อารัมภบทअब अध्ययन र अभ्यासको मार्गदर्शनका लागि माथि उल्लेख गरिएको धम्म-विषयको अर्थलाई विस्तारपूर्वक व्याख्या गरिनेछ।

อธิบายบทตั้งव्याख्या यस प्रकार छ: "अल्पश्रुत" को अर्थ हो सुन्न, पढ्न वा ज्ञान र धम्म खोज्नमा रुचि नराख्ने व्यक्ति। यो सूक्तिले त्यस्तो व्यक्तिलाई दिनदिनै बूढो हुँदै जाने गोरुसँग तुलना गर्छ: शरीर बढ्छ, तर जीवनको बुझाइ उमेरसँगै बढ्दैन।

ขยายความบทตั้งबूढो गोरुको उपमाको अर्थ हो कि लामो समय बाँच्दैमा सधैं कोही बुद्धिमान् हुँदैन। गोरुले स्वभावैले खान्छ र सुत्छ, त्यसैले उसको शरीर समयसँगै बढ्छ र बूढो हुन्छ। सिकाइविना दिन बिताउने मानिसले पनि उमेर र तौल मात्र बढाउँछ, तर तर्क, भलाइ र जीवनका समस्या समाधान गर्ने बुझाइ बढाउँदैन। त्यसैले प्रज्ञाविनाको बुढेसकालले जीवनमा कुनै मूल्य थप्दैन।

ขยายความบทตั้งबुद्धशासनमा सुन्नु वा सिक्नु प्रज्ञाको पहिलो मार्ग हो। सुनेर र पढेर उत्पन्न हुने प्रज्ञालाई श्रुतमयी प्रज्ञा (सुतमया पञ्ञा) भनिन्छ। सुनेको कुरामा चिन्तन गर्दा चिन्तामयी प्रज्ञा उत्पन्न हुन्छ, र त्यसको अभ्यास गरेर आफैं अनुभव गर्दा भावनामयी प्रज्ञा उत्पन्न हुन्छ। अल्पश्रुत व्यक्तिले मानौं प्रज्ञा-विकासको पहिलो ढोका बन्द गर्छ। तैपनि यो सूक्तिले शिक्षाका कम अवसर पाएकाहरूको अनादर गर्दैन; यसले सबैलाई आ-आफ्नो अवसरअनुसार जीवनभर सिकिरहन सम्झाउँछ।

ประโยคสะพาน + ที่มา ๑प्रज्ञा सर्वश्रेष्ठ गुण हो, जसरी चन्द्रमा सबै ताराभन्दा बढी चम्किन्छ। शील, श्री र सत्पुरुषको धम्म सधैँ प्रज्ञावान्को पछि लाग्छन्। यो खुद्दकनिकाय-जातक-चत्तालीसनिपातमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:

อธิบายบทเชื่อม ๑व्याख्या यस प्रकार छ: यो सूक्तिले प्रज्ञालाई जीवनको मार्ग देखाउने प्रकाशका रूपमा प्रशंसा गर्छ, जसले के गर्नुपर्छ, के त्याग्नुपर्छ, र कुन कुरा आज मन परे पनि भोलि दुःख ल्याउन सक्छ भनी जान्न सहयोग गर्छ।

อธิบายบทเชื่อม ๑जसरी रातमा चन्द्रमा ताराहरूको समूहमाझ उज्यालो भएर चम्किन्छ, त्यसरी नै प्रज्ञाले जीवनको मार्ग उज्यालो पार्छ। प्रज्ञा हुँदा हामी के पाउन चाहन्छौं भनेर मात्र हेर्दैनौं, त्यो कुरा सही तरिकाले प्राप्त भएको हो कि होइन भनी पनि विचार गर्छौं। बोल्दा मन सन्तुष्ट हुन्छ कि हुँदैन भनेर मात्र हेर्दैनौं, त्यो वचनले कसैलाई चोट पुर्‍याउँछ कि भनी पनि सोच्छौं। त्यसैले प्रज्ञाले हामीलाई असल मार्ग छान्न सहयोग गर्छ, कहिलेकाहीँ त्यो मार्गमा धैर्य र त्याग आवश्यक परे पनि।

อธิบายบทเชื่อม ๑शील, श्री र सत्पुरुषहरूको धम्म प्रज्ञावान्को पछि लाग्छन् भन्नुको अर्थ हो कि कारण र तर्क विचार गर्न जान्दा असल आचरणको मूल्य देखिन्छ। प्रज्ञावान्ले अरूलाई पीडा दिनाले दुःख ल्याउँछ भनी देख्छ, त्यसैले शील पालन गर्ने सङ्कल्प गर्छ। उसले इमानदारी, मैत्री र कृतज्ञताको मूल्य देख्छ, त्यसैले असल मानिसहरूको धम्मलाई आचरणमा उतार्छ। अनि श्री, अर्थात् गरिमा वा समृद्धि, पनि उचित ढङ्गले जीवन बिताउन जान्नाले सहयोग पाउँछ। त्यसैले प्रज्ञाले सबै सद्गुणहरूलाई वास्तविक जीवनमा उपयोगी बनाउन सहयोग गर्छ।

