แต่งกระทู้ธรรม: อสนฺเต นูปเสเวยฺย สนฺเต เสเวยฺย ปณฺฑิโต อสนฺโต นิรยํ เนนฺติ สนฺโต ปาเปนฺติ สุคตึ

สุภาษิตบทเชื่อมที่เข้ากัน

ชั้นนี้เชื่อม ๒ บท · ลำดับที่กดเลือก = ลำดับในเรียงความ · ครบแล้วต้องเอาบทเดิมออกก่อนจึงเลือกบทอื่นได้ · เลือกครบแล้วระบบแต่งใหม่ทันที

๑ น ปาปชนสํเสวี อจฺจนฺตสุขเมธติ โคธากุลํ กกณฺฏาว กลึ ปาเปติ อตฺตนํ ผู้คบคนชั่ว ย่อมถึงความสุขโดยส่วนเดียวไม่ได้ เขาย่อมยังตน ให้ประสบโทษ เหมือนกิ้งก่าเข้าฝูงเหี้ยฉะนั้น ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๔๖ วรรคเดียวกัน ๒ สทฺเธน จ เปสเลน จ ปญฺญวตา พหุสฺสุเตน จ สขิตํ หิ กเรยฺย ปณฺฑิโต. ภทฺโท สปฺปุริเสหิ สงฺคโม บัณฑิต พึงทำความเป็นเพื่อนกับคนที่ศรัทธา มีศีลเป็นที่รัก มีปัญญาและเป็นพหูสูต เพราะการสมาคมกับคนดี เป็นความเจริญ ขุ. เถร. ๒๖/๔๐๕ วรรคเดียวกัน ยาทิสํ กุรุเต มิตฺตํ ยาทิสญฺจูปเสวติ, โสปิ ตาทิสโก โหติ สหวาโส หิ ตาทิโส คบคนเช่นใดเป็นมิตร และสมคบคนเช่นใด เขาก็เป็นคนเช่นนั้น เพราะการอยู่ร่วมกันย่อมเป็นเช่นนั้น ขุ. ชา. วีส. ๒๓/๔๓๗ วรรคเดียวกัน ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคน โย นโร อุปนยฺหติ กุสาปิ ปูตี วายนฺติ เอวํ พาลูปเสวนา คนห่อปลาเน่าด้วยใบหญ้าคา แม้หญ้าคาก็พลอยเหม็นเน่าไปด้วย ฉันใด การคบกับคนพาลก็ฉันนั้น ขุ. ชา มหา. ๒๘/๓๐๓ วรรคเดียวกัน ตครํ ว ปลาเสน โย นโร อุปนยฺหติ ปตฺตาปิ สุรภี วายนฺติ เอวํ ธีรูปเสวนา คนห่อกฤษณาด้วยใบไม้ แม้ใบไม้ก็หอมไปด้วยฉันใด การคบกับนักปราชญ์ก็ฉันนั้น ขุ. ชา. วีส. ๒๗/๔๓๗ วรรคเดียวกัน อธมฺมํ ปฏิปนฺนสฺส โย ธมฺมมนุสาสติ ตสฺส เจ วจนํ กยิรา น โส คจฺเฉยฺย ทุคฺคตึ ผู้ใดสอนธรรมแก่คนปฏิบัติไม่ถูก ถ้าเขาทำตามคำของผู้นั้น จะไม่ไปสู่ทุคติ ขุ. ชา สฏฺฐี. ๒๘/๓๙ โย จ สีตญฺจ อุณฺหญฺจ ติณา ภิยฺโย น มญฺญติ กรํ ปุริสกิจฺจานิ โส สุขา น วิหายติ ผู้ไม่สำคัญความหนาวและความร้อนให้ยิ่งไปกว่าหญ้า ทำกิจของบุรุษ ย่อมไม่เสื่อมจากความสุข ที. ปาฏิ. ๑๑/๑๙๙ อตฺตทตฺถํ ปรตฺเถน พหุนาปิ น หาปเย อตฺตทตฺถมภิญฺญาย สทตฺถปสุโต สิยา บุคคลไม่ควรพล่าประโยชน์ของตน เพราะประโยชน์ผู้อื่นแม้มาก รู้จักประโยชน์ของตนแล้ว พึงขวนขวายในประโยชน์ของตน ขุ.ธ. ๒๕/๓๗

