยายความบทตั้งशीलले धेरै प्रकारले सुख दिन्छ। जसले हानि पुर्याउँदैन, चोरी गर्दैन, काम-मिथ्याचार गर्दैन, झुट बोल्दैन र प्रमादको कारण बन्ने नशा गर्दैन, उसले यी कर्मबाट कठिनाइ उत्पन्न गर्दैन। आफ्नो आचरण सम्झँदा उससँग ढुक्क रहने कारण हुन्छ र उसले नगरेको भूल लुकाउनुपर्दैन। यसबाहेक, इमानदारी र अरूको अनुचित फाइदा नउठाउनुले सँगै बस्दा विश्वास बनाउन सहायता गर्छ।
ขยายความบทตั้งतैपनि, शील-पालनको अर्थ यो होइन कि जीवनमा कुनै दुःख वा समस्या नै हुँदैन। शीलवान् व्यक्ति पनि बिरामी हुन सक्छ, हानि बेहोर्न सक्छ वा निराशाको सामना गर्न सक्छ। तर शीलले उसलाई आफ्नै खराब कर्मले कठिनाइ बढाउनबाट बचाउँछ र इमानदारीपूर्वक बाँच्ने सिद्धान्त दिन्छ। उमेरसँगै शरीर बदलिए पनि असल आचरणबाट पाइने मानसिक शान्ति मूल्यवान् रहिरहन्छ।
ประโยคสะพาน + ที่มา ๑सावधानीपूर्वक आफ्नो शरीर र वाणीको संयम राख्ने र अरूको अतिक्रमण नगर्ने व्यक्तिले कलह उत्पन्न गर्दैन। त्यसैले वैर र बदलाको भावनालाई मौलाउने कुनै ठाउँ मिल्दैन। यो दीघनिकाय-महावग्गमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:
อธิบายบทเชื่อม ๑व्याख्या यस प्रकार छ: "संयम गर्नु" को अर्थ हो आफूलाई नियन्त्रण गर्नु, कर्म र वचनमा सावधान रहनु ताकि अरूको उल्लङ्घन नहोस् वा उनीहरूलाई हानि नपुगोस्, र मनको रक्षा गर्नु ताकि क्रोध र द्वेषले खराब कर्मतर्फ नलैजाऊन्। "वैर" को अर्थ हो शत्रुता, कलह र बदलाको भावनासहित द्वेष राख्नु। यो सूक्तिले सिकाउँछ कि आफ्नो आचरणमा संयम राखेर, अरूका लागि कठिनाइ उत्पन्न नगरेर र बदलाद्वारा कलहलाई अगाडि नबढाएर वैरका कारणलाई रोक्नू।
อธิบายบทเชื่อม ๑यो सूक्ति दिनेको बढ्दो पुण्य, पाप छाड्ने बुद्धिमान्, र लोभ, द्वेष तथा मोहको क्षयबाट पाइने शान्तिका वचनसँग आउँछ। यसरी यो गाथाले भलाइ गर्नु, संयम र क्लेश छाड्नका लागि प्रज्ञाको विकासको मूल्य देखाउँछ। वैर उत्पन्न नगर्ने सम्बन्धमा, सोच्नु, बोल्नु र गर्नुअघि सावधान रहनु आवश्यक छ, किनकि चोट पुर्याउने वचन वा कर्मले पीडा दिन सक्छन् र प्रतिशोधलाई जन्म दिन सक्छन्, जबसम्म द्वन्द्व फैलिँदैन।
อธิบายบทเชื่อม ๑संयमको अर्थ यो होइन कि हामी अरूका सबै विचार वा कर्मलाई नियन्त्रण गर्न सक्छौं। यसको अर्थ हो आफ्नो आचरणको जिम्मेवारी लिनु, हानिका कारण उत्पन्न गर्ने पक्ष नबन्नु, र अप्रसन्नताको सामना गर्दा क्रोधलाई बदलातर्फ लैजान नदिनु। यदि हामीबाट भूल भएको छ भने त्यसलाई स्वीकार गर्नु, माफी माग्नु र क्षतिपूर्ति गर्नुपर्छ। यदि गलतफहमी छ भने तर्कले बुझाउनुपर्छ। यस्तो व्यवहारले समस्या समाधान गर्न सहायता गर्छ र कलह जारी रहनुलाई घटाउँछ।
ตัวอย่างในชีวิตदैनिक जीवनमा, जुन परिवारका सदस्य एकअर्काप्रति इमानदार छन्, एकअर्कालाई हानि पुर्याउँदैनन् र धोका दिँदैनन्, त्यसमा विश्वासको राम्रो जग हुन्छ। रक्सी नपिउनेले पिउनमा पैसा खर्च गर्दैन र आफ्नो नशाले कठिनाइ उत्पन्न गर्दैन। साथीका सामान नचोर्ने र झुट नबोल्ने विद्यार्थीले त्यस्ता भूल लुकाउनुपर्दैन। ठूलो भएपछि पनि यदि उसले आफ्नो असल आचरण कायम राख्यो भने, ऊ अर्को पुस्ताका लागि राम्रो आदर्श बन्न सक्छ।
สรุปनिष्कर्षमा: सुख चाहनेले शील-पालनलाई जीवनको सामान्य तरिका बनाउने अभ्यास गर्नुपर्छ, कसैले नहेरेकोले मात्र उपेक्षा गर्नु हुँदैन, र नियमित रूपमा आफ्नो आचरणको जाँच गर्नुपर्छ। भूल भयो भने त्यसलाई स्वीकार गर्नु, सुधार्नु र दोहोर्याउनबाट सावधान रहनुपर्छ। निरन्तर शील-पालनले मानसिक शान्ति र शान्तिपूर्ण सहजीवनका कारण बनाउँछ, जो आजदेखि बुढेसकालसम्म मूल्यवान् छन्। यो आरम्भमा विषयका रूपमा उद्धृत गरिएको धम्म-वचनअनुरूप छ:
ปิดท้ายयसरी माथि वर्णन गरिएअनुसार यसको आशय स्पष्ट गरियो।