แต่งกระทู้ธรรม: น ปาปชนสํเสวี อจฺจนฺตสุขเมธติ โคธากุลํ กกณฺฏาว กลึ ปาเปติ อตฺตนํ

สุภาษิตบทเชื่อมที่เข้ากัน

ชั้นนี้เชื่อม ๒ บท · ลำดับที่กดเลือก = ลำดับในเรียงความ · ครบแล้วต้องเอาบทเดิมออกก่อนจึงเลือกบทอื่นได้ · เลือกครบแล้วระบบแต่งใหม่ทันที

๑ ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคน โย นโร อุปนยฺหติ กุสาปิ ปูตี วายนฺติ เอวํ พาลูปเสวนา คนห่อปลาเน่าด้วยใบหญ้าคา แม้หญ้าคาก็พลอยเหม็นเน่าไปด้วย ฉันใด การคบกับคนพาลก็ฉันนั้น ขุ. ชา มหา. ๒๘/๓๐๓ วรรคเดียวกัน ๒ ยาทิสํ กุรุเต มิตฺตํ ยาทิสญฺจูปเสวติ, โสปิ ตาทิสโก โหติ สหวาโส หิ ตาทิโส คบคนเช่นใดเป็นมิตร และสมคบคนเช่นใด เขาก็เป็นคนเช่นนั้น เพราะการอยู่ร่วมกันย่อมเป็นเช่นนั้น ขุ. ชา. วีส. ๒๓/๔๓๗ วรรคเดียวกัน อสนฺเต นูปเสเวยฺย สนฺเต เสเวยฺย ปณฺฑิโต อสนฺโต นิรยํ เนนฺติ สนฺโต ปาเปนฺติ สุคตึ บัณฑิตไม่พึงคบอสัตบุรุษ พึงคบสัตบุรุษ เพราะอสัตบุรุษย่อม นำไปสู่นรก สัตบุรุษย่อมให้ถึงสุคติ ขุ. ชา. วีส. ๒๗/๔๓๗ วรรคเดียวกัน ตครํ ว ปลาเสน โย นโร อุปนยฺหติ ปตฺตาปิ สุรภี วายนฺติ เอวํ ธีรูปเสวนา คนห่อกฤษณาด้วยใบไม้ แม้ใบไม้ก็หอมไปด้วยฉันใด การคบกับนักปราชญ์ก็ฉันนั้น ขุ. ชา. วีส. ๒๗/๔๓๗ วรรคเดียวกัน สทฺเธน จ เปสเลน จ ปญฺญวตา พหุสฺสุเตน จ สขิตํ หิ กเรยฺย ปณฺฑิโต. ภทฺโท สปฺปุริเสหิ สงฺคโม บัณฑิต พึงทำความเป็นเพื่อนกับคนที่ศรัทธา มีศีลเป็นที่รัก มีปัญญาและเป็นพหูสูต เพราะการสมาคมกับคนดี เป็นความเจริญ ขุ. เถร. ๒๖/๔๐๕ วรรคเดียวกัน โย ทนฺธกาเล ทนฺเธติ ตรณีเย จ ตารเย โยนิโส สํวิธาเนน สุขํ ปปฺโปติ ปณฺฑิโต ผู้ใดช้าในกาลที่ควรช้า และรีบในกาลที่ควรรีบ ผู้นั้นเป็นผู้ฉลาด ย่อมถึงสุข เพราะการจัดทำโดยแยบคาย ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๓ สพฺพา ทิสา อนุปริคมฺม เจตสา เนวชฺฌคา ปิยตรมตฺตนา กฺวจิ เอวํ ปิโย ปุถุ อตฺตา ปเรสํ ตสฺมา น หึเส ปรํ อตฺตกาโม เราคิดค้นหาทุกทิศแล้ว ก็ไม่พบผู้อื่นซึ่งเป็นที่รักยิ่งกว่าตน ในที่ไหน ๆ, ถึงผู้อื่นก็มีตนเป็นที่รักมากอย่างนี้ เพราะฉะนั้น ผู้รักตน จึงไม่ควรเบียดเบียนผู้อื่น สํ. ส. ๑๕/๑๐๙ โย ปุพฺเพ กรณียานิ ปจฺฉา โส กาตุมิจฺฉติ วรุณกฏฺฐํ ภญฺโชว ส ปจฺฉา อนุตปฺปติ ผู้ใด ปรารถนาทำกิจที่ควรทำก่อน ในภายหลัง ผู้นั้น ย่อมเดือดร้อน ในภายหลัง ดุจมาณพ (ผู้ประมาทแล้วรีบ) หักไม้กุ่ม ฉะนั้น ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๒๓