อธิบายบทเชื่อม ๑यो सूक्तिले प्रशंसा गरेको प्रज्ञा अरूलाई धोका दिने वा अरूको फाइदा उठाउने चलाखी होइन। चतुरतापूर्वक ठगी गर्ने उपाय सोच्ने व्यक्तिसँग तीक्ष्ण बुद्धि होला, तर उसमा कर्मको दोषप्रतिको सचेत बुझाइको अभाव हुन्छ। त्यसैले प्रज्ञावान्ले लाभ र औचित्य दुवैलाई विचार गर्न जान्नुपर्छ, क्षणिक लाभका लागि इमानदारी साट्नु हुँदैन, र आफ्नो क्षमताले कसैलाई दुःख दिनु हुँदैन।

ประโยคสะพาน + ที่มา ๒जब मानिससँग धन मात्र हुन्छ तर प्रज्ञा हुँदैन, त्यो धन सजिलै सकिन सक्छ। तर प्रज्ञा भएमा धन गुमाएपछि पनि ऊ फेरि आफ्नै खुट्टामा उभिएर जीवन अघि बढाउन सक्छ। यो खुद्दकनिकाय-थेरगाथामा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:

อธิบายบทเชื่อม ๒व्याख्या यस प्रकार छ: यो सूक्तिले प्रज्ञा र धनको मूल्य तुलना गर्छ र देखाउँछ कि प्रज्ञा बढी स्थिर छ, किनकि त्यही नै धन कमाउने, त्यसको रक्षा गर्ने र हरेक अवस्थामा राम्ररी बाँच्ने साधन हो।

อธิบายบทเชื่อม ๒प्रज्ञावान् धन सकिए पनि बाँच्न सक्छ, किनकि उसलाई उपाय निकाल्न, अनुकूल हुन, फेरि सुरु गर्न आउँछ, र आफ्नो ज्ञान र क्षमताले फेरि आम्दानी गर्न सक्छ। प्रज्ञाविहीन व्यक्ति, जति नै धनी भए पनि, सायद मूल्य नबुझी खर्च गरिदिन्छ, सजिलै ठगिन्छ, वा गलत लगानी गरेर सबै गुमाउँछ, र सबै गएपछि अब कसरी बाँच्ने भन्ने थाहा पाउँदैन। "बाँच्न सक्दैन" को अर्थ यहाँ सुरक्षित र गुणस्तरीय जीवन जिउन नसक्नु हो।

อธิบายบทเชื่อม ๒यो सूक्तिले धन महत्त्वहीन छ भनी सिकाउँदैन। धनले जीवन सहज बनाउन र धेरै भलाइ गर्न सहयोग गर्छ। तर धन बाहिरी कुरा हो र धेरै कारणले गुम्न सक्छ, जबकि प्रज्ञा भित्री कुरा हो र सधैं हामीसँगै रहन्छ। आफ्नो प्रज्ञाको विकासमा लगानी गर्नेले मानौं आफ्नो जीवनका लागि बलियो सुरक्षा निर्माण गर्छ।

ตัวอย่างในชีวิตदैनिक जीवनमा, केही वयस्कहरू दशकौंसम्म काम गर्छन् तर कहिल्यै केही नयाँ सिक्दैनन्, र संसार बदलिँदा उनीहरू अनुकूल हुन सक्दैनन्। जबकि अझै पढ्ने, धम्म सुन्ने र युवा पुस्ताप्रति मन खुला राख्ने वृद्धवृद्धाहरूको मन स्पष्ट रहन्छ र उनीहरू आफ्ना छोराछोरी र नातिनातिनाका लागि मानसिक सहारा बन्छन्। लगनशील भएर पढ्ने र पाठ्यक्रमबाहिर पनि पढ्ने विद्यार्थीले व्यापक ज्ञान पाउँछ र उसको विकास गुणस्तरीय हुन्छ।

สรุปनिष्कर्षमा: निरर्थक रूपमा बूढो हुन नचाहनेले सधैं सुन्न, पढ्न र सिक्नमा रुचि राख्नुपर्छ, र सिकेको कुरामा चिन्तन र अभ्यास गर्नुपर्छ। यो आरम्भमा विषयका रूपमा उद्धृत गरिएको धम्म-वचनअनुरूप छ:

ปิดท้ายयसरी माथि वर्णन गरिएअनुसार यसको आशय स्पष्ट गरियो।