เลือกพุทธศาสนสุภาษิตบทตั้ง ระบบจะเลือกบทเชื่อมและเรียบเรียงเป็นตัวอย่างเรียงความแก้กระทู้ธรรมตามแบบสนามหลวง
เป็นตัวอย่างสำหรับฝึกหัด ไม่ใช่เฉลย — ผู้สอบควรเรียบเรียงด้วยภาษาของตนเอง และจำบาลีกับคัมภีร์ที่มาให้ถูกต้อง
อารัมภบทअब अध्ययन र अभ्यासको मार्गदर्शनका लागि माथि उल्लेख गरिएको धम्म-विषयको अर्थलाई विस्तारपूर्वक व्याख्या गरिनेछ।
อธิบายบทตั้งव्याख्या यस प्रकार छ: "संयम" को अर्थ हो सावधान रहनु र आफ्नो आचरणलाई नियन्त्रण गर्नु ताकि त्यो बहकियोस् वा कठिनाइ उत्पन्न गरोस्। "सर्वत्र" को यहाँ अर्थ हो सबै इन्द्रिय-द्वारमा संयम, जसमा अनुभव, कर्म, वचन र विचार समावेश छन्। त्यसैले यो सूक्तिले सिकाउँछ कि पूर्ण रूपमा सावधान रहनू र असावधानी वा क्लेशलाई आफू र अरूलाई हानि पुर्याउन नदिनू।
ขยายความบทตั้งधम्मपदको भिक्खुवग्गमा भगवान् बुद्धले आँखा, कान, नाक, जिब्रो, शरीर, वचन र मनको संयम तथा सबै द्वारमा संयमको मूल्य बताउनुभयो, र भन्नुभयो कि सबै द्वारमा संयमित भिक्षु सबै दुःखबाट मुक्त हुन्छ। यो अंशले दुःखको अन्तका लागि धम्म-अभ्यासमा संयमको महत्त्व देखाउँछ। यसको अर्थ सभ्य व्यवहार मात्र होइन, बरु त्यो प्रशिक्षण पनि हो जसले अकुशल अवस्थालाई मनमाथि हावी हुन दिँदैन।
ขยายความบทตั้งशरीरको संयमको अर्थ हो हानि पुर्याउने, चोरी र काम-मिथ्याचारबाट बच्नु। वचनको संयमको अर्थ हो झुट, चुक्ली, कठोर वचन र व्यर्थको गफबाट बच्नु। मनको संयमको अर्थ हो ध्यान दिनु कि लोभ, क्रोध र मोह हावी भएर हानिकारक विचार, वचन वा कर्मतर्फ नलैजाऊन्। यसबाहेक, इन्द्रिय-संयमको अभ्यास गर्नुपर्छ, अर्थात् आँखा, कान, नाक, जिब्रो, शरीर र मनले अनुभव गर्दा सावधान रहनु, ताकि विभिन्न विषय हेर्दा, सुन्दा वा अनुभव गर्दा स्मृति बनिरहोस् र राग वा द्वेषले अकुशल अवस्था र हानितर्फ नलैजाओस्।
ประโยคสะพาน + ที่มา ๑सावधानीपूर्वक आफ्नो शरीर र वाणीको संयम राख्ने र अरूको अतिक्रमण नगर्ने व्यक्तिले कलह उत्पन्न गर्दैन। त्यसैले वैर र बदलाको भावनालाई मौलाउने कुनै ठाउँ मिल्दैन। यो दीघनिकाय-महावग्गमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:
อธิบายบทเชื่อม ๑व्याख्या यस प्रकार छ: "संयम गर्नु" को अर्थ हो आफूलाई नियन्त्रण गर्नु, कर्म र वचनमा सावधान रहनु ताकि अरूको उल्लङ्घन नहोस् वा उनीहरूलाई हानि नपुगोस्, र मनको रक्षा गर्नु ताकि क्रोध र द्वेषले खराब कर्मतर्फ नलैजाऊन्। "वैर" को अर्थ हो शत्रुता, कलह र बदलाको भावनासहित द्वेष राख्नु। यो सूक्तिले सिकाउँछ कि आफ्नो आचरणमा संयम राखेर, अरूका लागि कठिनाइ उत्पन्न नगरेर र बदलाद्वारा कलहलाई अगाडि नबढाएर वैरका कारणलाई रोक्नू।