ตัวอย่างนี้เรียบเรียงจากคำอธิบายพุทธศาสนสุภาษิตที่ผ่านการตรวจทาน ใช้ดูแนวการวางโครงเรื่องและการเชื่อมความ ไม่ใช่เฉลยของสนามหลวง ผู้สอบควรฝึกเขียนด้วยสำนวนของตนเอง

คำอธิบายบทตั้งฉบับเต็ม

นักธรรมชั้นโท · บทเชื่อม ๒ บท · ประมาณ ๔,๒๒๑ ตัวอักษร (ราว ๔ หน้ากระดาษเขียน)

แสดงโครงสร้าง

สุ่มสำนวนเชื่อม

อสนฺเต นูปเสเวยฺยสนฺเต เสเวยฺย ปณฺฑิโต

อสนฺโต นิรยํ เนนฺติสนฺโต ปาเปนฺติ สุคตึ

บัณฑิตไม่พึงคบอสัตบุรุษ พึงคบสัตบุรุษ เพราะอสัตบุรุษย่อม นำไปสู่นรก สัตบุรุษย่อมให้ถึงสุคติ

(ขุ. ชา. วีส. ๒๗/๔๓๗)

อารัมภบทบัดนี้ จักได้อธิบายขยายเนื้อความแห่งกระทู้ธรรมภาษิตที่ได้ลิขิตไว้ ณ เบื้องต้น เพื่อเป็นแนวทางแห่งการศึกษาและประพฤติปฏิบัติสืบต่อไป

อธิบายบทตั้งอธิบายความว่า คำว่า “สัตบุรุษ” หมายถึงคนดี คนที่ประพฤติชอบ ส่วน “อสัตบุรุษ” หมายถึงคนที่ไม่ดี ประพฤติผิดธรรม สุภาษิตนี้สอนหลักสำคัญในการเลือกคบคน เพราะคนที่เราคบย่อมมีอิทธิพลต่อทิศทางชีวิตของเรา

ขยายความบทตั้งที่กล่าวว่าอสัตบุรุษนำไปสู่นรก หมายความว่า คนไม่ดีมักชักชวนให้ทำความชั่ว เช่น การพนัน สิ่งเสพติด การลักขโมย หรือการทำร้ายผู้อื่น เมื่อทำตามก็ย่อมได้รับผลเป็นความทุกข์เดือดร้อน ทั้งในชีวิตนี้และชีวิตหน้า ส่วนสัตบุรุษย่อมแนะนำในทางที่ดี ชักชวนให้ทำความดี เป็นแบบอย่างที่ดี และเตือนเมื่อเราหลงผิด การคบสัตบุรุษจึงนำไปสู่สุคติ คือความเจริญและความสุข

ขยายความบทตั้งการเลือกคบคนไม่ได้หมายถึงการดูถูกหรือเกลียดชังผู้ที่ประพฤติไม่ดี เรายังมีเมตตาและปรารถนาดีต่อเขาได้ แต่ไม่ควรสนิทสนมจนถูกชักจูงไปในทางที่ผิด โดยเฉพาะผู้ที่ยังมีใจไม่มั่นคงพอ นอกจากนี้ การพิจารณาว่าใครเป็นสัตบุรุษ ควรดูที่ความประพฤติ มิใช่ดูที่ฐานะหรือรูปลักษณ์ภายนอก

ประโยคสะพาน + ที่มา ๑ผู้ที่คบคนชั่วย่อมไม่อาจมีความสุขได้อย่างแท้จริง ทั้งยังนำตนให้ประสบโทษและความเสียหาย เหมือนกิ้งก่าที่เข้าไปอยู่ในฝูงเหี้ย ย่อมพลอยได้รับภัยไปด้วย สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในคัมภีร์ขุทฺทกนิกาย ชาตก เอกนิปาต ว่า

น ปาปชนสํเสวีอจฺจนฺตสุขเมธติ

โคธากุลํ กกณฺฏาวกลึ ปาเปติ อตฺตนํ

ความว่า ผู้คบคนชั่ว ย่อมถึงความสุขโดยส่วนเดียวไม่ได้ เขาย่อมยังตน ให้ประสบโทษ เหมือนกิ้งก่าเข้าฝูงเหี้ยฉะนั้น

