เลือกพุทธศาสนสุภาษิตบทตั้ง ระบบจะเลือกบทเชื่อมและเรียบเรียงเป็นตัวอย่างเรียงความแก้กระทู้ธรรมตามแบบสนามหลวง
เป็นตัวอย่างสำหรับฝึกหัด ไม่ใช่เฉลย — ผู้สอบควรเรียบเรียงด้วยภาษาของตนเอง และจำบาลีกับคัมภีร์ที่มาให้ถูกต้อง
อารัมภบทअब अध्ययन र अभ्यासको मार्गदर्शनका लागि माथि उल्लेख गरिएको धम्म-विषयको अर्थलाई विस्तारपूर्वक व्याख्या गरिनेछ।
อธิบายบทตั้งव्याख्या यस प्रकार छ: "संयम" को अर्थ हो सावधान रहनु र आफ्नो आचरणलाई नियन्त्रण गर्नु ताकि त्यो बहकियोस् वा कठिनाइ उत्पन्न गरोस्। "सर्वत्र" को यहाँ अर्थ हो सबै इन्द्रिय-द्वारमा संयम, जसमा अनुभव, कर्म, वचन र विचार समावेश छन्। त्यसैले यो सूक्तिले सिकाउँछ कि पूर्ण रूपमा सावधान रहनू र असावधानी वा क्लेशलाई आफू र अरूलाई हानि पुर्याउन नदिनू।
ขยายความบทตั้งधम्मपदको भिक्खुवग्गमा भगवान् बुद्धले आँखा, कान, नाक, जिब्रो, शरीर, वचन र मनको संयम तथा सबै द्वारमा संयमको मूल्य बताउनुभयो, र भन्नुभयो कि सबै द्वारमा संयमित भिक्षु सबै दुःखबाट मुक्त हुन्छ। यो अंशले दुःखको अन्तका लागि धम्म-अभ्यासमा संयमको महत्त्व देखाउँछ। यसको अर्थ सभ्य व्यवहार मात्र होइन, बरु त्यो प्रशिक्षण पनि हो जसले अकुशल अवस्थालाई मनमाथि हावी हुन दिँदैन।
ขยายความบทตั้งशरीरको संयमको अर्थ हो हानि पुर्याउने, चोरी र काम-मिथ्याचारबाट बच्नु। वचनको संयमको अर्थ हो झुट, चुक्ली, कठोर वचन र व्यर्थको गफबाट बच्नु। मनको संयमको अर्थ हो ध्यान दिनु कि लोभ, क्रोध र मोह हावी भएर हानिकारक विचार, वचन वा कर्मतर्फ नलैजाऊन्। यसबाहेक, इन्द्रिय-संयमको अभ्यास गर्नुपर्छ, अर्थात् आँखा, कान, नाक, जिब्रो, शरीर र मनले अनुभव गर्दा सावधान रहनु, ताकि विभिन्न विषय हेर्दा, सुन्दा वा अनुभव गर्दा स्मृति बनिरहोस् र राग वा द्वेषले अकुशल अवस्था र हानितर्फ नलैजाओस्।
ประโยคสะพาน + ที่มา ๑ज्ञानीलाई कुन कुरा हितकारी हो र कुन हानिकारक हो भन्ने थाहा हुन्छ। त्यसैले उसले आफ्नो शीललाई शुद्ध राख्छ र सानो फाइदाका लागि निषेधहरूको उल्लङ्घन गर्दैन। यो खुद्दकनिकाय-इतिवुत्तकमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:
อธิบายบทเชื่อม ๑व्याख्या यस प्रकार छ: "बुद्धिमान्" त्यो हो जोसँग प्रज्ञा छ र जसले के हितकारी र के हानिकारक भनी विचार गर्न जान्दछ। "शीलको रक्षा गर्नुपर्छ" को अर्थ हो आफूले पालन गर्ने शिक्षापदअनुसार शरीर र वचनलाई संयमित राख्नुपर्छ। यो सूक्तिले बुद्धिमान्लाई असल आचरणको महत्त्व देख्न र कारण नजानी अरूको पछि मात्र लाग्नुको सट्टा त्यसको लाभ बुझेर सोचविचारपूर्वक शील-पालन गर्न सिकाउँछ।
