อารัมภบทअब अध्ययन र अभ्यासको मार्गदर्शनका लागि माथि उल्लेख गरिएको धम्म-विषयको अर्थलाई विस्तारपूर्वक व्याख्या गरिनेछ।

อธิบายบทตั้งव्याख्या यस प्रकार छ: यो सूक्तिले चेतावनी दिन्छ कि मूर्खमा, अर्थात् सद्गुणविहीन र त्यसलाई सही ढङ्गले प्रयोग गर्ने प्रज्ञा नभएको व्यक्तिमा, उत्पन्न ज्ञान वा कौशलले लाभभन्दा बढी हानि ल्याउँछ।

ขยายความบทตั้ง"शुक्ल अंश" को अर्थ हो त्यस व्यक्तिमा अझै बाँकी भलाइ, सद्गुण र राम्रा गुणहरू, र "टाउको फुटाइदिन्छ" को अर्थ हो उसको विचारलाई विकृत पारेर उसलाई भड्काउनु। किनकि मूर्खसँग ज्ञान वा विशेष क्षमता हुँदा उसले प्रायः त्यसको गलत प्रयोग गर्छ, जस्तै अरूलाई हानि पुर्‍याउन वा अनुचित लाभ लिन। बारम्बार यस्तो गर्दा उसको पुरानो भलाइ बिस्तारै सकिन्छ, र खराबीले नै उसका लागि कठिनाइ ल्याउँछ।

ขยายความบทตั้งधम्मपदमा यो सूक्ति एउटा सीपमा निपुणता हासिल गरेर त्यसलाई अरूलाई हानि पुर्‍याउन प्रयोग गर्ने र त्यसैले नराम्रो परिणाम भोग्ने व्यक्तिसँग सम्बन्धित छ। यो कथाले देखाउँछ कि ज्ञान साधन मात्र हो; त्यसले लाभ दिन्छ कि हानि, त्यो प्रयोगकर्तामा भर पर्छ। त्यसैले यो सूक्तिले ज्ञान नराम्रो हो भनी सिकाउँदैन, बरु शिक्षासँगै सद्गुणको प्रशिक्षण हुनुपर्छ, र ज्ञान पाउनेहरू त्यसको सही प्रयोगमा सावधान रहनुपर्छ भनी सिकाउँछ।

ประโยคสะพาน + ที่มา ๑मन्दबुद्धि मानिसले यश, पद, अधिकार र अनुयायी पाएपछि प्रायः तिनलाई अहितकर बाटोमा प्रयोग गर्छ, यहाँसम्म कि ती आफू र अरू दुवैलाई पीडा दिने साधन बन्छन्। यो खुद्दकनिकाय-जातक-एकनिपातमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:

อธิบายบทเชื่อม ๑व्याख्या यस प्रकार छ: "यश" को अर्थ यहाँ पद, शक्ति, प्रसिद्धि र अनुयायी हो। यो सूक्तिले चेतावनी दिन्छ कि प्रज्ञाविहीन व्यक्तिको हातमा यश आफूलाई र अरूलाई नष्ट गर्ने साधन बन्छ।

อธิบายบทเชื่อม ๑यश र शक्ति अत्यन्त शक्तिशाली औजारजस्तै हुन्। प्रज्ञावान्को हातमा ती जनहितका लागि प्रयोग हुन्छन्; मूर्खको हातमा ती आफ्ना इच्छा पूरा गर्न प्रयोग हुन्छन्, जस्तै शक्तिले अरूलाई दमन गर्नु, अनुचित लाभ खोज्नु, वा यति अहङ्कारी हुनु कि सबै चेतावनी बेवास्ता गर्नु। यस्ता कर्मले अरूलाई सिधै हानि पुर्‍याउँछन् र अन्त्यमा आफैंतिर फर्केर सम्मानको हानि, दण्ड र त्यही यशको हानिको कारण बन्छन्।

