เลือกพุทธศาสนสุภาษิตบทตั้ง ระบบจะเลือกบทเชื่อมและเรียบเรียงเป็นตัวอย่างเรียงความแก้กระทู้ธรรมตามแบบสนามหลวง
เป็นตัวอย่างสำหรับฝึกหัด ไม่ใช่เฉลย — ผู้สอบควรเรียบเรียงด้วยภาษาของตนเอง และจำบาลีกับคัมภีร์ที่มาให้ถูกต้อง
อารัมภบทअब अध्ययन र अभ्यासको मार्गदर्शनका लागि माथि उल्लेख गरिएको धम्म-विषयको अर्थलाई विस्तारपूर्वक व्याख्या गरिनेछ।
อธิบายบทตั้งव्याख्या यस प्रकार छ: यो सूक्तिले प्रज्ञालाई जीवनको मार्ग देखाउने प्रकाशका रूपमा प्रशंसा गर्छ, जसले के गर्नुपर्छ, के त्याग्नुपर्छ, र कुन कुरा आज मन परे पनि भोलि दुःख ल्याउन सक्छ भनी जान्न सहयोग गर्छ।
ขยายความบทตั้งजसरी रातमा चन्द्रमा ताराहरूको समूहमाझ उज्यालो भएर चम्किन्छ, त्यसरी नै प्रज्ञाले जीवनको मार्ग उज्यालो पार्छ। प्रज्ञा हुँदा हामी के पाउन चाहन्छौं भनेर मात्र हेर्दैनौं, त्यो कुरा सही तरिकाले प्राप्त भएको हो कि होइन भनी पनि विचार गर्छौं। बोल्दा मन सन्तुष्ट हुन्छ कि हुँदैन भनेर मात्र हेर्दैनौं, त्यो वचनले कसैलाई चोट पुर्याउँछ कि भनी पनि सोच्छौं। त्यसैले प्रज्ञाले हामीलाई असल मार्ग छान्न सहयोग गर्छ, कहिलेकाहीँ त्यो मार्गमा धैर्य र त्याग आवश्यक परे पनि।
ขยายความบทตั้งशील, श्री र सत्पुरुषहरूको धम्म प्रज्ञावान्को पछि लाग्छन् भन्नुको अर्थ हो कि कारण र तर्क विचार गर्न जान्दा असल आचरणको मूल्य देखिन्छ। प्रज्ञावान्ले अरूलाई पीडा दिनाले दुःख ल्याउँछ भनी देख्छ, त्यसैले शील पालन गर्ने सङ्कल्प गर्छ। उसले इमानदारी, मैत्री र कृतज्ञताको मूल्य देख्छ, त्यसैले असल मानिसहरूको धम्मलाई आचरणमा उतार्छ। अनि श्री, अर्थात् गरिमा वा समृद्धि, पनि उचित ढङ्गले जीवन बिताउन जान्नाले सहयोग पाउँछ। त्यसैले प्रज्ञाले सबै सद्गुणहरूलाई वास्तविक जीवनमा उपयोगी बनाउन सहयोग गर्छ।
ขยายความบทตั้งयो सूक्तिले प्रशंसा गरेको प्रज्ञा अरूलाई धोका दिने वा अरूको फाइदा उठाउने चलाखी होइन। चतुरतापूर्वक ठगी गर्ने उपाय सोच्ने व्यक्तिसँग तीक्ष्ण बुद्धि होला, तर उसमा कर्मको दोषप्रतिको सचेत बुझाइको अभाव हुन्छ। त्यसैले प्रज्ञावान्ले लाभ र औचित्य दुवैलाई विचार गर्न जान्नुपर्छ, क्षणिक लाभका लागि इमानदारी साट्नु हुँदैन, र आफ्नो क्षमताले कसैलाई दुःख दिनु हुँदैन।