อธิบายบทเชื่อม ๑सुखपत्थना सुत्तमा भगवान् बुद्धले भन्नुभयो कि तीन प्रकारका सुख चाहने बुद्धिमान्ले शीलको रक्षा गर्नुपर्छ। ती हुन् प्रशंसा, धनको प्राप्ति, र मृत्युपछि स्वर्गमा जन्म। यो शिक्षाले देखाउँछ कि शीलले वर्तमान र भविष्य दुवैको हितलाई सहारा दिन्छ। त्यसैले बुद्धिमान्ले आफ्नो आचरणका परिणामबारे दूरदर्शितापूर्वक विचार गर्नुपर्छ र क्षणिक सुख वा तत्कालको फाइदाका लागि सही कुरा छाड्नु हुँदैन।
อธิบายบทเชื่อม ๑प्रशंसाको सम्बन्धमा, इमानदारी र अरूलाई हानि नपुर्याउनु त्यो आचरण हो जसको बुद्धिमान्हरूले प्रशंसा गर्छन्, र यिनले सँगै बस्दा विश्वास बनाउन सहायता गर्छन्। धनको सम्बन्धमा, भ्रष्टाचार नगर्नु र प्रमाद नगर्नु इमानदार जीविका र आफ्नो सम्पत्तिको रक्षालाई सहारा दिने जग हो; सुरक्षित जीवनका लागि परिश्रम, योग्यता र उचित खर्च पनि चाहिन्छ। स्वर्गमा जन्म त्यो भावी लाभ हो जसको उल्लेख सुत्तले गर्छ। त्यसैले बुद्धिमान्ले शीलको मूल्यलाई अभ्यास गर्नुपर्ने भलाइका रूपमा पनि र बनाउनुपर्ने सुखको कारणका रूपमा पनि देख्छ।
ตัวอย่างในชีวิตदैनिक जीवनमा संयम उचित कर्मबाट प्रकट हुन्छ, जस्तो सार्वजनिक ठाउँमा अरूलाई बाधा पुग्ने गरी हल्ला नगर्नु, र सामाजिक सञ्जालको प्रयोग कठोर शब्द, निन्दा र नसोची सन्देश फर्वार्ड नगरी गर्नु, जसले द्वन्द्व र कठिनाइका कारण घटाउन सहायता गर्छ। कुनै विद्यार्थीका लागि, जब उसले कुनै सहपाठीलाई सफल भएको देख्छ र उसमा ईर्ष्या उठ्छ, तब उसले सजग भएर मनको रक्षा गर्नुपर्छ, सहपाठीलाई चोट पुर्याउने केही भन्नु वा गर्नु हुँदैन, र बरु आफ्नो योग्यता बढाउनतर्फ मोडिनुपर्छ। यस्तो संयमले हामीलाई नसोची भावनाको पछि लाग्नुको सट्टा जिम्मेवारीपूर्वक कर्म रोज्न सिकाउँछ।
สรุปनिष्कर्षमा: जीवनमा शान्ति चाहनेले अनुभव, कर्म, वचन र विचारमा निरन्तर संयमको अभ्यास गर्नुपर्छ र हरेक ठाउँ तथा हरेक अवसरमा त्यसलाई अपनाउनुपर्छ। संयम त्यो बारजस्तो हो जसले हामीलाई असावधानीले पापमा जानबाट रोक्छ, र मन तथा प्रज्ञाको विकासलाई सहारा दिने जग हो। निरन्तर अभ्यासले यसले हामीलाई सावधानीपूर्वक बाँच्न र हानि घटाउन सहायता गर्छ। यो आरम्भमा विषयका रूपमा उद्धृत गरिएको धम्म-वचनअनुरूप छ:
ปิดท้ายयसरी माथि वर्णन गरिएअनुसार यसको आशय स्पष्ट गरियो।