ตัวอย่างนี้เรียบเรียงจากคำอธิบายพุทธศาสนสุภาษิตที่ผ่านการตรวจทาน ใช้ดูแนวการวางโครงเรื่องและการเชื่อมความ ไม่ใช่เฉลยของสนามหลวง ผู้สอบควรฝึกเขียนด้วยสำนวนของตนเอง

คำอธิบายบทตั้งฉบับเต็ม

นักธรรมชั้นโท · บทเชื่อม ๒ บท · ประมาณ ๔,๗๒๒ ตัวอักษร (ราว ๕ หน้ากระดาษเขียน)

แสดงโครงสร้าง

สุ่มสำนวนเชื่อม

น ปาปชนสํเสวีอจฺจนฺตสุขเมธติ

โคธากุลํ กกณฺฏาวกลึ ปาเปติ อตฺตนํ

ผู้คบคนชั่ว ย่อมถึงความสุขโดยส่วนเดียวไม่ได้ เขาย่อมยังตน ให้ประสบโทษ เหมือนกิ้งก่าเข้าฝูงเหี้ยฉะนั้น

(ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๔๖)

อารัมภบทบัดนี้ จักได้อธิบายขยายเนื้อความแห่งกระทู้ธรรมภาษิตที่ได้ลิขิตไว้ ณ เบื้องต้น เพื่อเป็นแนวทางแห่งการศึกษาและประพฤติปฏิบัติสืบต่อไป

อธิบายบทตั้งอธิบายความว่า สุภาษิตนี้เตือนให้รู้จักระมัดระวังในการคบคน เพราะคนที่เราคบหาย่อมมีส่วนชักนำชีวิตของเรา หากคบผู้ที่ชอบทำความชั่ว แล้วหลงเชื่อหรือทำตามเขา ความเดือดร้อนก็อาจตามมาถึงตนเองและคนรอบข้างได้

ขยายความบทตั้งในอรรถกถาโคธชาดก มีเรื่องเล่าว่า ลูกของพญาเหี้ยผูกมิตรกับกิ้งก่า แม้พ่อจะห้ามปรามก็ไม่ยอมฟัง เมื่อเติบโตขึ้น ลูกพญาเหี้ยยังคงกอดทับกิ้งก่าอย่างที่เคยเล่นกัน จนกิ้งก่าเจ็บปวดและคิดทำลายฝูงเหี้ย จึงชักนำนายพรานมายังที่อยู่ของฝูง ทำให้เกิดความพินาศ ส่วนพญาเหี้ยได้เตรียมทางหนีไว้ล่วงหน้า จึงรอดพ้นภัยได้ เรื่องนี้เตือนว่า การคบหาโดยขาดความรอบคอบและไม่รับฟังคำตักเตือน อาจนำภัยมาถึงคนหมู่มากได้

ขยายความบทตั้งคำว่า “ความสุขโดยส่วนเดียว” ในที่นี้อธิบายให้เข้าใจง่ายว่า ความสุขอย่างเต็มที่ ผู้ที่คบคนชั่วอาจได้รับความสนุกหรือผลประโยชน์อยู่บ้าง แต่หากความสนุกนั้นชักนำให้ทำผิด หรือผลประโยชน์นั้นได้มาด้วยการทุจริต ก็ย่อมเป็นเหตุแห่งความเดือดร้อนภายหลัง จึงควรพิจารณาให้ดีว่า คนที่เราคบนั้นชวนเราไปในทางใด ชวนให้ซื่อสัตย์ ขยัน และรับผิดชอบ หรือชวนให้หลอกลวง เบียดเบียน และละทิ้งหน้าที่

