เลือกพุทธศาสนสุภาษิตบทตั้ง ระบบจะเลือกบทเชื่อมและเรียบเรียงเป็นตัวอย่างเรียงความแก้กระทู้ธรรมตามแบบสนามหลวง
เป็นตัวอย่างสำหรับฝึกหัด ไม่ใช่เฉลย — ผู้สอบควรเรียบเรียงด้วยภาษาของตนเอง และจำบาลีกับคัมภีร์ที่มาให้ถูกต้อง
| พ.ศ. | ชั้น | กระทู้ตั้ง | |
|---|---|---|---|
| ๒๕๖๘ | ธรรมศึกษาชั้นตรี ประถม | สุขํ ยาว ชรา สีลํ शीलले वृद्धावस्थासम्म सुख दिन्छ। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๘ | ธรรมศึกษาชั้นตรี มัธยม | สุโข ปุญฺญสฺส อุจฺจโย पुण्यको सञ्चयले सुख ल्याउँछ। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๘ | ธรรมศึกษาชั้นโท ประถม | ททมาโน ปิโย โหติ दाता प्रिय हुन्छ। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๘ | ธรรมศึกษาชั้นเอก มัธยม | ชีวเตวาปิ สปฺปญฺโญ อปิ วิตฺตปริกฺขยา ปญฺญาย จ อลาเภน วิตฺตวาปิ น ชีวติ धन सकिए पनि प्रज्ञावान् बाँच्न सक्छ; तर प्रज्ञा नभएमा धनी भए पनि बाँच्न सक्दैन। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๘ | ธรรมศึกษาชั้นเอก อุดม | ยสํ ลทฺธาน ทุมฺเมโธ อนตฺถํ จรติ อตฺตโน อตฺตโน จ ปเรสญฺจ หึสาย ปฏิปชฺชติ मन्दबुद्धि मानिसले यश पाएपछि आफ्नो अहित गर्छ र आफू र अरूलाई पीडा दिने बाटो हिँड्छ। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๗ | ธรรมศึกษาชั้นตรี มัธยม | ปุญฺญํ โจเรหิ ทูหรํ पुण्य चोरले लैजान सक्दैन। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๗ | ธรรมศึกษาชั้นโท ประถม | สุโข ปุญฺญสฺส อุจฺจโย पुण्यको सञ्चयले सुख ल्याउँछ। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๗ | ธรรมศึกษาชั้นเอก ประถม | สติมา สุขเมธติ स्मृतिमान् व्यक्तिले सुख पाउँछ। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๖ | ธรรมศึกษาชั้นตรี ประถม | ปาปานํ อกรณํ สุขํ पाप नगर्नुले सुख ल्याउँछ। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๖ | ธรรมศึกษาชั้นตรี มัธยม | สุโข ปุญฺญสฺส อุจฺจโย पुण्यको सञ्चयले सुख ल्याउँछ। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๖ | ธรรมศึกษาชั้นโท ประถม | อสนฺเต นูปเสเวยฺย สนฺเต เสเวยฺย ปณฺฑิโต อสนฺโต นิรยํ เนนฺติ สนฺโต ปาเปนฺติ สุคตึ पण्डितले असत्पुरुषको संगत नगरी सत्पुरुषको संगत गर्नुपर्छ; किनकि असत्पुरुषले नरकमा लैजान्छन् र सत्पुरुषले सुगतिमा पुर्याउँछन्। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๖ | ธรรมศึกษาชั้นโท มัธยม | อตฺตทตฺถํ ปรตฺเถน พหุนาปิ น หาปเย อตฺตทตฺถมภิญฺญาย สทตฺถปสุโต สิยา अरूको हित जति ठूलो भए पनि त्यसका लागि आफ्नो हित त्याग्नु हुँदैन। आफ्नो हित जानेर त्यसमा तत्पर रहनुपर्छ। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๕ | นักธรรมชั้นโท | สุขกามานิ ภูตานิ โย ทณฺเฑน วิหึสติ อตฺตโน สุขเมสาโน เปจฺจ โส น ลภเต สุขํ सबै प्राणी सुख चाहन्छन्। आफ्नो सुख खोज्दै दण्डले अरूलाई पीडा दिने मरेपछि सुख पाउँदैन। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๕ | ธรรมศึกษาชั้นตรี ประถม | ปาปานํ อกรณํ สุขํ पाप नगर्नुले सुख ल्याउँछ। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๕ | ธรรมศึกษาชั้นตรี มัธยม | สีลํ โลเก อนุตฺตรํ शील संसारमा सर्वोत्तम हो। