เลือกพุทธศาสนสุภาษิตบทตั้ง ระบบจะเลือกบทเชื่อมและเรียบเรียงเป็นตัวอย่างเรียงความแก้กระทู้ธรรมตามแบบสนามหลวง
เป็นตัวอย่างสำหรับฝึกหัด ไม่ใช่เฉลย — ผู้สอบควรเรียบเรียงด้วยภาษาของตนเอง และจำบาลีกับคัมภีร์ที่มาให้ถูกต้อง
อารัมภบทअब अध्ययन र अभ्यासको मार्गदर्शनका लागि माथि उल्लेख गरिएको धम्म-विषयको अर्थलाई विस्तारपूर्वक व्याख्या गरिनेछ।
อธิบายบทตั้งव्याख्या यस प्रकार छ: यो भनाइलाई वरिपरिको कथासँग जोडेर पढ्नुपर्छ, किनकि यहाँ "यदि" शब्द पुराना कर्मसम्बन्धी मतलाई जाँच्न राखिएको शर्त हो, सबै दुःख कर्मको ऋण चुकाउनु हो भन्ने निष्कर्ष होइन।
ขยายความบทตั้งमहाबोधि जातकमा बोधिसत्त्वले सबै सुख-दुःख विगतमा गरिएका कर्मबाट मात्र उत्पन्न हुन्छन् भन्ने विश्वास गर्नेहरूको खण्डन गर्न यो भनाइ भन्नुभएको हो। उहाँले औंल्याउनुभयो कि हानि पाउने व्यक्तिले पुरानो कर्मको ऋण मात्र चुकाइरहेको छ भनी मानियो भने, वर्तमानमा हानि पुर्याउने व्यक्ति आफ्नो कर्मप्रति जिम्मेवार हुनु पर्दैन त? भन्ने प्रश्न उठ्छ। त्यसैले यो भनाइको उद्देश्य वर्तमानका कर्मलाई बेवास्ता गर्ने हदसम्म पुराना कर्मको बहाना बनाउनुको कमजोरी देखाउनु हो।
ขยายความบทตั้งमुख्य सन्देश यो हो कि हामीले आफ्नो वा अरूको दुःख पूरै पुराना कर्मबाट भएको हो भनी हतारमा निष्कर्ष निकाल्नु हुँदैन, र कर्मलाई कसैलाई पीडा दिने वा कसैको कष्टलाई बेवास्ता गर्ने बहाना बनाउनु हुँदैन। वर्तमानका कर्म अझै महत्त्वपूर्ण छन्: गल्ती गर्नेले जिम्मेवारी लिनुपर्छ र सुधार्नुपर्छ, अनि दुःख पाउनेले मैत्रीसहित सहायता पाउनुपर्छ।
ประโยคสะพาน + ที่มา ๑मन्दबुद्धि मूर्खले पाप गर्दा प्रायः थाहा पाउँदैन, किनभने उसलाई त्यसको दोष देखिँदैन। तर कर्मको फल प्रकट भएपछि ऊ आफ्नै कर्मले आगोमा जलेझैँ सन्तप्त हुन्छ। यो खुद्दकनिकाय-धम्मपदमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:
อธิบายบทเชื่อม ๑व्याख्या यस प्रकार छ: यो सूक्तिले सिकाउँछ कि मूर्खले पछि आउने हानिकारक परिणाम स्पष्ट रूपमा नबुझी पाप गर्छ, तर जब पाप-कर्मले फल दिन्छ, तब उसले आफैंले गरेको कामबाट दुःख भोग्नुपर्छ। यहाँ "मूर्ख" शब्दले पाप-पुण्य र गुण-दोष विचार गर्ने प्रज्ञा नभएको व्यक्तिलाई जनाउँछ, कम पढेलेखेको व्यक्तिलाई होइन।
อธิบายบทเชื่อม ๑यस पदको "बुझ्दैन" शब्दलाई अट्ठकथाले यसरी व्याख्या गर्छ: आफूले गरेको कर्मले कस्तो फल दिन्छ भनी नजान्नु, आफू पाप गरिरहेको छु भनी नजान्नु होइन। उदाहरणका लागि, कसैलाई ठगी गर्नु वा अरूलाई हानि पुर्याउनु गलत हो भन्ने थाहा हुन्छ, तैपनि लाभ पाउने वा बदला लिने इच्छाले, पछि आउने हानिकारक परिणामबारे सचेत नभई ऊ त्यो काम गर्छ। अनि "मानौं आगोले पोलिएको होस्" भन्ने वाक्यांशले पाप-कर्मको फलबाट उत्पन्न हुने पोल्ने दुःखलाई देखाउँछ, र अट्ठकथाले नरकको दुःखलाई पनि उल्लेख गरेकाले यसको अर्थ आफूले गल्ती गरेँ भनी थाहा पाउँदा हुने पश्चात्तापभन्दा व्यापक छ।