อธิบายบทเชื่อม ๑อธิบายความว่า พุทธภาษิตบทนี้เตือนให้รู้จักระมัดระวังในการคบคน เพราะคนที่เราคบหาย่อมมีส่วนชักนำชีวิตของเรา หากคบผู้ที่ชอบทำความชั่ว แล้วหลงเชื่อหรือทำตามเขา ความเดือดร้อนก็อาจตามมาถึงตนเองและคนรอบข้างได้

อธิบายบทเชื่อม ๑ในอรรถกถาโคธชาดก มีเรื่องเล่าว่า ลูกของพญาเหี้ยผูกมิตรกับกิ้งก่า แม้พ่อจะห้ามปรามก็ไม่ยอมฟัง เมื่อเติบโตขึ้น ลูกพญาเหี้ยยังคงกอดทับกิ้งก่าอย่างที่เคยเล่นกัน จนกิ้งก่าเจ็บปวดและคิดทำลายฝูงเหี้ย จึงชักนำนายพรานมายังที่อยู่ของฝูง ทำให้เกิดความพินาศ ส่วนพญาเหี้ยได้เตรียมทางหนีไว้ล่วงหน้า จึงรอดพ้นภัยได้ เรื่องนี้เตือนว่า การคบหาโดยขาดความรอบคอบและไม่รับฟังคำตักเตือน อาจนำภัยมาถึงคนหมู่มากได้

อธิบายบทเชื่อม ๑คำว่า “ความสุขโดยส่วนเดียว” ในที่นี้อธิบายให้เข้าใจง่ายว่า ความสุขอย่างเต็มที่ ผู้ที่คบคนชั่วอาจได้รับความสนุกหรือผลประโยชน์อยู่บ้าง แต่หากความสนุกนั้นชักนำให้ทำผิด หรือผลประโยชน์นั้นได้มาด้วยการทุจริต ก็ย่อมเป็นเหตุแห่งความเดือดร้อนภายหลัง จึงควรพิจารณาให้ดีว่า คนที่เราคบนั้นชวนเราไปในทางใด ชวนให้ซื่อสัตย์ ขยัน และรับผิดชอบ หรือชวนให้หลอกลวง เบียดเบียน และละทิ้งหน้าที่

ประโยคสะพาน + ที่มา ๒เมื่อบุคคลได้เพื่อนที่มีทั้งศรัทธา ศีล ปัญญา และความรู้มาก ย่อมได้แบบอย่างที่ดีและคำแนะนำที่ถูกต้อง ชีวิตของเขาก็ย่อมเจริญก้าวหน้าไปในทางที่ดีงาม สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในคัมภีร์ขุทฺทกนิกาย เถรคาถา ว่า

สทฺเธน จ เปสเลน จ

ปญฺญวตา พหุสฺสุเตน จ

สขิตํ หิ กเรยฺย ปณฺฑิโต

ภทฺโท สปฺปุริเสหิ สงฺคโม

ความว่า บัณฑิต พึงทำความเป็นเพื่อนกับคนที่ศรัทธา มีศีลเป็นที่รัก มีปัญญาและเป็นพหูสูต เพราะการสมาคมกับคนดี เป็นความเจริญ

อธิบายบทเชื่อม ๒อธิบายความว่า พุทธภาษิตบทนี้บอกลักษณะของเพื่อนที่ควรคบไว้อย่างชัดเจน สี่ประการ และชี้ว่าการคบหาคนเช่นนี้นำความเจริญมาให้

อธิบายบทเชื่อม ๒ลักษณะแรก มีศรัทธา คือเชื่อในสิ่งที่ถูกต้อง เชื่อในการทำความดีและผลของความดี ลักษณะที่สอง มีศีลเป็นที่รัก คือประพฤติดีทางกายและวาจา จนเป็นที่รักใคร่ของผู้อื่น ลักษณะที่สาม มีปัญญา คือรู้จักคิดพิจารณาเหตุผล แยกแยะถูกผิดได้ ลักษณะที่สี่ เป็นพหูสูต คือได้ศึกษาเรียนรู้มาก มีความรู้กว้างขวาง ผู้ที่มีคุณสมบัติเหล่านี้ย่อมเป็นกัลยาณมิตรที่ช่วยให้เราพัฒนาทั้งด้านจิตใจ ความประพฤติ และความรู้

