อารัมภบทบัดนี้ จักได้อธิบายขยายเนื้อความแห่งกระทู้ธรรมภาษิตที่ได้ลิขิตไว้ ณ เบื้องต้น เพื่อเป็นแนวทางแห่งการศึกษาและประพฤติปฏิบัติสืบต่อไป

อธิบายบทตั้งอธิบายความว่า คำว่า “ความสั่งสมบาป” หมายถึงการทำความชั่วซ้ำแล้วซ้ำเล่า จนความชั่วนั้นพอกพูนมากขึ้นเรื่อย ๆ และกลายเป็นนิสัย พุทธศาสนสุภาษิตนี้สอนว่า การสั่งสมบาปเช่นนี้ย่อมนำความทุกข์มาให้ เพราะบาปแต่ละครั้งเปรียบเหมือนหยดน้ำที่หยดลงในภาชนะ เมื่อหยดอยู่เรื่อย ๆ ย่อมเต็มได้ในที่สุด

ขยายความบทตั้งในพระธรรมบท พระพุทธองค์ตรัสเตือนไว้ว่า ถ้าบุรุษพึงทำบาป ก็ไม่ควรทำบาปนั้นบ่อย ๆ ไม่ควรทำความพอใจในบาปนั้น เพราะความสั่งสมบาปนำทุกข์มาให้ คนจำนวนมากคิดว่าความชั่วเล็ก ๆ น้อย ๆ ไม่เป็นไร เช่น โกหกเล็กน้อย เอาของผู้อื่นเล็กน้อย แต่ความคิดเช่นนี้เองที่ทำให้บาปสั่งสมมากขึ้น เมื่อทำจนเคยชินแล้ว ใจก็ไม่รู้สึกละอาย ความชั่วที่ใหญ่กว่าก็ตามมาได้ง่าย สุดท้ายความทุกข์ก็มาถึงทั้งในรูปของโทษทางกฎหมาย ความเสื่อมเสีย และความเดือดร้อนใจ

ประโยคสะพาน + ที่มา ๑ความสุขที่แท้ไม่จำเป็นต้องได้มาจากการครอบครองสิ่งต่าง ๆ แต่เกิดจากการไม่ทำบาป ผู้ที่งดเว้นความชั่วทั้งกายวาจาใจย่อมสบายใจ ไม่มีสิ่งใดต้องหวาดกลัว สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในคัมภีร์ขุทฺทกนิกาย ธมฺมปทคาถา ว่า

อธิบายบทเชื่อม ๑อธิบายความว่า พุทธภาษิตบทนี้สอนว่า การไม่ทำบาปนำสุขมาให้ คำว่า “การไม่ทำบาป” หมายถึงการงดเว้นจากความชั่วทั้งปวง ทั้งทางกาย ทางวาจา และทางใจ ส่วน “สุข” ในที่นี้ หมายถึงความสบายกายสบายใจ ความปลอดโปร่ง ไม่มีสิ่งใดต้องหวาดกลัวหรือกังวล พุทธภาษิตนี้ชี้ให้เห็นว่า ความสุขไม่จำเป็นต้องได้มาจากการได้ครอบครองสิ่งต่าง ๆ แต่เกิดได้จากการไม่ทำสิ่งที่ไม่ดี

อธิบายบทเชื่อม ๑ความสุขที่เกิดจากการไม่ทำบาปนั้น เป็นความสุขที่ลึกซึ้งและมั่นคง ผู้ที่ไม่ทำความชั่วย่อมนอนหลับสนิท ไม่ต้องกลัวว่าความผิดจะถูกเปิดเผย ไม่ต้องคอยระแวงผู้อื่น ไม่ต้องโกหกเพื่อปกปิดความผิด ใจจึงเบาสบาย ในทางตรงข้าม ผู้ทำบาปแม้จะได้สิ่งที่ต้องการมา แต่ใจกลับร้อนรุ่มด้วยความกลัว ความละอาย และความสำนึกผิด ในพระธรรมบท พุทธภาษิตนี้ปรากฏร่วมกับข้อความว่า ศีลนำสุขมาให้ตราบเท่าชรา ศรัทธาที่ตั้งมั่นนำสุขมาให้ การได้ปัญญานำสุขมาให้ แสดงว่าการไม่ทำบาปเป็นรากฐานของความสุขทั้งหลาย

ตัวอย่างในชีวิตตัวอย่างเช่น เด็กที่ขโมยเงินพ่อแม่ครั้งละเล็กละน้อยแล้วไม่มีใครรู้ เมื่อโตขึ้นก็อาจกล้าทุจริตเงินจำนวนมากขึ้น จนวันหนึ่งถูกจับได้และต้องรับโทษอย่างหนัก คนที่ติดการพนันก็เริ่มจากการเล่นเพียงเล็กน้อย แต่เมื่อสั่งสมความเคยชินจนติดแล้ว ก็อาจสูญเสียทั้งทรัพย์สิน ครอบครัว และอนาคต ความทุกข์เหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นในทันที แต่ค่อย ๆ สั่งสมมาจากความชั่วทีละน้อย

สรุปสรุปความว่า ผู้ที่ไม่ปรารถนาความทุกข์จึงไม่ควรประมาทความชั่วแม้เพียงเล็กน้อย ควรหยุดตั้งแต่ครั้งแรก และถ้าเผลอทำไปแล้วก็ไม่ควรทำซ้ำอีก เพราะการหยุดสั่งสมบาปคือการปิดประตูแห่งความทุกข์ สมดังธรรมภาษิตที่ยกขึ้นเป็นนิกเขปบทเบื้องต้นว่า

ปิดท้ายมีนัยดังพรรณนามาด้วยประการฉะนี้ ฯ