อารัมภบทअब अध्ययन र अभ्यासको मार्गदर्शनका लागि माथि उल्लेख गरिएको धम्म-विषयको अर्थलाई विस्तारपूर्वक व्याख्या गरिनेछ।

อธิบายบทตั้งव्याख्या यस प्रकार छ: यो सूक्तिले चेतावनी दिन्छ कि ज्ञानीले दिएको उपदेश वा शिक्षा पालन नगर्ने व्यक्ति विनाशमा पर्छ। यहाँ "ज्ञानी" शब्द पालि शब्द "बुद्ध" को अनुवाद हो, जसको अर्थ धम्मको बोध प्राप्त गर्नुभएका भगवान् बुद्ध हो, र विस्तारमा स्पष्ट ज्ञान भएका पण्डितलाई पनि जनाउँछ। "विनाश" (ब्यसन) को अर्थ बरबादी र सर्वनाश हो, चाहे त्यो धनको होस्, जीवनको होस् वा सद्गुणको।

ขยายความบทตั้งयो गाथा दुकनिपातको वलाहस्स जातकमा आउँछ। पालि शब्द "रक्खसी" को शाब्दिक अर्थ राक्षसी हो, अर्थात् क्रूर यक्षिणी। बौद्ध सूक्तिहरूको पुस्तकमा यसको भावार्थ "समुद्री डाकु" गरिएको छ, अर्थात् समुद्री मार्गबाट यात्रा गर्ने व्यापारीहरूलाई ढुकेर आक्रमण गर्ने अपराधीहरू। जातकमा भनिएको छ कि धेरै व्यापारीहरूको जहाज टुटेर उनीहरू एउटा टापुमा पुगे, जहाँ यक्षिणीहरूले सुन्दर स्त्रीको रूप धारण गरेर उनीहरूको स्वागत गरे र आफूसँगै बस्न फकाए। वलाहक नामक घोडाको रूपमा जन्मनुभएका बोधिसत्त आकाशमा उडेर सहायता गर्न आउनुभयो र घर फर्कन चाहनेहरू आफ्नो पिठ्युँमा चढून् भनेर पुकार्नुभयो। चेतावनीमा विश्वास गर्ने व्यापारीहरू सुरक्षित घर फर्के, तर यक्षिणीहरूले दिएको सुखमा आसक्त भएर जान नमान्नेहरूलाई पछि यक्षिणीहरूले खाइदिए र उनीहरूको जीवन समाप्त भयो। यो उपमाले यो सिक्ने कुरा दिन्छ कि चेतावनी पाएर पनि आँखा र मनलाई लोभ्याउने कुरामा मोहित भएकाले नसुन्ने व्यक्ति आफूले समयमै होस नगरेको खतरामा पर्छ।

ขยายความบทตั้งविचार गर्नुपर्ने कुरा के हो भने बुद्ध-शासनमा उपदेश पालन गर्नु भनेको प्रज्ञा प्रयोग नगरी आँखा चिम्लेर विश्वास गर्नु होइन। भगवान् बुद्धले के कुशल हो र के अकुशल हो भनेर आफैं परख्न सिकाउनुभयो। तर त्यो शिक्षा सही र हितकारी छ भनी देखिसकेपछि, केवल जानेर पन्छाएर राख्ने होइन, वास्तवमै अभ्यासमा उतार्नुपर्छ। जातकका यक्षिणीहरूलाई कामगुण र प्रलोभनहरूसँग तुलना गर्न सकिन्छ, जुन सुरुमा सुखद देखिन्छन्, तर पछि विनाश ल्याउँछन्। लौकिक स्तरमा विनाश भनेको यस जीवनको हानि हो, र त्योभन्दा गहिरो स्तरमा चाहिँ दुःखबाट मुक्त हुने अवसर गुमाउनु र संसार-चक्रमा घुमिरहनु हो, किनभने व्यक्ति शास्ताले देखाउनुभएको मार्गमा हिँड्दैन।

ประโยคสะพาน + ที่มา ๑दुर्जनको संगत गर्नेले साँचो सुख पाउन सक्दैन र आफैँलाई दोष र हानिमा पार्छ, जसरी गोहोको बथानमा पसेको छेपारो पनि उनीहरूसँगै सङ्कटमा पर्छ। यो खुद्दकनिकाय-जातक-एकनिपातमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:

อธิบายบทเชื่อม ๑व्याख्या यस प्रकार छ: यो सूक्तिले सङ्गत गर्नमा सावधान रहन सचेत गराउँछ, किनकि हामीले सङ्गत गर्ने मानिसहरूले हाम्रो जीवनलाई डोर्‍याउनमा भूमिका खेल्छन्। पाप गर्न मन पराउनेहरूको सङ्गत गरेर उनीहरूको कुरामा विश्वास गरियो वा उनीहरूको देखासिकी गरियो भने, आफू र वरिपरिका मानिसहरूमाथि दुःख आइपर्न सक्छ।

อธิบายบทเชื่อม ๑गोध जातकको अट्ठकथामा कथा छ कि गोहोरोहरूका राजाको छोराले एउटा छेपारोसँग मित्रता गर्‍यो। बुबाले रोक्दा पनि उसले सुनेन। ठूलो भएपछि पनि गोहोरो-राजाको छोराले पहिले खेल्दाजस्तै छेपारोलाई अँगालोमा च्यापिरह्यो, जसले गर्दा छेपारोलाई पीडा भयो र उसले गोहोरोको बथानलाई नष्ट गर्ने सोच बनायो। त्यसैले उसले एक सिकारीलाई बथानको बासस्थानसम्म ल्यायो, जसले गर्दा विनाश भयो। तर गोहोरो-राजाले पहिल्यै भाग्ने बाटो तयार पारेकाले ऊ खतराबाट बच्यो। यो कथाले सचेत गराउँछ कि सावधानीविना सङ्गत गर्नु र चेतावनी नसुन्नुले धेरै जनामाथि विपत्ति ल्याउन सक्छ।

