อารัมภบทअब अध्ययन र अभ्यासको मार्गदर्शनका लागि माथि उल्लेख गरिएको धम्म-विषयको अर्थलाई विस्तारपूर्वक व्याख्या गरिनेछ।

อธิบายบทตั้งव्याख्या यस प्रकार छ: यो सूक्तिले सिकाउँछ कि मूर्खले पछि आउने हानिकारक परिणाम स्पष्ट रूपमा नबुझी पाप गर्छ, तर जब पाप-कर्मले फल दिन्छ, तब उसले आफैंले गरेको कामबाट दुःख भोग्नुपर्छ। यहाँ "मूर्ख" शब्दले पाप-पुण्य र गुण-दोष विचार गर्ने प्रज्ञा नभएको व्यक्तिलाई जनाउँछ, कम पढेलेखेको व्यक्तिलाई होइन।

ขยายความบทตั้งयस पदको "बुझ्दैन" शब्दलाई अट्ठकथाले यसरी व्याख्या गर्छ: आफूले गरेको कर्मले कस्तो फल दिन्छ भनी नजान्नु, आफू पाप गरिरहेको छु भनी नजान्नु होइन। उदाहरणका लागि, कसैलाई ठगी गर्नु वा अरूलाई हानि पुर्‍याउनु गलत हो भन्ने थाहा हुन्छ, तैपनि लाभ पाउने वा बदला लिने इच्छाले, पछि आउने हानिकारक परिणामबारे सचेत नभई ऊ त्यो काम गर्छ। अनि "मानौं आगोले पोलिएको होस्" भन्ने वाक्यांशले पाप-कर्मको फलबाट उत्पन्न हुने पोल्ने दुःखलाई देखाउँछ, र अट्ठकथाले नरकको दुःखलाई पनि उल्लेख गरेकाले यसको अर्थ आफूले गल्ती गरेँ भनी थाहा पाउँदा हुने पश्चात्तापभन्दा व्यापक छ।

ขยายความบทตั้งमुख्य सन्देश यो हो कि हामीले त्यस बेला पाउने सन्तोष वा लाभलाई मात्र हेर्नु हुँदैन, बरु काम गर्नुअघि स्मृति र प्रज्ञाले विचार गर्नुपर्छ कि यो कुरा सही हो कि होइन, यसले कसलाई पीडा दिन्छ, र यसको कस्तो नराम्रो परिणाम हुन सक्छ। रिस उठिरहेको बेला वा कुनै कुरा धेरै पाउन मन लागेको बेलामा पनि रोकिएर सोच्नुपर्छ, र भावनाले गलत काम गराउन दिनु हुँदैन। तुरुन्तै हानिकारक परिणाम नदेखिनुले पापलाई गर्न योग्य कुरा बनाउँदैन।

ประโยคสะพาน + ที่มา ๑सबै प्राणी समान रूपमा सुख चाहन्छन्। त्यसैले अरूलाई पीडा र हानि पुर्‍याएर आफ्नो सुख खोज्नेले न यस लोकमा साँचो सुख पाउँछ, न परलोकमा। यो खुद्दकनिकाय-धम्मपदमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:

อธิบายบทเชื่อม ๑व्याख्या यस प्रकार छ: "सबै प्राणी" शब्दले मानिस र अन्य जीवजन्तु दुवैलाई समेट्छ। यहाँ "दण्ड" को अर्थ हानि पुर्‍याउन प्रयोग गरिने लट्ठी वा प्रहार गर्ने हतियार हो, र "यहाँबाट गएपछि" को अर्थ मृत्युपछि हो। यो सूक्तिले सचेत गराउँछ कि अरू जीवलाई पीडा दिएर आफ्नो सुख खोज्नु पाप-कर्म हो र परलोकमा सुखतर्फ लैजाँदैन।