อธิบายบทเชื่อม ๑मुख्य सन्देश यो हो कि हामीले त्यस बेला पाउने सन्तोष वा लाभलाई मात्र हेर्नु हुँदैन, बरु काम गर्नुअघि स्मृति र प्रज्ञाले विचार गर्नुपर्छ कि यो कुरा सही हो कि होइन, यसले कसलाई पीडा दिन्छ, र यसको कस्तो नराम्रो परिणाम हुन सक्छ। रिस उठिरहेको बेला वा कुनै कुरा धेरै पाउन मन लागेको बेलामा पनि रोकिएर सोच्नुपर्छ, र भावनाले गलत काम गराउन दिनु हुँदैन। तुरुन्तै हानिकारक परिणाम नदेखिनुले पापलाई गर्न योग्य कुरा बनाउँदैन।
ประโยคสะพาน + ที่มา ๒जब कुनै मानिसले बल वा दण्डले अरूलाई पीडा दिएर उनीहरूको दुःखमाथि आफ्नो सुख खडा गर्छ, यसरी पाएको सुख टिक्दैन, र यो लोक छाडेपछि पनि उसले सुख पाउँदैन। यो खुद्दकनिकाय-धम्मपदमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:
อธิบายบทเชื่อม ๒व्याख्या यस प्रकार छ: "सबै प्राणी" शब्दले मानिस र अन्य जीवजन्तु दुवैलाई समेट्छ। यहाँ "दण्ड" को अर्थ हानि पुर्याउन प्रयोग गरिने लट्ठी वा प्रहार गर्ने हतियार हो, र "यहाँबाट गएपछि" को अर्थ मृत्युपछि हो। यो सूक्तिले सचेत गराउँछ कि अरू जीवलाई पीडा दिएर आफ्नो सुख खोज्नु पाप-कर्म हो र परलोकमा सुखतर्फ लैजाँदैन।
อธิบายบทเชื่อม ๒धम्मपद अट्ठकथामा कथा छ कि भगवान् बुद्धले केही बालबालिकालाई लट्ठीले एउटा सर्प पिटिरहेको देख्नुभयो। उहाँले त्यसो गर्नुको कारण सोध्नुहुँदा बालबालिकाले सर्पले टोक्ला भन्ने डरले भनी उत्तर दिए। तब उहाँले आफ्नो सुख चाहनेले अरू प्राणीलाई हानि पुर्याउनु हुँदैन भनी शिक्षा दिनुभयो र यो गाथा बताउनुभयो। यो कथाले हामीलाई विचार गर्न प्रेरित गर्छ कि जसरी हामी जीवनलाई माया गर्छौं र पीडा चाहँदैनौं, त्यसरी नै अरू जीव पनि सुख चाहन्छन् र हानि पाउन चाहँदैनन्।
อธิบายบทเชื่อม ๒अरूलाई पीडा दिनेले तत्कालको सन्तोष वा लाभ पाउन सक्छ, तर त्यो सन्तोष अर्को पक्षको दुःखमाथि उत्पन्न भएको हुन्छ, र त्यसले डर, द्वन्द्व र वैमनस्य पनि उत्पन्न गर्न सक्छ। हानि पुर्याउने बानी परेपछि अरूको पीडालाई झन् सजिलै बेवास्ता गर्न सकिन्छ। त्यसैले हामीले मैत्रीको अभ्यास गर्नुपर्छ र आफ्नो सुखका लागि गरिरहेको कामले कसैलाई कष्ट दिन्छ कि दिँदैन भनी विचार गर्नुपर्छ।
ตัวอย่างในชีวิตदैनिक जीवनमा, निराशा वा हानिको सामना गर्दा हामी स्मृति स्थिर राख्न सत्यलाई स्वीकार गर्ने अभ्यास गर्न सक्छौं, अनि के अझै सुधार्न सकिन्छ भनी विचार गर्न सक्छौं। बिरामीले उपचार गराउनुपर्छ, काममा गल्ती गर्नेले कारण खोजेर सुधार गर्नुपर्छ, र पीडित व्यक्तिले आफ्नो रक्षा गर्नुपर्छ र सहायता माग्नुपर्छ। त्यसैले सहनशीलता समस्या समाधानसँगै अघि बढ्नुपर्छ; कर्म भोग्नैपर्छ भनी सोचेर दुःखलाई जारी रहन दिनु हुँदैन।
สรุปनिष्कर्षमा: सन्दर्भसहित यो गाथाको अध्ययनले हामीलाई कर्मलाई सावधानीपूर्वक बुझ्न सचेत गराउँछ, सबै कुरा विगतकै कुरा ठानेर वर्तमानको कर्तव्य बेवास्ता नगर्न। दुःख आइपर्दा गर्नुपर्ने कुरा हो: स्मृति स्थिर राख्नु, पापले प्रतिकार नगर्नु, सुधार्न सकिने कारण सुधार्नु, र मैत्रीसहित एकअर्कालाई सहायता गर्नु, किनकि आज के सोच्ने, के बोल्ने र के गर्ने भन्ने छनोट नै हामीले ध्यान दिनुपर्ने र जिम्मेवारी लिनुपर्ने कुरा हो। यो आरम्भमा विषयका रूपमा उद्धृत गरिएको धम्म-वचनअनुरूप छ:
ปิดท้ายयसरी माथि वर्णन गरिएअनुसार यसको आशय स्पष्ट गरियो।