อธิบายบทเชื่อม ๑यो सूक्तिले सिकाउँछ कि यश पाउनु खुसीको कुरा मात्र होइन, बरु एउटा जिम्मेवारी हो जसलाई धान्न प्रज्ञा र सद्गुण चाहिन्छ। महत्त्वपूर्ण पद ग्रहण गर्नेहरूले आफूलाई तयार पार्नुपर्छ, र पदका लागि मानिस छान्नेहरूले योग्यता वा निकटता मात्र होइन, प्रज्ञा र आचरणमा पनि विचार गर्नुपर्छ।

ประโยคสะพาน + ที่มา ๒जब कुनै मानिसमा ज्ञान, कामको निपुणता र देशकालको बुझाइ एकसाथ हुन्छ, उसले देशको सेवाको कर्तव्य उचित रूपमा निभाउन सक्छ र राजसेवामा राम्ररी टिक्न सक्छ। यो खुद्दकनिकाय-जातक-महानिपातमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:

อธิบายบทเชื่อม ๒व्याख्या यस प्रकार छ: यो सूक्तिले शासनमा वा जनसेवामा राम्रो काम गर्नेमा हुनुपर्ने गुणहरूको कुरा गर्छ: प्रज्ञा, ज्ञान, काम व्यवस्थापनको कौशल, र उचित समय तथा ठाउँको बुझाइ।

อธิบายบทเชื่อม ๒यो सूक्ति विधुर जातकबाट लिइएको हो, त्यस भागबाट जहाँ राजसेवा गर्नेहरूको आचरणको वर्णन छ। यसमा धेरै गुणहरू बताइएका छन्। पहिलो, प्रज्ञा: कारणहरूमा विचार गर्न सक्नु। दोस्रो, ज्ञान: आफ्नो जिम्मेवारीको काममा निपुण हुनु। तेस्रो, काम सञ्चालनमा कुशलता: हरेक काम कसरी र कुन क्रममा गर्ने भन्ने जान्नु। चौथो, समय र अवसरको ज्ञान: कहिले बोल्ने, कहिले गर्ने र कहिले पर्खने भन्ने जान्नु।

อธิบายบทเชื่อม ๒उचित समय र अवसर जान्नु प्रायः बेवास्ता गरिने तर अत्यन्त महत्त्वपूर्ण गुण हो, किनकि सही कुरा पनि गलत समयमा गरियो वा भनियो भने त्यो निष्फल हुन सक्छ वा समस्या पनि निम्त्याउन सक्छ। धेरै ज्ञान भएको तर समय र ठाउँको बुझाइ नभएको व्यक्तिलाई अरूसँग काम गर्न गाह्रो हुन सक्छ, जबकि सही समय र तरिका छान्न जान्ने व्यक्तिले सहज रूपमा काम गर्छ र विश्वास पाउँछ। सूक्तिले राजसेवाको कुरा गरे पनि यो सिद्धान्त हरेक प्रकारका संस्थामा कामका लागि लागू हुन्छ।

ตัวอย่างในชีวิตदैनिक जीवनमा, कम्प्युटरको जानकारले त्यो ज्ञानले प्रणालीमा सेंध लगाएर अरूको डेटा चोर्दा हानि पुर्‍याउँछ र दण्ड भोग्छ। कानुनको जानकारले त्यो ज्ञानले अरूलाई ठग्न कमजोरी खोज्दा प्रतिष्ठा र जीविका दुवै गुमाउँछ। तेज भए पनि आफ्नो तेजले साथीहरूलाई होच्याउने विद्यार्थीसँग कोही मित्रता गर्न चाहँदैन। तर आफ्नो ज्ञानले अरूलाई सहयोग गर्नेले सम्मान र सुख पाउँछ।

สรุปनिष्कर्षमा: जुनसुकै ज्ञान वा क्षमता पाउनेले सँगसँगै सद्गुणको विकास गर्नुपर्छ र त्यो ज्ञान अरूलाई हानि पुर्‍याउन होइन, हितका लागि प्रयोग गर्नुपर्छ। यो आरम्भमा विषयका रूपमा उद्धृत गरिएको धम्म-वचनअनुरूप छ:

ปิดท้ายयसरी माथि वर्णन गरिएअनुसार यसको आशय स्पष्ट गरियो।