อธิบายบทเชื่อม ๑यो सूक्ति दिनेको बढ्दो पुण्य, पाप छाड्ने बुद्धिमान्, र लोभ, द्वेष तथा मोहको क्षयबाट पाइने शान्तिका वचनसँग आउँछ। यसरी यो गाथाले भलाइ गर्नु, संयम र क्लेश छाड्नका लागि प्रज्ञाको विकासको मूल्य देखाउँछ। वैर उत्पन्न नगर्ने सम्बन्धमा, सोच्नु, बोल्नु र गर्नुअघि सावधान रहनु आवश्यक छ, किनकि चोट पुर्याउने वचन वा कर्मले पीडा दिन सक्छन् र प्रतिशोधलाई जन्म दिन सक्छन्, जबसम्म द्वन्द्व फैलिँदैन।
อธิบายบทเชื่อม ๑संयमको अर्थ यो होइन कि हामी अरूका सबै विचार वा कर्मलाई नियन्त्रण गर्न सक्छौं। यसको अर्थ हो आफ्नो आचरणको जिम्मेवारी लिनु, हानिका कारण उत्पन्न गर्ने पक्ष नबन्नु, र अप्रसन्नताको सामना गर्दा क्रोधलाई बदलातर्फ लैजान नदिनु। यदि हामीबाट भूल भएको छ भने त्यसलाई स्वीकार गर्नु, माफी माग्नु र क्षतिपूर्ति गर्नुपर्छ। यदि गलतफहमी छ भने तर्कले बुझाउनुपर्छ। यस्तो व्यवहारले समस्या समाधान गर्न सहायता गर्छ र कलह जारी रहनुलाई घटाउँछ।
ตัวอย่างในชีวิตदैनिक जीवनमा संयम उचित कर्मबाट प्रकट हुन्छ, जस्तो सार्वजनिक ठाउँमा अरूलाई बाधा पुग्ने गरी हल्ला नगर्नु, र सामाजिक सञ्जालको प्रयोग कठोर शब्द, निन्दा र नसोची सन्देश फर्वार्ड नगरी गर्नु, जसले द्वन्द्व र कठिनाइका कारण घटाउन सहायता गर्छ। कुनै विद्यार्थीका लागि, जब उसले कुनै सहपाठीलाई सफल भएको देख्छ र उसमा ईर्ष्या उठ्छ, तब उसले सजग भएर मनको रक्षा गर्नुपर्छ, सहपाठीलाई चोट पुर्याउने केही भन्नु वा गर्नु हुँदैन, र बरु आफ्नो योग्यता बढाउनतर्फ मोडिनुपर्छ। यस्तो संयमले हामीलाई नसोची भावनाको पछि लाग्नुको सट्टा जिम्मेवारीपूर्वक कर्म रोज्न सिकाउँछ।
สรุปनिष्कर्षमा: जीवनमा शान्ति चाहनेले अनुभव, कर्म, वचन र विचारमा निरन्तर संयमको अभ्यास गर्नुपर्छ र हरेक ठाउँ तथा हरेक अवसरमा त्यसलाई अपनाउनुपर्छ। संयम त्यो बारजस्तो हो जसले हामीलाई असावधानीले पापमा जानबाट रोक्छ, र मन तथा प्रज्ञाको विकासलाई सहारा दिने जग हो। निरन्तर अभ्यासले यसले हामीलाई सावधानीपूर्वक बाँच्न र हानि घटाउन सहायता गर्छ। यो आरम्भमा विषयका रूपमा उद्धृत गरिएको धम्म-वचनअनुरूप छ:
ปิดท้ายयसरी माथि वर्णन गरिएअनुसार यसको आशय स्पष्ट गरियो।