อธิบายบทเชื่อม ๑यहाँ "सर्वथा सुख" लाई सजिलै बुझ्ने गरी पूर्ण सुख भनी व्याख्या गरिन्छ। पापी मानिसको सङ्गत गर्नेले केही रमाइलो वा लाभ पाउन सक्छ, तर त्यो रमाइलोले गलत काम गर्न उक्साउँछ वा त्यो लाभ बेइमानीबाट प्राप्त हुन्छ भने, त्यो पछि दुःखको कारण बन्छ। त्यसैले हामीले सङ्गत गरेको व्यक्तिले हामीलाई कुन बाटोतर्फ डोर्‍याउँछ भनी राम्ररी विचार गर्नुपर्छ: इमानदार, लगनशील र जिम्मेवार बन्न प्रेरित गर्छ, कि धोका दिन, अरूलाई पीडा दिन र कर्तव्य त्याग्न।

ประโยคสะพาน + ที่มา ๒जब कुनै मानिसले बल वा दण्डले अरूलाई पीडा दिएर उनीहरूको दुःखमाथि आफ्नो सुख खडा गर्छ, यसरी पाएको सुख टिक्दैन, र यो लोक छाडेपछि पनि उसले सुख पाउँदैन। यो खुद्दकनिकाय-धम्मपदमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:

อธิบายบทเชื่อม ๒व्याख्या यस प्रकार छ: "सबै प्राणी" शब्दले मानिस र अन्य जीवजन्तु दुवैलाई समेट्छ। यहाँ "दण्ड" को अर्थ हानि पुर्‍याउन प्रयोग गरिने लट्ठी वा प्रहार गर्ने हतियार हो, र "यहाँबाट गएपछि" को अर्थ मृत्युपछि हो। यो सूक्तिले सचेत गराउँछ कि अरू जीवलाई पीडा दिएर आफ्नो सुख खोज्नु पाप-कर्म हो र परलोकमा सुखतर्फ लैजाँदैन।

อธิบายบทเชื่อม ๒धम्मपद अट्ठकथामा कथा छ कि भगवान् बुद्धले केही बालबालिकालाई लट्ठीले एउटा सर्प पिटिरहेको देख्नुभयो। उहाँले त्यसो गर्नुको कारण सोध्नुहुँदा बालबालिकाले सर्पले टोक्ला भन्ने डरले भनी उत्तर दिए। तब उहाँले आफ्नो सुख चाहनेले अरू प्राणीलाई हानि पुर्‍याउनु हुँदैन भनी शिक्षा दिनुभयो र यो गाथा बताउनुभयो। यो कथाले हामीलाई विचार गर्न प्रेरित गर्छ कि जसरी हामी जीवनलाई माया गर्छौं र पीडा चाहँदैनौं, त्यसरी नै अरू जीव पनि सुख चाहन्छन् र हानि पाउन चाहँदैनन्।

อธิบายบทเชื่อม ๒अरूलाई पीडा दिनेले तत्कालको सन्तोष वा लाभ पाउन सक्छ, तर त्यो सन्तोष अर्को पक्षको दुःखमाथि उत्पन्न भएको हुन्छ, र त्यसले डर, द्वन्द्व र वैमनस्य पनि उत्पन्न गर्न सक्छ। हानि पुर्‍याउने बानी परेपछि अरूको पीडालाई झन् सजिलै बेवास्ता गर्न सकिन्छ। त्यसैले हामीले मैत्रीको अभ्यास गर्नुपर्छ र आफ्नो सुखका लागि गरिरहेको कामले कसैलाई कष्ट दिन्छ कि दिँदैन भनी विचार गर्नुपर्छ।

ตัวอย่างในชีวิตदैनिक जीवनमा, गुरुले नियमित रूपमा पाठ दोहोर्‍याउन चेतावनी दिँदा पनि नसुन्ने र खेलमा समय बिताउने सामणेर परीक्षाको बेला उत्तर लेख्न सक्दैन र पछुताउनुपर्छ। आमाबुबाले पतनतर्फ डोर्‍याउने मानिसहरूको सङ्गत नगर्न चेतावनी दिँदा पनि हठ गरेर उनीहरूकै पछि लाग्ने व्यक्ति दुःखमा पर्न सक्छ। सुरक्षाबारे वा होसियारीपूर्वक खर्च गर्नेबारे सल्लाह पाएर पनि बेवास्ता गरी पालन नगर्ने कर्मचारी दुर्घटनामा वा सुधार्न गाह्रो हुने ऋणमा फस्न सक्छ।

สรุปनिष्कर्षमा: हामीले भगवान् बुद्धको र हितैषी ज्ञानीहरूको उपदेश खुला मनले सुन्नुपर्छ, प्रज्ञाले विचार गर्नुपर्छ र त्यसपछि आत्मसात् गरेर अभ्यास गर्नुपर्छ, तत्कालको रमाइलो वा सुविधाका लागि प्रमाद गर्नु हुँदैन। सही शिक्षाको पालन गर्नु वर्तमान र भविष्य दुवैका खतराबाट जोगाउने कवच हो। यो आरम्भमा विषयका रूपमा उद्धृत गरिएको धम्म-वचनअनुरूप छ:

ปิดท้ายयसरी माथि वर्णन गरिएअनुसार यसको आशय स्पष्ट गरियो।