ประโยคสะพาน + ที่มา ๑การคบคนพาลย่อมทำให้ผู้คบพลอยเสื่อมเสียไปด้วย แม้ตนเองจะมิได้ทำชั่ว ก็ย่อมถูกความชั่วของคนพาลแปดเปื้อน เหมือนใบหญ้าคาที่ห่อปลาเน่าย่อมพลอยมีกลิ่นเหม็นไปด้วย สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในคัมภีร์ขุทฺทกนิกาย ชาตก มหานิปาต ว่า

ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคนโย นโร อุปนยฺหติ

กุสาปิ ปูตี วายนฺติเอวํ พาลูปเสวนา

ความว่า คนห่อปลาเน่าด้วยใบหญ้าคา แม้หญ้าคาก็พลอยเหม็นเน่าไปด้วย ฉันใด การคบกับคนพาลก็ฉันนั้น

อธิบายบทเชื่อม ๑อธิบายความว่า พุทธภาษิตบทนี้ใช้อุปมาที่เห็นภาพชัดเจนเพื่อสอนเรื่องการคบคน “หญ้าคา” (กุส) เป็นหญ้าที่มีใบยาว ใช้ห่อหรือรองสิ่งของได้ เมื่อนำใบหญ้าคาไปห่อปลาเน่า กลิ่นเหม็นของปลาย่อมติดใบหญ้าคาไปด้วย แม้หญ้าคาเองไม่ได้เน่า การคบกับ “คนพาล” ก็เช่นกัน คนพาลในที่นี้หมายถึงผู้โง่เขลาในทางธรรม คิดชั่ว พูดชั่ว ทำชั่ว ผู้ที่คลุกคลีกับคนพาลย่อมได้รับความเสื่อมเสียไปด้วย

อธิบายบทเชื่อม ๑คาถานี้มาในชาดก หมวดมหานิบาต อุปมาเรื่องปลาเน่ากับหญ้าคานี้มักคู่กับอุปมาอีกข้อหนึ่ง คือ คนห่อกฤษณาด้วยใบไม้ ใบไม้ก็พลอยหอมไปด้วย ซึ่งเปรียบกับการคบนักปราชญ์ อุปมาทั้งสองแสดงว่า คนย่อมรับเอาคุณสมบัติของผู้ที่ตนใกล้ชิดมาโดยไม่รู้ตัว ทั้งในทางดีและทางเสื่อม บทนี้แสดงด้านที่เป็นโทษ เพื่อเตือนให้ระมัดระวัง

อธิบายบทเชื่อม ๑อุปมานี้สอนได้สองชั้น ชั้นแรก ผู้ที่คบคนพาลอาจถูกมองว่าเป็นพวกเดียวกัน และเสื่อมเสียชื่อเสียงแม้ตนไม่ได้ทำผิด ชั้นที่สอง ซึ่งลึกกว่า คือการซึมซับความคิดและนิสัย ใกล้ชิดผู้มักโกรธ มักโกหก หรือมักประมาท นาน ๆ เข้าก็เห็นเป็นเรื่องธรรมดา และอาจทำตาม ดังที่มงคลข้อแรกคือการไม่คบคนพาล อย่างไรก็ดี การไม่คบคนพาลมิได้หมายถึงการดูหมิ่นหรือไม่มีเมตตา แต่หมายถึงการไม่คลุกคลี ไม่รับเอาความคิดความประพฤติที่ผิดมาเป็นของตน

