แต่งกระทู้ธรรม: ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคน โย นโร อุปนยฺหติ กุสาปิ ปูติ วายนฺติ เอวํ พาลูปเสวนา

ชุดสุภาษิตที่ให้เลือก (จำลอง ๕ บท)

ชั้นนี้เชื่อม ๒ บท · ลำดับที่กดเลือก = ลำดับในเรียงความ · ครบแล้วต้องเอาบทเดิมออกก่อนจึงเลือกบทอื่นได้ · เลือกครบแล้วระบบแต่งใหม่ทันที

๑ ตครํ ว ปลาเสน โย นโร อุปนยฺหติ ปตฺตาปิ สุรภี วายนฺติ เอวํ ธีรูปเสวนา คนห่อกฤษณาด้วยใบไม้ แม้ใบไม้ก็หอมไปด้วยฉันใด การคบกับนักปราชญ์ก็ฉันนั้น ขุ. ชา. วีส. ๒๗/๔๓๗ วรรคเดียวกัน ๒ ยาทิสํ กุรุเต มิตฺตํ ยาทิสญฺจูปเสวติ, โสปิ ตาทิสโก โหติ สหวาโส หิ ตาทิโส คบคนเช่นใดเป็นมิตร และสมคบคนเช่นใด เขาก็เป็นคนเช่นนั้น เพราะการอยู่ร่วมกันย่อมเป็นเช่นนั้น ขุ. ชา. วีส. ๒๓/๔๓๗ วรรคเดียวกัน สทฺเธน จ เปสเลน จ ปญฺญวตา พหุสฺสุเตน จ สขิตํ หิ กเรยฺย ปณฺฑิโต. ภทฺโท สปฺปุริเสหิ สงฺคโม บัณฑิต พึงทำความเป็นเพื่อนกับคนที่ศรัทธา มีศีลเป็นที่รัก มีปัญญาและเป็นพหูสูต เพราะการสมาคมกับคนดี เป็นความเจริญ ขุ. เถร. ๒๖/๔๐๕ วรรคเดียวกัน น ปาปชนสํเสวี อจฺจนฺตสุขเมธติ โคธากุลํ กกณฺฏาว กลึ ปาเปติ อตฺตนํ ผู้คบคนชั่ว ย่อมถึงความสุขโดยส่วนเดียวไม่ได้ เขาย่อมยังตน ให้ประสบโทษ เหมือนกิ้งก่าเข้าฝูงเหี้ยฉะนั้น ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๔๖ วรรคเดียวกัน ปาปมิตฺเต วิวชฺเชตฺวา ภเชยฺยุตฺตมปุคฺคเล โอวาเท จสฺส ติฏฺเฐยฺย ปตฺเถนฺโต อจลํ สุขํ ผู้ปรารถนาความสุขที่มั่นคง พึงเว้นมิตรชั่วเสีย คบแต่บุคคลสูงสุด และพึงตั้งอยู่ในโอวาทของท่าน ขุ. เถร. ๒๖/๓๐๙ วรรคเดียวกัน

ตัวอย่างนี้เรียบเรียงจากคำอธิบายพุทธศาสนสุภาษิตที่ผ่านการตรวจทาน ใช้ดูแนวการวางโครงเรื่องและการเชื่อมความ ไม่ใช่เฉลยของสนามหลวง ผู้สอบควรฝึกเขียนด้วยสำนวนของตนเอง

คำอธิบายบทตั้งฉบับเต็ม

ธรรมศึกษาชั้นโท (ต่างประเทศ) · บทเชื่อม ๒ บท · ประมาณ ๓,๘๐๕ ตัวอักษร (ราว ๔ หน้ากระดาษเขียน)

แสดงโครงสร้าง

สุ่มสำนวนเชื่อม

ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคนโย นโร อุปนยฺหติ

กุสาปิ ปูติ วายนฺติเอวํ พาลูปเสวนา

คนห่อปลาเน่าด้วยใบหญ้าคา แม้หญ้าคาก็พลอยเหม็นเน่าไปด้วยฉันใด การคบกับคนพาลก็ฉันนั้น

(ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๐๓)

อารัมภบทบัดนี้ จักได้อธิบายขยายเนื้อความแห่งกระทู้ธรรมภาษิตที่ได้ลิขิตไว้ ณ เบื้องต้น เพื่อเป็นแนวทางแห่งการศึกษาและประพฤติปฏิบัติสืบต่อไป