ประโยคสะพาน + ที่มา ๑प्रज्ञावान् व्यक्तिले अगाडिको सानो सुख त्याग्न जान्दछ, जब त्यो त्यागले भविष्यमा ठूलो र बढी स्थायी सुख ल्याउँछ भन्ने उसले देख्छ। यो खुद्दकनिकाय-धम्मपदमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:
อธิบายบทเชื่อม ๑व्याख्या यस प्रकार छ: यो सूक्तिले प्रज्ञाले सुख छान्न जान्न सिकाउँछ। कहिलेकाहीँ अझ राम्रो सुखका लागि केही मनोरञ्जन वा सुविधा घटाउनुपर्छ। त्यसैले प्रज्ञावान्ले तत्कालको मन परेको कुरालाई मात्र हेर्दैन, बरु कुन कुराले बढी लाभ र शान्ति ल्याउँछ भनी विचार गर्छ।
อธิบายบทเชื่อม ๑"थोरै सुख" को अर्थ हो सानो वा सीमित सुख, जस्तै खाने, घुम्ने वा मनलाग्दी खर्च गर्नेबाट पाइने आनन्द। "विपुल सुख" को अर्थ हो त्योभन्दा ठूलो सुख, जसलाई अट्ठकथाले निर्वाण-सुखको रूपमा व्याख्या गर्छ, अर्थात् क्लेशको निरोध र दुःखबाट मुक्तिको सुख। यस्तो सुखको लक्ष्य राख्नेले साना सुखप्रतिको आसक्ति त्याग्छ, अनि दान, शील र भावनाद्वारा आफूलाई प्रशिक्षित गर्छ।
อธิบายบทเชื่อม ๑यो सन्देशलाई दैनिक जीवनमा लागू गर्दा हामी देख्छौं कि हर कुरामा आफ्नो मन लागेको गरेर सधैं असल कुरा हुने आशा गर्न सकिँदैन। ज्ञान चाहिन्छ भने मनोरञ्जनबाट केही समय निकालेर पढ्नुपर्छ; आवश्यक परेको बेला प्रयोग गर्ने पैसा चाहिन्छ भने अनावश्यक सामान किन्न घटाउनुपर्छ; शान्त मन चाहिन्छ भने अरूलाई जित्ने इच्छा छाड्ने अभ्यास गर्नुपर्छ। त्यसैले केही कुराको त्याग केवल हानि मात्र होइन, बरु बढी मूल्यवान् कुरा उत्पन्न हुने बाटो खोल्नु हो।
อธิบายบทเชื่อม ๑तैपनि, थोरै सुखको त्याग प्रज्ञासहित हुनुपर्छ; आफूलाई बिरामी पर्ने हदसम्म जबरजस्ती गर्नु वा गर्नुपर्ने कर्तव्य त्याग्नु होइन। पर्याप्त विश्राम र उचित मनोरञ्जनको पनि जीवनमा स्थान छ। महत्त्वपूर्ण कुरा हो मात्रा जान्नु, र आफू आसक्त भइरहेको सुखले बढी महत्त्वपूर्ण भलाइ वा लाभमा बाधा पुर्याउँछ कि पुर्याउँदैन भनी विचार गर्नु। घटाउँदा जीवन राम्रो हुन्छ भन्ने स्पष्ट देखिन्छ भने, घटाउन, छाड्न र त्याग्न साहस गर्ने गरी मनलाई प्रशिक्षित गर्नुपर्छ।
ประโยคสะพาน + ที่มา ๒जब मानिसले ज्ञान र धम्मको खोजी नगरी दिनहरू बित्न दिन्छ, बढ्दो उमेरले शरीरलाई मात्र बढाउँछ। तर जिज्ञासु मानिसको प्रज्ञा उमेर बढ्दै जाँदा झन् गहिरो हुँदै जान्छ। यो खुद्दकनिकाय-धम्मपदमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:
อธิบายบทเชื่อม ๒व्याख्या यस प्रकार छ: "अल्पश्रुत" को अर्थ हो सुन्न, पढ्न वा ज्ञान र धम्म खोज्नमा रुचि नराख्ने व्यक्ति। यो सूक्तिले त्यस्तो व्यक्तिलाई दिनदिनै बूढो हुँदै जाने गोरुसँग तुलना गर्छ: शरीर बढ्छ, तर जीवनको बुझाइ उमेरसँगै बढ्दैन।
อธิบายบทเชื่อม ๒बूढो गोरुको उपमाको अर्थ हो कि लामो समय बाँच्दैमा सधैं कोही बुद्धिमान् हुँदैन। गोरुले स्वभावैले खान्छ र सुत्छ, त्यसैले उसको शरीर समयसँगै बढ्छ र बूढो हुन्छ। सिकाइविना दिन बिताउने मानिसले पनि उमेर र तौल मात्र बढाउँछ, तर तर्क, भलाइ र जीवनका समस्या समाधान गर्ने बुझाइ बढाउँदैन। त्यसैले प्रज्ञाविनाको बुढेसकालले जीवनमा कुनै मूल्य थप्दैन।
อธิบายบทเชื่อม ๒बुद्धशासनमा सुन्नु वा सिक्नु प्रज्ञाको पहिलो मार्ग हो। सुनेर र पढेर उत्पन्न हुने प्रज्ञालाई श्रुतमयी प्रज्ञा (सुतमया पञ्ञा) भनिन्छ। सुनेको कुरामा चिन्तन गर्दा चिन्तामयी प्रज्ञा उत्पन्न हुन्छ, र त्यसको अभ्यास गरेर आफैं अनुभव गर्दा भावनामयी प्रज्ञा उत्पन्न हुन्छ। अल्पश्रुत व्यक्तिले मानौं प्रज्ञा-विकासको पहिलो ढोका बन्द गर्छ। तैपनि यो सूक्तिले शिक्षाका कम अवसर पाएकाहरूको अनादर गर्दैन; यसले सबैलाई आ-आफ्नो अवसरअनुसार जीवनभर सिकिरहन सम्झाउँछ।
ตัวอย่างในชีวิตदैनिक जीवनमा, प्रज्ञा प्रयोग गर्ने विद्यार्थीले देख्छ कि ध्यान दिएर पढ्नाले ज्ञान मिल्छ, जबकि उत्तर सार्नाले अभ्यासको अवसर गुम्छ। प्रज्ञा प्रयोग गर्ने व्यापारीले इमानदारीको मूल्य देख्छ, किनकि ठगीबाट हुने नाफाभन्दा विश्वासलाई बढी जोगाउनुपर्छ। नेतृत्व गर्नेले पनि तर्क सुन्नुपर्छ र अरूसँग न्यायपूर्ण व्यवहार गर्नुपर्छ। रिस उठेको बेलामा पनि बोल्नुअघि रोकिएर सोच्न जान्नु भनेको आफ्नो आचरण र अरूको मन दुवै जोगाउन प्रज्ञाको प्रयोग गर्नु हो।
สรุปनिष्कर्षमा: हामीले अध्ययन, श्रवण र हरेक कुराको सावधानीपूर्वक विचारद्वारा प्रज्ञाको निरन्तर विकास गर्नुपर्छ। कुनै कुरा असल हो भनी थाहा पाएपछि त्यसलाई व्यवहारमा उतार्नुपर्छ; कुनै कुरा गलत देखेपछि सुधार्न तयार हुनुपर्छ। ज्ञानलाई स्मरणमा मात्र सीमित राख्नु हुँदैन, बरु त्यसलाई विचार, वचन र कर्मलाई निर्देशित गर्ने प्रकाश बनाउनुपर्छ, ताकि जीवन शील र सद्गुणसँगै अघि बढोस्। यो आरम्भमा विषयका रूपमा उद्धृत गरिएको धम्म-वचनअनुरूप छ:
ปิดท้ายयसरी माथि वर्णन गरिएअनुसार यसको आशय स्पष्ट गरियो।