ประโยคสะพาน + ที่มา ๒เมื่อบุคคลคบหาใกล้ชิดกับคนดี ตนก็ย่อมมีแนวโน้มจะเป็นคนดี แต่หากคบคนชั่ว ตนก็ย่อมค่อย ๆ กลายเป็นเช่นนั้น เพราะการอยู่ร่วมกันย่อมหล่อหลอมคนให้คล้ายกัน สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในคัมภีร์ขุทฺทกนิกาย ชาตก วีสตินิปาต ว่า

ยาทิสํ กุรุเต มิตฺตํยาทิสญฺจูปเสวติ,

โสปิ ตาทิสโก โหติสหวาโส หิ ตาทิโส

ความว่า คบคนเช่นใดเป็นมิตร และสมคบคนเช่นใด เขาก็เป็นคนเช่นนั้น เพราะการอยู่ร่วมกันย่อมเป็นเช่นนั้น

อธิบายบทเชื่อม ๒อธิบายความว่า พุทธภาษิตบทนี้สรุปหลักของการคบหาไว้อย่างกระชับว่า มนุษย์ย่อมมีแนวโน้มที่จะเป็นอย่างคนที่ตนคบหาใกล้ชิด เพราะการอยู่ร่วมกันทำให้ความคิดและนิสัยถ่ายทอดถึงกัน

อธิบายบทเชื่อม ๒การอยู่ร่วมกันทำให้เกิดการเรียนรู้โดยธรรมชาติ เราซึมซับวิธีคิด วิธีพูด ค่านิยม และพฤติกรรมของคนที่อยู่ใกล้ชิดโดยไม่ต้องตั้งใจ เพื่อนที่ขยันย่อมพาให้ขยัน เพื่อนที่เกียจคร้านย่อมพาให้เกียจคร้าน เพื่อนที่มองโลกในแง่ดีย่อมทำให้เรามีกำลังใจ เพื่อนที่ชอบบ่นว่าย่อมทำให้เรามองสิ่งต่าง ๆ ในแง่ร้ายตามไปด้วย ดังนั้น การเลือกคบคนจึงเท่ากับการเลือกว่าเราจะเป็นคนแบบไหนในอนาคต

อธิบายบทเชื่อม ๒พุทธภาษิตบทนี้ไม่ได้หมายความว่ามนุษย์ไม่มีทางเลือกและต้องเปลี่ยนตามคนรอบข้างเสมอไป ผู้ที่มีสติและหลักใจมั่นคงสามารถรักษาความดีของตนได้แม้อยู่ในสภาพแวดล้อมที่ไม่ดี และยังอาจเป็นแบบอย่างให้ผู้อื่นเปลี่ยนแปลงได้ด้วย แต่สำหรับคนทั่วไป โดยเฉพาะผู้ที่ยังอยู่ในวัยเรียนรู้ การเลือกคบคนดีเป็นทางที่ปลอดภัยและได้ผลที่สุด

ตัวอย่างในชีวิตในชีวิตประจำวัน ผู้ที่ตามเพื่อนไปก่อเรื่องทะเลาะวิวาท อาจได้รับบาดเจ็บและทำให้ครอบครัวเดือดร้อน ผู้ที่หลงเชื่อคนทุจริตเพราะหวังผลประโยชน์ อาจสูญเสียทั้งทรัพย์และความไว้วางใจ ส่วนนักเรียนที่ยอมลอกงานหรือกลั่นแกล้งผู้อื่นตามเพื่อน ก็ย่อมเสียโอกาสฝึกตนให้เป็นคนดี เพราะฉะนั้น แม้จะรักเพื่อนเพียงใด ก็ไม่ควรยอมทำผิดเพื่อเอาใจเพื่อน ควรกล้าตักเตือนกัน และกล้าปฏิเสธเมื่อถูกชักชวนไปในทางเสียหาย