อธิบายบทเชื่อม ๒คุณสมบัติทั้งสี่ประการนี้ส่งเสริมกัน ศรัทธาที่ไม่มีปัญญากำกับอาจกลายเป็นความงมงาย ปัญญาที่ไม่มีศีลอาจใช้ไปในทางผิด ความรู้มากที่ไม่มีศรัทธาในความดีก็อาจไม่นำไปสู่การปฏิบัติ ผู้ที่มีครบทั้งสี่ประการจึงเป็นเพื่อนที่หาได้ยากและควรรักษาไว้ นอกจากเลือกคบคนเช่นนี้แล้ว เราเองก็ควรพัฒนาคุณสมบัติเหล่านี้ในตนด้วย เพื่อจะเป็นกัลยาณมิตรของผู้อื่น

ตัวอย่างในชีวิตในชีวิตประจำวัน วัยรุ่นที่คบเพื่อนที่ชอบมั่วสุม อาจถูกชักชวนให้ลองสิ่งเสพติดจนชีวิตเสียหาย ส่วนผู้ที่คบเพื่อนที่ตั้งใจเรียนและมีเป้าหมาย ย่อมได้รับแรงบันดาลใจและกำลังใจในการพัฒนาตน ผู้ทำธุรกิจที่เลือกคบหุ้นส่วนที่ซื่อสัตย์ ย่อมทำธุรกิจได้อย่างมั่นคง ส่วนผู้ที่ร่วมมือกับผู้ทุจริต มักพลอยเดือดร้อนไปด้วย

สรุปสรุปความว่า ผู้ที่ปรารถนาความเจริญจึงควรพิจารณาเลือกคบคนอย่างรอบคอบ คบหาผู้ที่ประพฤติดี และรักษาระยะห่างจากผู้ที่ชักนำไปในทางเสื่อม สมดังธรรมภาษิตที่ยกขึ้นเป็นนิกเขปบทเบื้องต้นว่า

