เลือกพุทธศาสนสุภาษิตบทตั้ง ระบบจะเลือกบทเชื่อมและเรียบเรียงเป็นตัวอย่างเรียงความแก้กระทู้ธรรมตามแบบสนามหลวง
เป็นตัวอย่างสำหรับฝึกหัด ไม่ใช่เฉลย — ผู้สอบควรเรียบเรียงด้วยภาษาของตนเอง และจำบาลีกับคัมภีร์ที่มาให้ถูกต้อง
อารัมภบทบัดนี้ จักได้อธิบายขยายเนื้อความแห่งกระทู้ธรรมภาษิตที่ได้ลิขิตไว้ ณ เบื้องต้น เพื่อเป็นแนวทางแห่งการศึกษาและประพฤติปฏิบัติสืบต่อไป
อธิบายบทตั้งอธิบายความว่า สุภาษิตนี้สอนว่า เมื่อให้ บุญก็เพิ่มขึ้น คำว่า “บุญ” หมายถึงความดีที่ชำระใจให้สะอาด และเป็นเหตุแห่งความสุข ทุกครั้งที่บุคคลให้ด้วยใจที่เสียสละ บุญย่อมเกิดขึ้นในใจและพอกพูนขึ้นเรื่อย ๆ เหมือนน้ำที่หยดลงในตุ่มทีละหยด แม้จะน้อย แต่เมื่อหยดอยู่เสมอก็ย่อมเต็มได้
ขยายความบทตั้งที่ว่าบุญเพิ่มขึ้นเมื่อให้ เพราะในขณะที่ให้ ใจของผู้ให้ได้สละความตระหนี่ออกไปส่วนหนึ่ง ความโลภซึ่งเป็นกิเลสที่ทำให้ใจคับแคบก็เบาบางลง ใจจึงกว้างขวางและผ่องใสขึ้น นี้คือบุญที่เห็นได้ในปัจจุบัน ยิ่งให้บ่อยเท่าใด การให้ก็ยิ่งกลายเป็นนิสัย ใจก็ยิ่งมั่นคงในความดี พุทธภาษิตนี้ปรากฏคู่กับข้อความว่า เมื่อคอยระวังอยู่ เวรย่อมไม่ก่อขึ้น แสดงว่าการให้ทำให้ความดีเพิ่มพูน ส่วนการสำรวมระวังทำให้ความชั่วไม่เกิด ทั้งสองอย่างนี้เป็นคู่กันในการดำเนินชีวิตที่ดีงาม
ประโยคสะพาน + ที่มา ๑การให้เปรียบเหมือนสายใยที่ผูกใจคนไว้ด้วยกัน ผู้ที่รู้จักให้และแบ่งปันย่อมผูกไมตรีกับผู้อื่นไว้ได้ ทำให้เกิดความสัมพันธ์อันดีและมีมิตรคอยช่วยเหลือ สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในคัมภีร์สํยุตฺตนิกาย สคาถวคฺค ว่า
อธิบายบทเชื่อม ๑อธิบายความว่า คำว่า “ไมตรี” หมายถึงความเป็นมิตร ความรักใคร่และปรารถนาดีต่อกัน พุทธภาษิตบทนี้สอนว่า ผู้ให้ย่อมผูกไมตรีไว้ได้ คือการให้เป็นเสมือนเชือกที่ผูกใจคนไว้ด้วยกัน ทำให้เกิดความสัมพันธ์อันดี ผู้ให้ย่อมมีเพื่อน และเพื่อนเหล่านั้นก็พร้อมจะช่วยเหลือเขาในยามที่ต้องการ
อธิบายบทเชื่อม ๑การให้ที่ผูกไมตรีได้นั้น ไม่ได้หมายถึงการให้ทรัพย์สิ่งของเท่านั้น การให้คำพูดที่ดี การให้เวลา การให้ความช่วยเหลือด้วยแรงกาย การให้อภัย และการให้กำลังใจ ล้วนเป็นการให้ที่ผูกใจคนได้ทั้งสิ้น หลักธรรมที่เรียกว่าสังคหวัตถุ ๔ ก็ยกการให้ไว้เป็นข้อแรก แสดงว่าการให้เป็นหัวใจของการสร้างมิตรภาพ ตรงกันข้าม คนที่ตระหนี่ ไม่เคยแบ่งปัน และคิดแต่จะเอาจากผู้อื่น ย่อมหาเพื่อนแท้ได้ยาก เพราะไม่มีสิ่งใดผูกใจคนไว้