อธิบายบทตั้งอธิบายความว่า สุภาษิตนี้เป็นคู่กับบทที่เปรียบการคบนักปราชญ์กับการห่อกฤษณา โดยแสดงด้านตรงข้ามว่า การคบคนพาลย่อมทำให้เราพลอยเสื่อมเสียไปด้วย

ขยายความบทตั้งหญ้าคาเป็นหญ้าธรรมดาที่ไม่มีกลิ่นเหม็นในตัว แต่เมื่อนำไปห่อปลาเน่า กลิ่นเหม็นก็ติดมาที่หญ้าคาด้วย และล้างออกได้ยาก การคบคนพาลก็เช่นกัน แม้ตัวเราเองไม่ได้เป็นคนไม่ดี แต่เมื่ออยู่ใกล้ชิดคนพาล ความคิดและนิสัยที่ไม่ดีก็อาจซึมซับเข้ามาทีละน้อย และคนอื่นก็อาจมองเราไม่ดีไปด้วย เพราะคนมักตัดสินผู้อื่นจากคนที่เขาคบหา

ขยายความบทตั้งอุปมานี้ชี้ให้เห็นอิทธิพลที่ค่อย ๆ เกิดขึ้นโดยไม่รู้ตัว ผู้ที่คบคนพาลมักคิดว่าตนจะไม่เปลี่ยนไป แต่เมื่อเวลาผ่านไป อาจพบว่าตนเริ่มพูดจาหยาบคาย ละเลยหน้าที่ หรือยอมรับความผิดเป็นเรื่องธรรมดา เหมือนหญ้าคาที่ไม่รู้ว่ากลิ่นเหม็นติดตัวเมื่อใด การรู้เท่าทันอิทธิพลนี้จึงเป็นเครื่องป้องกันที่สำคัญ

ประโยคสะพาน + ที่มา ๑การคบหานักปราชญ์ผู้มีปัญญาย่อมทำให้เราพลอยได้รับความดีงามไปด้วย เหมือนใบไม้ที่ใช้ห่อกฤษณา แม้ใบไม้นั้นก็พลอยหอมตามไปด้วย สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในคัมภีร์ขุทฺทกนิกาย ชาตก วีสตินิปาต ว่า

ตครํ ว ปลาเสนโย นโร อุปนยฺหติ

ปตฺตาปิ สุรภี วายนฺติเอวํ ธีรูปเสวนา

คนห่อกฤษณาด้วยใบไม้ แม้ใบไม้ก็หอมไปด้วยฉันใด การคบกับนักปราชญ์ก็ฉันนั้น

อธิบายบทเชื่อม ๑อธิบายความว่า พุทธภาษิตบทนี้ใช้อุปมาที่เห็นภาพชัดเจน เพื่อสอนว่า การคบหาคนดีมีปัญญา ย่อมทำให้เราพลอยได้รับความดีงามไปด้วยโดยไม่รู้ตัว

อธิบายบทเชื่อม ๑กฤษณาเป็นไม้หอมที่มีกลิ่นหอมติดทนนาน ใบไม้ธรรมดาที่นำมาห่อกฤษณา แม้ไม่มีกลิ่นหอมในตัวเอง แต่เมื่ออยู่ใกล้ชิดกับกฤษณานาน ๆ ก็ได้กลิ่นหอมติดมาด้วย การคบนักปราชญ์ก็เช่นกัน ความรู้ ความคิด และความประพฤติที่ดีของนักปราชญ์ ย่อมค่อย ๆ ซึมซับเข้าสู่ผู้ที่อยู่ใกล้ชิด ทำให้ผู้นั้นมีความคิดและความประพฤติที่ดีขึ้นตามไปด้วย

อธิบายบทเชื่อม ๑พุทธภาษิตบทนี้เป็นคู่กับบทที่เปรียบการคบคนพาลกับการห่อปลาเน่าด้วยใบหญ้าคา ทั้งสองบทแสดงความจริงเดียวกัน คือ คนเราได้รับอิทธิพลจากคนรอบข้างเสมอ ข้อที่ควรสังเกตคือ ใบไม้ต้องอยู่ใกล้ชิดกับกฤษณาจึงได้กลิ่นหอม การคบนักปราชญ์ก็ต้องเข้าไปใกล้ชิด รับฟัง และเปิดใจเรียนรู้อย่างจริงจัง จึงจะได้ประโยชน์เต็มที่