อสนฺเต นูปเสเวยฺยสนฺเต เสเวยฺย ปณฺฑิโต

อสนฺโต นิรยํ เนนฺติสนฺโต ปาเปนฺติ สุคตึ

ปิดท้ายมีนัยดังพรรณนามาด้วยประการฉะนี้ ฯ

อสนฺเต นูปเสเวยฺย   สนฺเต เสเวยฺย ปณฺฑิโต
		อสนฺโต นิรยํ เนนฺติ   สนฺโต ปาเปนฺติ สุคตึ
		บัณฑิตไม่พึงคบอสัตบุรุษ พึงคบสัตบุรุษ เพราะอสัตบุรุษย่อม นำไปสู่นรก สัตบุรุษย่อมให้ถึงสุคติ
		(ขุ. ชา. วีส. ๒๗/๔๓๗)
	บัดนี้ จักได้อธิบายขยายเนื้อความแห่งกระทู้ธรรมภาษิตที่ได้ลิขิตไว้ ณ เบื้องต้น เพื่อเป็นแนวทางแห่งการศึกษาและประพฤติปฏิบัติสืบต่อไป
	อธิบายความว่า คำว่า “สัตบุรุษ” หมายถึงคนดี คนที่ประพฤติชอบ ส่วน “อสัตบุรุษ” หมายถึงคนที่ไม่ดี ประพฤติผิดธรรม สุภาษิตนี้สอนหลักสำคัญในการเลือกคบคน เพราะคนที่เราคบย่อมมีอิทธิพลต่อทิศทางชีวิตของเรา
	ที่กล่าวว่าอสัตบุรุษนำไปสู่นรก หมายความว่า คนไม่ดีมักชักชวนให้ทำความชั่ว เช่น การพนัน สิ่งเสพติด การลักขโมย หรือการทำร้ายผู้อื่น เมื่อทำตามก็ย่อมได้รับผลเป็นความทุกข์เดือดร้อน ทั้งในชีวิตนี้และชีวิตหน้า ส่วนสัตบุรุษย่อมแนะนำในทางที่ดี ชักชวนให้ทำความดี เป็นแบบอย่างที่ดี และเตือนเมื่อเราหลงผิด การคบสัตบุรุษจึงนำไปสู่สุคติ คือความเจริญและความสุข
	การเลือกคบคนไม่ได้หมายถึงการดูถูกหรือเกลียดชังผู้ที่ประพฤติไม่ดี เรายังมีเมตตาและปรารถนาดีต่อเขาได้ แต่ไม่ควรสนิทสนมจนถูกชักจูงไปในทางที่ผิด โดยเฉพาะผู้ที่ยังมีใจไม่มั่นคงพอ นอกจากนี้ การพิจารณาว่าใครเป็นสัตบุรุษ ควรดูที่ความประพฤติ มิใช่ดูที่ฐานะหรือรูปลักษณ์ภายนอก
	ผู้ที่คบคนชั่วย่อมไม่อาจมีความสุขได้อย่างแท้จริง ทั้งยังนำตนให้ประสบโทษและความเสียหาย เหมือนกิ้งก่าที่เข้าไปอยู่ในฝูงเหี้ย ย่อมพลอยได้รับภัยไปด้วย สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในคัมภีร์ขุทฺทกนิกาย ชาตก เอกนิปาต ว่า
		น ปาปชนสํเสวี   อจฺจนฺตสุขเมธติ
		โคธากุลํ กกณฺฏาว   กลึ ปาเปติ อตฺตนํ
		ความว่า ผู้คบคนชั่ว ย่อมถึงความสุขโดยส่วนเดียวไม่ได้ เขาย่อมยังตน ให้ประสบโทษ เหมือนกิ้งก่าเข้าฝูงเหี้ยฉะนั้น
	อธิบายความว่า พุทธภาษิตบทนี้เตือนให้รู้จักระมัดระวังในการคบคน เพราะคนที่เราคบหาย่อมมีส่วนชักนำชีวิตของเรา หากคบผู้ที่ชอบทำความชั่ว แล้วหลงเชื่อหรือทำตามเขา ความเดือดร้อนก็อาจตามมาถึงตนเองและคนรอบข้างได้
	ในอรรถกถาโคธชาดก มีเรื่องเล่าว่า ลูกของพญาเหี้ยผูกมิตรกับกิ้งก่า แม้พ่อจะห้ามปรามก็ไม่ยอมฟัง เมื่อเติบโตขึ้น ลูกพญาเหี้ยยังคงกอดทับกิ้งก่าอย่างที่เคยเล่นกัน จนกิ้งก่าเจ็บปวดและคิดทำลายฝูงเหี้ย จึงชักนำนายพรานมายังที่อยู่ของฝูง ทำให้เกิดความพินาศ ส่วนพญาเหี้ยได้เตรียมทางหนีไว้ล่วงหน้า จึงรอดพ้นภัยได้ เรื่องนี้เตือนว่า การคบหาโดยขาดความรอบคอบและไม่รับฟังคำตักเตือน อาจนำภัยมาถึงคนหมู่มากได้