สรุปสรุปความว่า การระวังคนชั่วมิใช่การดูหมิ่นหรือซ้ำเติมผู้ที่เคยผิดพลาด แต่เป็นการดูความประพฤติและไม่ปล่อยให้ตนถูกชักนำไปทำชั่ว เรามีเมตตาต่อเขาได้ ช่วยเหลือในสิ่งที่ถูกต้องได้ แต่ไม่จำเป็นต้องร่วมทำผิดกับเขา ผู้ที่ปรารถนาความสงบสุขจึงควรเลือกคบผู้ที่เกื้อหนุนความดี รับฟังคำเตือนด้วยใจเปิดกว้าง และรักษาตนให้มั่นคงในทางสุจริต สมดังธรรมภาษิตที่ยกขึ้นเป็นนิกเขปบทเบื้องต้นว่า

น ปาปชนสํเสวีอจฺจนฺตสุขเมธติ

โคธากุลํ กกณฺฏาวกลึ ปาเปติ อตฺตนํ

ปิดท้ายมีนัยดังพรรณนามาด้วยประการฉะนี้ ฯ

น ปาปชนสํเสวี   อจฺจนฺตสุขเมธติ
		โคธากุลํ กกณฺฏาว   กลึ ปาเปติ อตฺตนํ
		ผู้คบคนชั่ว ย่อมถึงความสุขโดยส่วนเดียวไม่ได้ เขาย่อมยังตน ให้ประสบโทษ เหมือนกิ้งก่าเข้าฝูงเหี้ยฉะนั้น
		(ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๔๖)
	บัดนี้ จักได้อธิบายขยายเนื้อความแห่งกระทู้ธรรมภาษิตที่ได้ลิขิตไว้ ณ เบื้องต้น เพื่อเป็นแนวทางแห่งการศึกษาและประพฤติปฏิบัติสืบต่อไป
	อธิบายความว่า สุภาษิตนี้เตือนให้รู้จักระมัดระวังในการคบคน เพราะคนที่เราคบหาย่อมมีส่วนชักนำชีวิตของเรา หากคบผู้ที่ชอบทำความชั่ว แล้วหลงเชื่อหรือทำตามเขา ความเดือดร้อนก็อาจตามมาถึงตนเองและคนรอบข้างได้
	ในอรรถกถาโคธชาดก มีเรื่องเล่าว่า ลูกของพญาเหี้ยผูกมิตรกับกิ้งก่า แม้พ่อจะห้ามปรามก็ไม่ยอมฟัง เมื่อเติบโตขึ้น ลูกพญาเหี้ยยังคงกอดทับกิ้งก่าอย่างที่เคยเล่นกัน จนกิ้งก่าเจ็บปวดและคิดทำลายฝูงเหี้ย จึงชักนำนายพรานมายังที่อยู่ของฝูง ทำให้เกิดความพินาศ ส่วนพญาเหี้ยได้เตรียมทางหนีไว้ล่วงหน้า จึงรอดพ้นภัยได้ เรื่องนี้เตือนว่า การคบหาโดยขาดความรอบคอบและไม่รับฟังคำตักเตือน อาจนำภัยมาถึงคนหมู่มากได้
	คำว่า “ความสุขโดยส่วนเดียว” ในที่นี้อธิบายให้เข้าใจง่ายว่า ความสุขอย่างเต็มที่ ผู้ที่คบคนชั่วอาจได้รับความสนุกหรือผลประโยชน์อยู่บ้าง แต่หากความสนุกนั้นชักนำให้ทำผิด หรือผลประโยชน์นั้นได้มาด้วยการทุจริต ก็ย่อมเป็นเหตุแห่งความเดือดร้อนภายหลัง จึงควรพิจารณาให้ดีว่า คนที่เราคบนั้นชวนเราไปในทางใด ชวนให้ซื่อสัตย์ ขยัน และรับผิดชอบ หรือชวนให้หลอกลวง เบียดเบียน และละทิ้งหน้าที่