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๕ | ธรรมศึกษาชั้นตรี อุดม | ททมาโน ปิโย โหติ दाता प्रिय हुन्छ। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๕ | ธรรมศึกษาชั้นโท มัธยม | ยสํ ลทฺธาน ทุมฺเมโธ อนตฺถํ จรติ อตฺตโน อตฺตโน จ ปเรสญฺจ หึสาย ปฏิปชฺชติ मन्दबुद्धि मानिसले यश पाएपछि आफ्नो अहित गर्छ र आफू र अरूलाई पीडा दिने बाटो हिँड्छ। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๔ | นักธรรมชั้นโท | อตฺตานญฺเจ ตถา กยิรา ยถญฺญมนุสาสติ สุทนฺโต วต ทเมถ อตฺตา หิ กิร ทุทฺทโม अरूलाई जस्तो सिकाइन्छ, आफैँले त्यस्तै गर्नुपर्छ। आफूलाई राम्ररी वशमा राख्नेले नै अरूलाई वशमा राख्न सक्छ; भनिन्छ, आफूलाई वशमा राख्नु गाह्रो छ। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๓ | ธรรมศึกษาชั้นตรี ประถม | สติมโต สทา ภทฺทํ स्मृतिमान् व्यक्ति सधैँ उन्नति गर्छ। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๓ | ธรรมศึกษาชั้นตรี มัธยม | ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณินํ पुण्य परलोकमा प्राणीहरूको आश्रय हो। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๓ | ธรรมศึกษาชั้นโท ประถม | ขนฺติโก เมตฺตวา ลาภี ยสสฺสี สุขสีลวา ปิโย เทวมนุสฺสานํ มนาโป โหติ ขนฺติโก क्षमावान् मैत्रीयुक्त, लाभी, यशस्वी र सधैँ सुखी मानिन्छ; क्षमावान् देवता र मानिसहरूलाई प्रिय हुन्छ। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๓ | ธรรมศึกษาชั้นโท มัธยม | อตฺตานเมว ปฐมํ ปฏิรูเป นิเวสเย อถญฺญมนุสาเสยฺย น กิลิสฺเสยฺย ปณฺฑิโต पण्डितले पहिले आफूलाई उचित गुणमा स्थापित गर्नुपर्छ, त्यसपछि अरूलाई सिकाउनुपर्छ; तब ऊ मलिन हुँदैन। |
แต่งกระทู้ |
| ๒๕๖๑ | ธรรมศึกษาชั้นตรี ประถม | ททมาโน ปิโย โหติ दाता प्रिय हुन्छ। |
แต่งกระทู้ |
อารัมภบทअब अध्ययन र अभ्यासको मार्गदर्शनका लागि माथि उल्लेख गरिएको धम्म-विषयको अर्थलाई विस्तारपूर्वक व्याख्या गरिनेछ।
อธิบายบทตั้งव्याख्या यस प्रकार छ: "उचित गुण" को अर्थ हो आफ्नो पद र सिकाइने कुराअनुरूपको आचरण र सद्गुण, र "मलिन हुँदैन" को अर्थ हो निन्दा नहुनु, प्रतिष्ठा नगुमाउनु र मनमा व्याकुल नहुनु। यो सूक्तिले सही क्रम सिकाउँछ: पहिले आफूलाई सुधार, त्यसपछि अरूलाई सिकाऊ।
ขยายความบทตั้งधम्मपदमा यो सूक्ति उपनन्दसँग सम्बन्धित छ, जसले अल्पेच्छता र सन्तोषबारे राम्रो उपदेश दिन सक्थे, तर आफैं आवश्यक वस्तुका लोभी थिए। सत्य बाहिर आएपछि उनको निन्दा भयो। त्यसपछि भगवान्ले सिकाउनुभयो कि पण्डितले पहिले आफूलाई उचित गुणमा स्थापित गर्नुपर्छ। यो कथाले देखाउँछ कि बोल्ने वा सिकाउने क्षमता, आचरणले समर्थन नगरेमा, सिकाउनेलाई नै मलिन बनाउँछ।
ขยายความบทตั้งयो सूक्ति "जस्तो अरूलाई सिकाउँछ, त्यस्तै आफू गरोस्" भन्ने सूक्तिको नजिक छ, तर यसले सिकाउनेमाथि पर्ने प्रभावमा जोड दिन्छ: उसको मलिनता वा निर्मल अन्तरात्मा। जसले पहिले आफूलाई भलाइमा स्थापित गर्छ, उसले अरूलाई सिकाउँदा आत्मविश्वासका साथ बोल्न सक्छ, श्रोताले उसको आचरणमाथि प्रश्न उठाउलान् भन्ने डरबिना, र उसको शिक्षा प्रभावकारी र विश्वसनीय हुन्छ।