ประโยคสะพาน + ที่มา ๒เมื่อบุคคลคบหาใกล้ชิดกับคนดี ตนก็ย่อมมีแนวโน้มจะเป็นคนดี แต่หากคบคนชั่ว ตนก็ย่อมค่อย ๆ กลายเป็นเช่นนั้น เพราะการอยู่ร่วมกันย่อมหล่อหลอมคนให้คล้ายกัน สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในคัมภีร์ขุทฺทกนิกาย ชาตก วีสตินิปาต ว่า

ยาทิสํ กุรุเต มิตฺตํยาทิสญฺจูปเสวติ,

โสปิ ตาทิสโก โหติสหวาโส หิ ตาทิโส

คบคนเช่นใดเป็นมิตร และสมคบคนเช่นใด เขาก็เป็นคนเช่นนั้น เพราะการอยู่ร่วมกัน ย่อมเป็นเช่นนั้น

อธิบายบทเชื่อม ๒อธิบายความว่า พุทธภาษิตบทนี้สรุปหลักของการคบหาไว้อย่างกระชับว่า มนุษย์ย่อมมีแนวโน้มที่จะเป็นอย่างคนที่ตนคบหาใกล้ชิด เพราะการอยู่ร่วมกันทำให้ความคิดและนิสัยถ่ายทอดถึงกัน

อธิบายบทเชื่อม ๒การอยู่ร่วมกันทำให้เกิดการเรียนรู้โดยธรรมชาติ เราซึมซับวิธีคิด วิธีพูด ค่านิยม และพฤติกรรมของคนที่อยู่ใกล้ชิดโดยไม่ต้องตั้งใจ เพื่อนที่ขยันย่อมพาให้ขยัน เพื่อนที่เกียจคร้านย่อมพาให้เกียจคร้าน เพื่อนที่มองโลกในแง่ดีย่อมทำให้เรามีกำลังใจ เพื่อนที่ชอบบ่นว่าย่อมทำให้เรามองสิ่งต่าง ๆ ในแง่ร้ายตามไปด้วย ดังนั้น การเลือกคบคนจึงเท่ากับการเลือกว่าเราจะเป็นคนแบบไหนในอนาคต

อธิบายบทเชื่อม ๒พุทธภาษิตบทนี้ไม่ได้หมายความว่ามนุษย์ไม่มีทางเลือกและต้องเปลี่ยนตามคนรอบข้างเสมอไป ผู้ที่มีสติและหลักใจมั่นคงสามารถรักษาความดีของตนได้แม้อยู่ในสภาพแวดล้อมที่ไม่ดี และยังอาจเป็นแบบอย่างให้ผู้อื่นเปลี่ยนแปลงได้ด้วย แต่สำหรับคนทั่วไป โดยเฉพาะผู้ที่ยังอยู่ในวัยเรียนรู้ การเลือกคบคนดีเป็นทางที่ปลอดภัยและได้ผลที่สุด

ตัวอย่างในชีวิตในชีวิตประจำวัน นักเรียนที่คบเพื่อนที่ชอบโดดเรียน แม้ตนเองไม่ได้โดดเรียน ก็อาจถูกครูมองว่าเป็นพวกเดียวกัน และในที่สุดอาจถูกชวนให้ทำตาม ผู้ที่ร่วมงานกับผู้ที่ชอบนินทาผู้อื่น อาจติดนิสัยนินทาไปด้วยโดยไม่รู้ตัว ผู้ที่คบหาผู้ที่ทำผิดกฎหมาย อาจถูกสงสัยหรือถูกดึงเข้าไปพัวพันกับคดีความ

สรุปสรุปความว่า ผู้ที่ต้องการรักษาความดีงามของตนจึงควรระมัดระวังในการคบหา ไม่ใกล้ชิดกับคนพาลจนถูกกลิ่นความชั่วติดตัว สมดังธรรมภาษิตที่ยกขึ้นเป็นนิกเขปบทเบื้องต้นว่า

ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคนโย นโร อุปนยฺหติ

กุสาปิ ปูติ วายนฺติเอวํ พาลูปเสวนา

ปิดท้ายมีนัยดังพรรณนามาด้วยประการฉะนี้ ฯ

ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคน   โย นโร อุปนยฺหติ
		กุสาปิ ปูติ วายนฺติ   เอวํ พาลูปเสวนา
		คนห่อปลาเน่าด้วยใบหญ้าคา แม้หญ้าคาก็พลอยเหม็นเน่าไปด้วยฉันใด การคบกับคนพาลก็ฉันนั้น
		(ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๐๓)
	บัดนี้ จักได้อธิบายขยายเนื้อความแห่งกระทู้ธรรมภาษิตที่ได้ลิขิตไว้ ณ เบื้องต้น เพื่อเป็นแนวทางแห่งการศึกษาและประพฤติปฏิบัติสืบต่อไป
	อธิบายความว่า สุภาษิตนี้เป็นคู่กับบทที่เปรียบการคบนักปราชญ์กับการห่อกฤษณา โดยแสดงด้านตรงข้ามว่า การคบคนพาลย่อมทำให้เราพลอยเสื่อมเสียไปด้วย
	หญ้าคาเป็นหญ้าธรรมดาที่ไม่มีกลิ่นเหม็นในตัว แต่เมื่อนำไปห่อปลาเน่า กลิ่นเหม็นก็ติดมาที่หญ้าคาด้วย และล้างออกได้ยาก การคบคนพาลก็เช่นกัน แม้ตัวเราเองไม่ได้เป็นคนไม่ดี แต่เมื่ออยู่ใกล้ชิดคนพาล ความคิดและนิสัยที่ไม่ดีก็อาจซึมซับเข้ามาทีละน้อย และคนอื่นก็อาจมองเราไม่ดีไปด้วย เพราะคนมักตัดสินผู้อื่นจากคนที่เขาคบหา
	อุปมานี้ชี้ให้เห็นอิทธิพลที่ค่อย ๆ เกิดขึ้นโดยไม่รู้ตัว ผู้ที่คบคนพาลมักคิดว่าตนจะไม่เปลี่ยนไป แต่เมื่อเวลาผ่านไป อาจพบว่าตนเริ่มพูดจาหยาบคาย ละเลยหน้าที่ หรือยอมรับความผิดเป็นเรื่องธรรมดา เหมือนหญ้าคาที่ไม่รู้ว่ากลิ่นเหม็นติดตัวเมื่อใด การรู้เท่าทันอิทธิพลนี้จึงเป็นเครื่องป้องกันที่สำคัญ
	การคบหานักปราชญ์ผู้มีปัญญาย่อมทำให้เราพลอยได้รับความดีงามไปด้วย เหมือนใบไม้ที่ใช้ห่อกฤษณา แม้ใบไม้นั้นก็พลอยหอมตามไปด้วย สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในคัมภีร์ขุทฺทกนิกาย ชาตก วีสตินิปาต ว่า
		ตครํ ว ปลาเสน   โย นโร อุปนยฺหติ
		ปตฺตาปิ สุรภี วายนฺติ   เอวํ ธีรูปเสวนา
		คนห่อกฤษณาด้วยใบไม้ แม้ใบไม้ก็หอมไปด้วยฉันใด การคบกับนักปราชญ์ก็ฉันนั้น
	อธิบายความว่า พุทธภาษิตบทนี้ใช้อุปมาที่เห็นภาพชัดเจน เพื่อสอนว่า การคบหาคนดีมีปัญญา ย่อมทำให้เราพลอยได้รับความดีงามไปด้วยโดยไม่รู้ตัว
	กฤษณาเป็นไม้หอมที่มีกลิ่นหอมติดทนนาน ใบไม้ธรรมดาที่นำมาห่อกฤษณา แม้ไม่มีกลิ่นหอมในตัวเอง แต่เมื่ออยู่ใกล้ชิดกับกฤษณานาน ๆ ก็ได้กลิ่นหอมติดมาด้วย การคบนักปราชญ์ก็เช่นกัน ความรู้ ความคิด และความประพฤติที่ดีของนักปราชญ์ ย่อมค่อย ๆ ซึมซับเข้าสู่ผู้ที่อยู่ใกล้ชิด ทำให้ผู้นั้นมีความคิดและความประพฤติที่ดีขึ้นตามไปด้วย