อธิบายบทเชื่อม ๑धम्मपद अट्ठकथामा कथा छ कि भगवान् बुद्धले केही बालबालिकालाई लट्ठीले एउटा सर्प पिटिरहेको देख्नुभयो। उहाँले त्यसो गर्नुको कारण सोध्नुहुँदा बालबालिकाले सर्पले टोक्ला भन्ने डरले भनी उत्तर दिए। तब उहाँले आफ्नो सुख चाहनेले अरू प्राणीलाई हानि पुर्‍याउनु हुँदैन भनी शिक्षा दिनुभयो र यो गाथा बताउनुभयो। यो कथाले हामीलाई विचार गर्न प्रेरित गर्छ कि जसरी हामी जीवनलाई माया गर्छौं र पीडा चाहँदैनौं, त्यसरी नै अरू जीव पनि सुख चाहन्छन् र हानि पाउन चाहँदैनन्।

อธิบายบทเชื่อม ๑अरूलाई पीडा दिनेले तत्कालको सन्तोष वा लाभ पाउन सक्छ, तर त्यो सन्तोष अर्को पक्षको दुःखमाथि उत्पन्न भएको हुन्छ, र त्यसले डर, द्वन्द्व र वैमनस्य पनि उत्पन्न गर्न सक्छ। हानि पुर्‍याउने बानी परेपछि अरूको पीडालाई झन् सजिलै बेवास्ता गर्न सकिन्छ। त्यसैले हामीले मैत्रीको अभ्यास गर्नुपर्छ र आफ्नो सुखका लागि गरिरहेको कामले कसैलाई कष्ट दिन्छ कि दिँदैन भनी विचार गर्नुपर्छ।

ประโยคสะพาน + ที่มา ๒जब मानिस जीवनमा राम्रो फल चाहन्छ, उसले भलाइको बीउ रोपिरहनुपर्छ, किनभने नराम्रो बीउ रोपेर कसैले राम्रो बाली काट्न सक्दैन। फल सधैँ कारणअनुरूप नै हुन्छ। यो संयुत्तनिकाय-सगाथावग्गमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:

อธิบายบทเชื่อม ๒व्याख्या यस प्रकार छ: यो सूक्तिले कर्मको सिद्धान्तलाई सबैभन्दा सजिलै बुझिने ढङ्गले प्रस्तुत गर्छ, कर्मलाई बीउ छर्नुसँग र कर्मको फललाई त्यो बीउबाट उम्रेर फलेको फलसँग तुलना गरेर।

อธิบายบทเชื่อม ๒बीउ छर्ने उपमाले कर्मका धेरै विशेषताहरू देख्न सहयोग गर्छ। पहिलो, फल कारणअनुरूप नै हुन्छ: आँप रोप्नेले आँप नै पाउँछ, कागती होइन। दोस्रो, फल तुरुन्तै नदेखिन सक्छ; त्यसका लागि समय र उपयुक्त परिस्थिति चाहिन्छ। तेस्रो, छर्ने व्यक्ति नै फल पाउने व्यक्ति हो; कसैले अरूको सट्टा फल पाउन सक्दैन। जसले भात खान्छ, उसैको पेट भरिन्छ; कसैले अरूको सट्टा खाइदिन सक्दैन। यस्तो बुझाइले मानिसलाई भलाइ गरेर पनि फल नदेख्दा निरुत्साहित नहुन, र पाप गरेर पनि दोष नदेख्दा प्रमाद नगर्न सहयोग गर्छ।

อธิบายบทเชื่อม ๒तैपनि, बुद्धशासनमा कर्मको फल सधैं सरल ढङ्गले तोकिएको हुँदैन। जसरी छरिएको बीउलाई माटो, पानी र उपयुक्त ऋतु चाहिन्छ, त्यसरी नै कर्मलाई पनि धेरै हेतु-प्रत्ययहरू चाहिन्छन्, र पहिले गल्ती गरेको व्यक्तिले पनि गम्भीरतापूर्वक नयाँ असल कर्म गरेर आफूलाई बदल्न सक्छ। त्यसैले यो सूक्तिले निराश हुन सिकाउँदैन, बरु आजैदेखि राम्रो बीउ छर्ने छनोट गर्न सिकाउँछ।