ประโยคสะพาน + ที่มา ๑मन्दबुद्धि मानिसले यश, पद, अधिकार र अनुयायी पाएपछि प्रायः तिनलाई अहितकर बाटोमा प्रयोग गर्छ, यहाँसम्म कि ती आफू र अरू दुवैलाई पीडा दिने साधन बन्छन्। यो खुद्दकनिकाय-जातक-एकनिपातमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:
อธิบายบทเชื่อม ๑व्याख्या यस प्रकार छ: "यश" को अर्थ यहाँ पद, शक्ति, प्रसिद्धि र अनुयायी हो। यो सूक्तिले चेतावनी दिन्छ कि प्रज्ञाविहीन व्यक्तिको हातमा यश आफूलाई र अरूलाई नष्ट गर्ने साधन बन्छ।
อธิบายบทเชื่อม ๑यश र शक्ति अत्यन्त शक्तिशाली औजारजस्तै हुन्। प्रज्ञावान्को हातमा ती जनहितका लागि प्रयोग हुन्छन्; मूर्खको हातमा ती आफ्ना इच्छा पूरा गर्न प्रयोग हुन्छन्, जस्तै शक्तिले अरूलाई दमन गर्नु, अनुचित लाभ खोज्नु, वा यति अहङ्कारी हुनु कि सबै चेतावनी बेवास्ता गर्नु। यस्ता कर्मले अरूलाई सिधै हानि पुर्याउँछन् र अन्त्यमा आफैंतिर फर्केर सम्मानको हानि, दण्ड र त्यही यशको हानिको कारण बन्छन्।
อธิบายบทเชื่อม ๑यो सूक्तिले सिकाउँछ कि यश पाउनु खुसीको कुरा मात्र होइन, बरु एउटा जिम्मेवारी हो जसलाई धान्न प्रज्ञा र सद्गुण चाहिन्छ। महत्त्वपूर्ण पद ग्रहण गर्नेहरूले आफूलाई तयार पार्नुपर्छ, र पदका लागि मानिस छान्नेहरूले योग्यता वा निकटता मात्र होइन, प्रज्ञा र आचरणमा पनि विचार गर्नुपर्छ।
ประโยคสะพาน + ที่มา ๒जब मानिससँग धन मात्र हुन्छ तर प्रज्ञा हुँदैन, त्यो धन सजिलै सकिन सक्छ। तर प्रज्ञा भएमा धन गुमाएपछि पनि ऊ फेरि आफ्नै खुट्टामा उभिएर जीवन अघि बढाउन सक्छ। यो खुद्दकनिकाय-थेरगाथामा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:
อธิบายบทเชื่อม ๒व्याख्या यस प्रकार छ: यो सूक्तिले प्रज्ञा र धनको मूल्य तुलना गर्छ र देखाउँछ कि प्रज्ञा बढी स्थिर छ, किनकि त्यही नै धन कमाउने, त्यसको रक्षा गर्ने र हरेक अवस्थामा राम्ररी बाँच्ने साधन हो।
อธิบายบทเชื่อม ๒प्रज्ञावान् धन सकिए पनि बाँच्न सक्छ, किनकि उसलाई उपाय निकाल्न, अनुकूल हुन, फेरि सुरु गर्न आउँछ, र आफ्नो ज्ञान र क्षमताले फेरि आम्दानी गर्न सक्छ। प्रज्ञाविहीन व्यक्ति, जति नै धनी भए पनि, सायद मूल्य नबुझी खर्च गरिदिन्छ, सजिलै ठगिन्छ, वा गलत लगानी गरेर सबै गुमाउँछ, र सबै गएपछि अब कसरी बाँच्ने भन्ने थाहा पाउँदैन। "बाँच्न सक्दैन" को अर्थ यहाँ सुरक्षित र गुणस्तरीय जीवन जिउन नसक्नु हो।
อธิบายบทเชื่อม ๒यो सूक्तिले धन महत्त्वहीन छ भनी सिकाउँदैन। धनले जीवन सहज बनाउन र धेरै भलाइ गर्न सहयोग गर्छ। तर धन बाहिरी कुरा हो र धेरै कारणले गुम्न सक्छ, जबकि प्रज्ञा भित्री कुरा हो र सधैं हामीसँगै रहन्छ। आफ्नो प्रज्ञाको विकासमा लगानी गर्नेले मानौं आफ्नो जीवनका लागि बलियो सुरक्षा निर्माण गर्छ।
ตัวอย่างในชีวิตदैनिक जीवनमा, जसले अरूलाई प्लास्टिकको प्रयोग घटाउन आह्वान गर्छ, उसले पहिले आफ्नो प्रयोग घटाउनुपर्छ। मितव्ययिता सिकाउनेले अरूका सामु फजुल खर्च गर्नु हुँदैन। कक्षा-नायक भएको र सहपाठीलाई सरसफाइ राख्न लगाउनुपर्ने विद्यार्थीले पहिले आफ्नो टेबलवरिपरिको फोहोर टिप्नबाट सुरु गर्नुपर्छ। यसो गर्दा उसको चेतावनी स्वीकार गरिन्छ।
สรุปनिष्कर्षमा: जसको कर्तव्य अरूको मार्गदर्शन वा शिक्षण हो, उसले सधैं आफूलाई जाँच्नुपर्छ र पहिले आफूलाई आफूले सिकाउने भलाइमा स्थापित गर्नुपर्छ। यो आरम्भमा विषयका रूपमा उद्धृत गरिएको धम्म-वचनअनुरूप छ:
ปิดท้ายयसरी माथि वर्णन गरिएअनुसार यसको आशय स्पष्ट गरियो।