	คำว่า “ความสุขโดยส่วนเดียว” ในที่นี้อธิบายให้เข้าใจง่ายว่า ความสุขอย่างเต็มที่ ผู้ที่คบคนชั่วอาจได้รับความสนุกหรือผลประโยชน์อยู่บ้าง แต่หากความสนุกนั้นชักนำให้ทำผิด หรือผลประโยชน์นั้นได้มาด้วยการทุจริต ก็ย่อมเป็นเหตุแห่งความเดือดร้อนภายหลัง จึงควรพิจารณาให้ดีว่า คนที่เราคบนั้นชวนเราไปในทางใด ชวนให้ซื่อสัตย์ ขยัน และรับผิดชอบ หรือชวนให้หลอกลวง เบียดเบียน และละทิ้งหน้าที่
	เมื่อบุคคลได้เพื่อนที่มีทั้งศรัทธา ศีล ปัญญา และความรู้มาก ย่อมได้แบบอย่างที่ดีและคำแนะนำที่ถูกต้อง ชีวิตของเขาก็ย่อมเจริญก้าวหน้าไปในทางที่ดีงาม สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในคัมภีร์ขุทฺทกนิกาย เถรคาถา ว่า
		สทฺเธน จ เปสเลน จ
		ปญฺญวตา พหุสฺสุเตน จ
		สขิตํ หิ กเรยฺย ปณฺฑิโต
		ภทฺโท สปฺปุริเสหิ สงฺคโม
		ความว่า บัณฑิต พึงทำความเป็นเพื่อนกับคนที่ศรัทธา มีศีลเป็นที่รัก มีปัญญาและเป็นพหูสูต เพราะการสมาคมกับคนดี เป็นความเจริญ
	อธิบายความว่า พุทธภาษิตบทนี้บอกลักษณะของเพื่อนที่ควรคบไว้อย่างชัดเจน สี่ประการ และชี้ว่าการคบหาคนเช่นนี้นำความเจริญมาให้
	ลักษณะแรก มีศรัทธา คือเชื่อในสิ่งที่ถูกต้อง เชื่อในการทำความดีและผลของความดี ลักษณะที่สอง มีศีลเป็นที่รัก คือประพฤติดีทางกายและวาจา จนเป็นที่รักใคร่ของผู้อื่น ลักษณะที่สาม มีปัญญา คือรู้จักคิดพิจารณาเหตุผล แยกแยะถูกผิดได้ ลักษณะที่สี่ เป็นพหูสูต คือได้ศึกษาเรียนรู้มาก มีความรู้กว้างขวาง ผู้ที่มีคุณสมบัติเหล่านี้ย่อมเป็นกัลยาณมิตรที่ช่วยให้เราพัฒนาทั้งด้านจิตใจ ความประพฤติ และความรู้
	คุณสมบัติทั้งสี่ประการนี้ส่งเสริมกัน ศรัทธาที่ไม่มีปัญญากำกับอาจกลายเป็นความงมงาย ปัญญาที่ไม่มีศีลอาจใช้ไปในทางผิด ความรู้มากที่ไม่มีศรัทธาในความดีก็อาจไม่นำไปสู่การปฏิบัติ ผู้ที่มีครบทั้งสี่ประการจึงเป็นเพื่อนที่หาได้ยากและควรรักษาไว้ นอกจากเลือกคบคนเช่นนี้แล้ว เราเองก็ควรพัฒนาคุณสมบัติเหล่านี้ในตนด้วย เพื่อจะเป็นกัลยาณมิตรของผู้อื่น
	ในชีวิตประจำวัน วัยรุ่นที่คบเพื่อนที่ชอบมั่วสุม อาจถูกชักชวนให้ลองสิ่งเสพติดจนชีวิตเสียหาย ส่วนผู้ที่คบเพื่อนที่ตั้งใจเรียนและมีเป้าหมาย ย่อมได้รับแรงบันดาลใจและกำลังใจในการพัฒนาตน ผู้ทำธุรกิจที่เลือกคบหุ้นส่วนที่ซื่อสัตย์ ย่อมทำธุรกิจได้อย่างมั่นคง ส่วนผู้ที่ร่วมมือกับผู้ทุจริต มักพลอยเดือดร้อนไปด้วย
	สรุปความว่า ผู้ที่ปรารถนาความเจริญจึงควรพิจารณาเลือกคบคนอย่างรอบคอบ คบหาผู้ที่ประพฤติดี และรักษาระยะห่างจากผู้ที่ชักนำไปในทางเสื่อม สมดังธรรมภาษิตที่ยกขึ้นเป็นนิกเขปบทเบื้องต้นว่า
		อสนฺเต นูปเสเวยฺย   สนฺเต เสเวยฺย ปณฺฑิโต
		อสนฺโต นิรยํ เนนฺติ   สนฺโต ปาเปนฺติ สุคตึ
		บัณฑิตไม่พึงคบอสัตบุรุษ พึงคบสัตบุรุษ เพราะอสัตบุรุษย่อม นำไปสู่นรก สัตบุรุษย่อมให้ถึงสุคติ
	มีนัยดังพรรณนามาด้วยประการฉะนี้ ฯ

ฝึกแต่งกระทู้ธรรม