	การคบคนพาลย่อมทำให้ผู้คบพลอยเสื่อมเสียไปด้วย แม้ตนเองจะมิได้ทำชั่ว ก็ย่อมถูกความชั่วของคนพาลแปดเปื้อน เหมือนใบหญ้าคาที่ห่อปลาเน่าย่อมพลอยมีกลิ่นเหม็นไปด้วย สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในคัมภีร์ขุทฺทกนิกาย ชาตก มหานิปาต ว่า
		ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคน   โย นโร อุปนยฺหติ
		กุสาปิ ปูตี วายนฺติ   เอวํ พาลูปเสวนา
		ความว่า คนห่อปลาเน่าด้วยใบหญ้าคา แม้หญ้าคาก็พลอยเหม็นเน่าไปด้วย ฉันใด การคบกับคนพาลก็ฉันนั้น
	อธิบายความว่า พุทธภาษิตบทนี้ใช้อุปมาที่เห็นภาพชัดเจนเพื่อสอนเรื่องการคบคน “หญ้าคา” (กุส) เป็นหญ้าที่มีใบยาว ใช้ห่อหรือรองสิ่งของได้ เมื่อนำใบหญ้าคาไปห่อปลาเน่า กลิ่นเหม็นของปลาย่อมติดใบหญ้าคาไปด้วย แม้หญ้าคาเองไม่ได้เน่า การคบกับ “คนพาล” ก็เช่นกัน คนพาลในที่นี้หมายถึงผู้โง่เขลาในทางธรรม คิดชั่ว พูดชั่ว ทำชั่ว ผู้ที่คลุกคลีกับคนพาลย่อมได้รับความเสื่อมเสียไปด้วย
	คาถานี้มาในชาดก หมวดมหานิบาต อุปมาเรื่องปลาเน่ากับหญ้าคานี้มักคู่กับอุปมาอีกข้อหนึ่ง คือ คนห่อกฤษณาด้วยใบไม้ ใบไม้ก็พลอยหอมไปด้วย ซึ่งเปรียบกับการคบนักปราชญ์ อุปมาทั้งสองแสดงว่า คนย่อมรับเอาคุณสมบัติของผู้ที่ตนใกล้ชิดมาโดยไม่รู้ตัว ทั้งในทางดีและทางเสื่อม บทนี้แสดงด้านที่เป็นโทษ เพื่อเตือนให้ระมัดระวัง
	อุปมานี้สอนได้สองชั้น ชั้นแรก ผู้ที่คบคนพาลอาจถูกมองว่าเป็นพวกเดียวกัน และเสื่อมเสียชื่อเสียงแม้ตนไม่ได้ทำผิด ชั้นที่สอง ซึ่งลึกกว่า คือการซึมซับความคิดและนิสัย ใกล้ชิดผู้มักโกรธ มักโกหก หรือมักประมาท นาน ๆ เข้าก็เห็นเป็นเรื่องธรรมดา และอาจทำตาม ดังที่มงคลข้อแรกคือการไม่คบคนพาล อย่างไรก็ดี การไม่คบคนพาลมิได้หมายถึงการดูหมิ่นหรือไม่มีเมตตา แต่หมายถึงการไม่คลุกคลี ไม่รับเอาความคิดความประพฤติที่ผิดมาเป็นของตน
	เมื่อบุคคลคบหาใกล้ชิดกับคนดี ตนก็ย่อมมีแนวโน้มจะเป็นคนดี แต่หากคบคนชั่ว ตนก็ย่อมค่อย ๆ กลายเป็นเช่นนั้น เพราะการอยู่ร่วมกันย่อมหล่อหลอมคนให้คล้ายกัน สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในคัมภีร์ขุทฺทกนิกาย ชาตก วีสตินิปาต ว่า
		ยาทิสํ กุรุเต มิตฺตํ   ยาทิสญฺจูปเสวติ,
		โสปิ ตาทิสโก โหติ   สหวาโส หิ ตาทิโส
		ความว่า คบคนเช่นใดเป็นมิตร และสมคบคนเช่นใด เขาก็เป็นคนเช่นนั้น เพราะการอยู่ร่วมกันย่อมเป็นเช่นนั้น