	พุทธภาษิตบทนี้เป็นคู่กับบทที่เปรียบการคบคนพาลกับการห่อปลาเน่าด้วยใบหญ้าคา ทั้งสองบทแสดงความจริงเดียวกัน คือ คนเราได้รับอิทธิพลจากคนรอบข้างเสมอ ข้อที่ควรสังเกตคือ ใบไม้ต้องอยู่ใกล้ชิดกับกฤษณาจึงได้กลิ่นหอม การคบนักปราชญ์ก็ต้องเข้าไปใกล้ชิด รับฟัง และเปิดใจเรียนรู้อย่างจริงจัง จึงจะได้ประโยชน์เต็มที่
	เมื่อบุคคลคบหาใกล้ชิดกับคนดี ตนก็ย่อมมีแนวโน้มจะเป็นคนดี แต่หากคบคนชั่ว ตนก็ย่อมค่อย ๆ กลายเป็นเช่นนั้น เพราะการอยู่ร่วมกันย่อมหล่อหลอมคนให้คล้ายกัน สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในคัมภีร์ขุทฺทกนิกาย ชาตก วีสตินิปาต ว่า
		ยาทิสํ กุรุเต มิตฺตํ   ยาทิสญฺจูปเสวติ,
		โสปิ ตาทิสโก โหติ   สหวาโส หิ ตาทิโส
		คบคนเช่นใดเป็นมิตร และสมคบคนเช่นใด เขาก็เป็นคนเช่นนั้น เพราะการอยู่ร่วมกัน ย่อมเป็นเช่นนั้น
	อธิบายความว่า พุทธภาษิตบทนี้สรุปหลักของการคบหาไว้อย่างกระชับว่า มนุษย์ย่อมมีแนวโน้มที่จะเป็นอย่างคนที่ตนคบหาใกล้ชิด เพราะการอยู่ร่วมกันทำให้ความคิดและนิสัยถ่ายทอดถึงกัน
	การอยู่ร่วมกันทำให้เกิดการเรียนรู้โดยธรรมชาติ เราซึมซับวิธีคิด วิธีพูด ค่านิยม และพฤติกรรมของคนที่อยู่ใกล้ชิดโดยไม่ต้องตั้งใจ เพื่อนที่ขยันย่อมพาให้ขยัน เพื่อนที่เกียจคร้านย่อมพาให้เกียจคร้าน เพื่อนที่มองโลกในแง่ดีย่อมทำให้เรามีกำลังใจ เพื่อนที่ชอบบ่นว่าย่อมทำให้เรามองสิ่งต่าง ๆ ในแง่ร้ายตามไปด้วย ดังนั้น การเลือกคบคนจึงเท่ากับการเลือกว่าเราจะเป็นคนแบบไหนในอนาคต
	พุทธภาษิตบทนี้ไม่ได้หมายความว่ามนุษย์ไม่มีทางเลือกและต้องเปลี่ยนตามคนรอบข้างเสมอไป ผู้ที่มีสติและหลักใจมั่นคงสามารถรักษาความดีของตนได้แม้อยู่ในสภาพแวดล้อมที่ไม่ดี และยังอาจเป็นแบบอย่างให้ผู้อื่นเปลี่ยนแปลงได้ด้วย แต่สำหรับคนทั่วไป โดยเฉพาะผู้ที่ยังอยู่ในวัยเรียนรู้ การเลือกคบคนดีเป็นทางที่ปลอดภัยและได้ผลที่สุด
	ในชีวิตประจำวัน นักเรียนที่คบเพื่อนที่ชอบโดดเรียน แม้ตนเองไม่ได้โดดเรียน ก็อาจถูกครูมองว่าเป็นพวกเดียวกัน และในที่สุดอาจถูกชวนให้ทำตาม ผู้ที่ร่วมงานกับผู้ที่ชอบนินทาผู้อื่น อาจติดนิสัยนินทาไปด้วยโดยไม่รู้ตัว ผู้ที่คบหาผู้ที่ทำผิดกฎหมาย อาจถูกสงสัยหรือถูกดึงเข้าไปพัวพันกับคดีความ
	สรุปความว่า ผู้ที่ต้องการรักษาความดีงามของตนจึงควรระมัดระวังในการคบหา ไม่ใกล้ชิดกับคนพาลจนถูกกลิ่นความชั่วติดตัว สมดังธรรมภาษิตที่ยกขึ้นเป็นนิกเขปบทเบื้องต้นว่า
		ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคน   โย นโร อุปนยฺหติ
		กุสาปิ ปูติ วายนฺติ   เอวํ พาลูปเสวนา
		คนห่อปลาเน่าด้วยใบหญ้าคา แม้หญ้าคาก็พลอยเหม็นเน่าไปด้วยฉันใด การคบกับคนพาลก็ฉันนั้น
	มีนัยดังพรรณนามาด้วยประการฉะนี้ ฯ

ฝึกแต่งกระทู้ธรรม