ประโยคสะพาน + ที่มา ๓धेरै जाडो छ, धेरै गर्मी छ वा धेरै ढिलो भयो भन्दै काम छोड्ने बहाना खोजिरहने मानिसले पाउनुपर्ने लाभ गुमाउँछ, किनभने अवसर र समयले कसैलाई पर्खँदैन। यो दीघनिकाय-पाटिकवग्गमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:

อธิบายบทเชื่อม ๓व्याख्या यस प्रकार छ: यो सूक्तिले सिकाउँछ कि सधैं काम टार्ने वा छाड्ने बहाना खोज्नेले पाउनुपर्ने लाभ गुमाउँछ, किनकि अवसर र समयले कसैलाई पर्खँदैन।

อธิบายบทเชื่อม ๓यो सूक्ति सिगालक सुत्तबाट लिइएको हो, जुन भगवान् बुद्धले युवक सिगालकलाई उपदेश दिनुभएको थियो, जसमा आलस्यका दोष बताइएका छन्: अल्छी व्यक्ति प्रायः भन्छ कि धेरै जाडो छ, धेरै गर्मी छ, धेरै अबेर भयो, धेरै चाँडो छ, धेरै भोक लाग्यो, धेरै अघायो, र त्यसैले काम गर्दैन। परिणामस्वरूप अझै उत्पन्न नभएको धन उत्पन्न हुँदैन, र उत्पन्न भइसकेको धन सकिन्छ। यी बहाना तर्कसंगत सुनिन्छन्, तर वास्तवमा मनको आलस्यलाई ढाक्छन्।

อธิบายบทเชื่อม ๓अल्छीका बहानाको एउटा महत्त्वपूर्ण विशेषता छ: ती कहिल्यै सकिँदैनन्। जाडोबाट बच्यो भने गर्मी आउँछ; गर्मीबाट बच्यो भने साँझ पर्छ। सबै कुरा तयार हुने प्रतीक्षा गर्ने हो भने सायद केही पनि हुँदैन। तैपनि साँच्चै थाकेको वा बिरामी हुँदा आराम आवश्यक छ। यो सूक्तिले कर्तव्यबाट पन्छिन बहानाको प्रयोगबारे चेतावनी दिन्छ; स्वास्थ्यको ख्याल राख्नबाट रोक्दैन।

ตัวอย่างในชีวิตयो सन्देशलाई दैनिक जीवनमा लागू गर्दा, रक्सी पिएर गाडी चलाउनेले खतरालाई बेवास्ता गर्न सक्छ, जबकि त्यो कामले आफू र अरूलाई घाइते बनाउने जोखिम हुन्छ। द्वेषपूर्ण आनन्दका लागि अरूको निन्दा गर्ने सन्देश पोस्ट गर्नेले आरोपित व्यक्तिलाई क्षति पुर्‍याउन सक्छ र आफ्नै विश्वसनीयता पनि गुमाउन सक्छ। अनि नियमित रूपमा गृहकार्य सार्ने विद्यार्थीले समयमै काम बुझाए पनि अभ्यास गर्ने अवसर गुमाउँछ र पाठ नबुझ्न सक्छ। यी उदाहरणहरूले देखाउँछन् कि क्षणिक सन्तोषले पछि दुःखतर्फ लैजान सक्छ।

สรุปनिष्कर्षमा: दुःख नचाहनेले स्मृति र प्रज्ञाको अभ्यास गर्नुपर्छ, र गल्ती गर्न लाग्दा आफूलाई रोक्न जान्नुपर्छ। पहिले नै गल्ती गरिसकेको भए त्यसलाई स्वीकार गर्नुपर्छ, सकेसम्म क्षतिको सुधार गर्नुपर्छ, र फेरि नदोहोर्‍याउने सङ्कल्प गर्नुपर्छ। गरिसकेको कुरालाई फर्केर बदल्न नसकिए पनि दुःखका थप कारणहरू सिर्जना गर्न रोक्न भने सकिन्छ। त्यसैले हामीले आफ्ना कर्मप्रति प्रमाद गर्नु हुँदैन। यो आरम्भमा विषयका रूपमा उद्धृत गरिएको धम्म-वचनअनुरूप छ:

ปิดท้ายयसरी माथि वर्णन गरिएअनुसार यसको आशय स्पष्ट गरियो।