ประโยคสะพาน + ที่มา ๒เมื่อบุคคลรู้จักแบ่งปันสิ่งที่ตนมีเพื่อประโยชน์ของผู้อื่น ย่อมได้รับความรักความเอ็นดูตอบแทนเป็นธรรมดา ส่วนผู้ที่หวงแหนย่อมห่างเหินจากน้ำใจของคน สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่มาในคัมภีร์องฺคุตฺตรนิกาย ปญฺจกนิปาต ว่า
อธิบายบทเชื่อม ๒อธิบายความว่า คำว่า “ผู้ให้” ในพุทธภาษิตบทนี้ หมายถึงผู้ที่มีความเสียสละเป็นนิสัย พร้อมจะแบ่งปันสิ่งที่ตนมีเพื่อประโยชน์ของผู้อื่น ส่วนคำว่า “ย่อมเป็นที่รัก” หมายความว่าย่อมได้รับความรักใคร่ ความเอ็นดู และความปรารถนาดีจากผู้คนรอบข้าง พุทธภาษิตนี้ชี้ให้เห็นกฎธรรมชาติข้อหนึ่งว่า ความรักของผู้อื่นไม่อาจเรียกร้องหรือบังคับเอาได้ แต่ย่อมเกิดขึ้นเองต่อผู้ที่ให้
อธิบายบทเชื่อม ๒เหตุที่ผู้ให้เป็นที่รัก เพราะมนุษย์ทุกคนปรารถนาความสุขและไม่ต้องการความทุกข์ ผู้ใดทำให้เขามีความสุข ช่วยให้เขาพ้นจากความลำบาก เขาย่อมรักผู้นั้น ตรงกันข้าม คนที่เอาแต่รับ ไม่เคยให้ และคอยเอาเปรียบผู้อื่น แม้จะมีทรัพย์หรืออำนาจมากเพียงใด ก็อาจมีคนอยู่รอบตัวเพียงเพราะหวังผลประโยชน์ เมื่อผลประโยชน์หมดไป คนเหล่านั้นก็จากไป ความรักที่เกิดจากการให้ด้วยใจจริงจึงมั่นคงกว่าความรักที่ซื้อด้วยอำนาจหรือผลประโยชน์
ตัวอย่างในชีวิตในชีวิตจริง ผู้ที่เริ่มต้นใส่บาตรเพียงวันละทัพพี เมื่อทำไปนาน ๆ ใจก็จะอิ่มเอิบ อยากทำความดีอื่น ๆ เพิ่มขึ้น เช่น ช่วยงานวัด รักษาศีล หรือบริจาคช่วยสังคม นักเรียนที่ช่วยครูถือของหรือช่วยเพื่อนเก็บห้องเรียน เมื่อทำบ่อยเข้าก็กลายเป็นคนมีน้ำใจที่ใคร ๆ รัก การให้เพียงเล็กน้อยแต่สม่ำเสมอ จึงสร้างบุญที่ใหญ่หลวงได้ในระยะยาว
สรุปสรุปความว่า ผู้ที่ปรารถนาบุญกุศลจึงไม่ควรรอให้มีทรัพย์มากก่อนจึงค่อยทำ แต่ควรหมั่นให้ตามกำลังในทุกโอกาส เพราะทุกครั้งที่ให้ บุญย่อมเพิ่มขึ้นทันที และบุญนั้นเป็นทรัพย์ที่ติดตามตัวไปทุกหนทุกแห่ง สมดังธรรมภาษิตที่ยกขึ้นเป็นนิกเขปบทเบื้องต้นว่า
ปิดท้ายมีนัยดังพรรณนามาด้วยประการฉะนี้ ฯ