	อธิบายความว่า พุทธภาษิตบทนี้สรุปหลักของการคบหาไว้อย่างกระชับว่า มนุษย์ย่อมมีแนวโน้มที่จะเป็นอย่างคนที่ตนคบหาใกล้ชิด เพราะการอยู่ร่วมกันทำให้ความคิดและนิสัยถ่ายทอดถึงกัน
	การอยู่ร่วมกันทำให้เกิดการเรียนรู้โดยธรรมชาติ เราซึมซับวิธีคิด วิธีพูด ค่านิยม และพฤติกรรมของคนที่อยู่ใกล้ชิดโดยไม่ต้องตั้งใจ เพื่อนที่ขยันย่อมพาให้ขยัน เพื่อนที่เกียจคร้านย่อมพาให้เกียจคร้าน เพื่อนที่มองโลกในแง่ดีย่อมทำให้เรามีกำลังใจ เพื่อนที่ชอบบ่นว่าย่อมทำให้เรามองสิ่งต่าง ๆ ในแง่ร้ายตามไปด้วย ดังนั้น การเลือกคบคนจึงเท่ากับการเลือกว่าเราจะเป็นคนแบบไหนในอนาคต
	พุทธภาษิตบทนี้ไม่ได้หมายความว่ามนุษย์ไม่มีทางเลือกและต้องเปลี่ยนตามคนรอบข้างเสมอไป ผู้ที่มีสติและหลักใจมั่นคงสามารถรักษาความดีของตนได้แม้อยู่ในสภาพแวดล้อมที่ไม่ดี และยังอาจเป็นแบบอย่างให้ผู้อื่นเปลี่ยนแปลงได้ด้วย แต่สำหรับคนทั่วไป โดยเฉพาะผู้ที่ยังอยู่ในวัยเรียนรู้ การเลือกคบคนดีเป็นทางที่ปลอดภัยและได้ผลที่สุด
	ในชีวิตประจำวัน ผู้ที่ตามเพื่อนไปก่อเรื่องทะเลาะวิวาท อาจได้รับบาดเจ็บและทำให้ครอบครัวเดือดร้อน ผู้ที่หลงเชื่อคนทุจริตเพราะหวังผลประโยชน์ อาจสูญเสียทั้งทรัพย์และความไว้วางใจ ส่วนนักเรียนที่ยอมลอกงานหรือกลั่นแกล้งผู้อื่นตามเพื่อน ก็ย่อมเสียโอกาสฝึกตนให้เป็นคนดี เพราะฉะนั้น แม้จะรักเพื่อนเพียงใด ก็ไม่ควรยอมทำผิดเพื่อเอาใจเพื่อน ควรกล้าตักเตือนกัน และกล้าปฏิเสธเมื่อถูกชักชวนไปในทางเสียหาย
	สรุปความว่า การระวังคนชั่วมิใช่การดูหมิ่นหรือซ้ำเติมผู้ที่เคยผิดพลาด แต่เป็นการดูความประพฤติและไม่ปล่อยให้ตนถูกชักนำไปทำชั่ว เรามีเมตตาต่อเขาได้ ช่วยเหลือในสิ่งที่ถูกต้องได้ แต่ไม่จำเป็นต้องร่วมทำผิดกับเขา ผู้ที่ปรารถนาความสงบสุขจึงควรเลือกคบผู้ที่เกื้อหนุนความดี รับฟังคำเตือนด้วยใจเปิดกว้าง และรักษาตนให้มั่นคงในทางสุจริต สมดังธรรมภาษิตที่ยกขึ้นเป็นนิกเขปบทเบื้องต้นว่า
		น ปาปชนสํเสวี   อจฺจนฺตสุขเมธติ
		โคธากุลํ กกณฺฏาว   กลึ ปาเปติ อตฺตนํ
		ผู้คบคนชั่ว ย่อมถึงความสุขโดยส่วนเดียวไม่ได้ เขาย่อมยังตน ให้ประสบโทษ เหมือนกิ้งก่าเข้าฝูงเหี้ยฉะนั้น
	มีนัยดังพรรณนามาด้วยประการฉะนี้ ฯ

ฝึกแต่งกระทู้ธรรม