| ข้อ | พ.ศ. | กระทู้ตั้ง | บทเชื่อม |
|---|---|---|---|
| ๑ | ๒๕๖๕ | สุขกามานิ ภูตานิ โย ทณฺเฑน วิหึสติ อตฺตโน สุขเมสาโน เปจฺจ โส น ลภเต สุขํ | ๒ |
| ๒ | ๒๕๖๔ | อตฺตานญฺเจ ตถา กยิรา ยถญฺญมนุสาสติ สุทนฺโต วต ทเมถ อตฺตา หิ กิร ทุทฺทโม | ๒ |
วิธีใช้: อ่านกระทู้ตั้งแล้วลองวางโครงเรื่องด้วยตนเองก่อน จึงเปิดดูตัวอย่าง สังเกตลำดับ: บทตั้ง → อารัมภบท → อธิบายบทตั้ง → ขยายความ → ประโยคสะพานและบทเชื่อม (บอกคัมภีร์ที่มา) → อธิบายบทเชื่อม → ตัวอย่างในชีวิต → สรุปพร้อมยกบทตั้ง → ปิดท้าย
ตัวอย่างเรียบเรียงโดยระบบจากคำอธิบายพุทธศาสนสุภาษิต บทเชื่อมเลือกจากสุภาษิตที่โจทย์กำหนดให้ (ธรรมศึกษา) หรือจากสุภาษิตในหนังสือของชั้นนั้นที่เนื้อความเข้ากัน (นักธรรม) ผู้สอบควรเรียบเรียงด้วยสำนวนของตนเอง และจำบาลีกับคัมภีร์ที่มาให้ถูกต้อง
อารัมภบทअब अध्ययन र अभ्यासको मार्गदर्शनका लागि माथि उल्लेख गरिएको धम्म-विषयको अर्थलाई विस्तारपूर्वक व्याख्या गरिनेछ।
อธิบายบทตั้งव्याख्या यस प्रकार छ: "सबै प्राणी" शब्दले मानिस र अन्य जीवजन्तु दुवैलाई समेट्छ। यहाँ "दण्ड" को अर्थ हानि पुर्याउन प्रयोग गरिने लट्ठी वा प्रहार गर्ने हतियार हो, र "यहाँबाट गएपछि" को अर्थ मृत्युपछि हो। यो सूक्तिले सचेत गराउँछ कि अरू जीवलाई पीडा दिएर आफ्नो सुख खोज्नु पाप-कर्म हो र परलोकमा सुखतर्फ लैजाँदैन।
ขยายความบทตั้งधम्मपद अट्ठकथामा कथा छ कि भगवान् बुद्धले केही बालबालिकालाई लट्ठीले एउटा सर्प पिटिरहेको देख्नुभयो। उहाँले त्यसो गर्नुको कारण सोध्नुहुँदा बालबालिकाले सर्पले टोक्ला भन्ने डरले भनी उत्तर दिए। तब उहाँले आफ्नो सुख चाहनेले अरू प्राणीलाई हानि पुर्याउनु हुँदैन भनी शिक्षा दिनुभयो र यो गाथा बताउनुभयो। यो कथाले हामीलाई विचार गर्न प्रेरित गर्छ कि जसरी हामी जीवनलाई माया गर्छौं र पीडा चाहँदैनौं, त्यसरी नै अरू जीव पनि सुख चाहन्छन् र हानि पाउन चाहँदैनन्।
ขยายความบทตั้งअरूलाई पीडा दिनेले तत्कालको सन्तोष वा लाभ पाउन सक्छ, तर त्यो सन्तोष अर्को पक्षको दुःखमाथि उत्पन्न भएको हुन्छ, र त्यसले डर, द्वन्द्व र वैमनस्य पनि उत्पन्न गर्न सक्छ। हानि पुर्याउने बानी परेपछि अरूको पीडालाई झन् सजिलै बेवास्ता गर्न सकिन्छ। त्यसैले हामीले मैत्रीको अभ्यास गर्नुपर्छ र आफ्नो सुखका लागि गरिरहेको कामले कसैलाई कष्ट दिन्छ कि दिँदैन भनी विचार गर्नुपर्छ।
ประโยคสะพาน + ที่มา ๑सबै प्राणी समान रूपमा सुख चाहन्छन्। अरूलाई पीडा र हानि नपुर्याई आफ्नो सुख खोज्नेले न्यायोचित सुख पाउँछ, वर्तमानमा पनि र भविष्यमा पनि। यो खुद्दकनिकाय-धम्मपदमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:
อธิบายบทเชื่อม ๑व्याख्या यस प्रकार छ: यो सूक्तिले हामीलाई मैत्रीसहित सुख खोज्न सिकाउँछ। जसरी हामी सुखलाई माया गर्छौं र दुःखलाई घृणा गर्छौं, त्यसरी नै अरूले पनि सुखलाई माया गर्छन् र दुःखलाई घृणा गर्छन्। कसैले हामीलाई हानि पुर्याओस् भन्ने हामी चाहँदैनौं भने, आफू सुखी हुनका लागि हामीले पनि कसैलाई हानि पुर्याउनु हुँदैन।
อธิบายบทเชื่อม ๑यो गाथा पीडा दिनुको दोष बताउने गाथाको जोडी हो। धम्मपद अट्ठकथामा भनिएको छ कि भगवान्ले सर्पले टोक्ला भन्ने डरले लट्ठीले सर्प पिटिरहेका बालबालिकालाई शिक्षा दिनुभयो, ताकि उनीहरूले आफ्नो सुख चाहनेले अरू जीवलाई हानि पुर्याउनु हुँदैन भनी बुझून्। यसले सम्झाउँछ कि सुखी हुन चाहनु गलत होइन, तर त्यो सुख पाउने मार्ग छान्न जान्नुपर्छ। त्यो सुख पाउँदा अरूले पीडा भोग्नुपर्छ, डराउनुपर्छ वा कष्ट पाउनुपर्छ भने, हामी सुख सिर्जना गरिरहेका छौं कि एकअर्काका लागि दुःखको कारण सिर्जना गरिरहेका छौं भनी रोकिएर सोच्नुपर्छ।
อธิบายบทเชื่อม ๑अरूलाई पीडा नदिनाबाट आउने सुख हाम्रो आफ्नै मनको सहजताबाट सुरु हुन्छ। जब हामी हत्या गर्दैनौं, हानि पुर्याउँदैनौं, र कसैको पीडालाई रमाइलो बनाउने विचार गर्दैनौं, तब हामीसँग आफ्नो आचरणलाई पश्चात्तापरहित मनले सम्झने कारण हुन्छ। सबैलाई हामीलाई माया गर्न लगाउन नसकिए पनि, अरूलाई पीडा दिएर वैमनस्य सिर्जना नगर्ने छनोट भने हामी गर्न सक्छौं। मैत्री र इमानदारीले सहअस्तित्वमा विश्वास पनि ल्याउँछन्। अनि भविष्यको फलबारे, गाथाले भन्छ कि अरूलाई पीडा नदिई सुख खोज्ने व्यक्ति यो लोक छाडेर गएपछि सुख पाउँछ।
ประโยคสะพาน + ที่มา ๒जब मानिसले अल्छीलाई विभिन्न बहानाको रूपमा आउन दिन्छ र कामलाई पटक-पटक पन्छाइरहन्छ, उसले पाउनुपर्ने सबै लाभ बिस्तारै उसबाट बितेर जान्छन्, यहाँसम्म कि फेरि फर्काउन सकिँदैन। यो दीघनिकाय-पाटिकवग्गमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:
อธิบายบทเชื่อม ๒व्याख्या यस प्रकार छ: यो सूक्तिले सिकाउँछ कि सधैं काम टार्ने वा छाड्ने बहाना खोज्नेले पाउनुपर्ने लाभ गुमाउँछ, किनकि अवसर र समयले कसैलाई पर्खँदैन।
อธิบายบทเชื่อม ๒यो सूक्ति सिगालक सुत्तबाट लिइएको हो, जुन भगवान् बुद्धले युवक सिगालकलाई उपदेश दिनुभएको थियो, जसमा आलस्यका दोष बताइएका छन्: अल्छी व्यक्ति प्रायः भन्छ कि धेरै जाडो छ, धेरै गर्मी छ, धेरै अबेर भयो, धेरै चाँडो छ, धेरै भोक लाग्यो, धेरै अघायो, र त्यसैले काम गर्दैन। परिणामस्वरूप अझै उत्पन्न नभएको धन उत्पन्न हुँदैन, र उत्पन्न भइसकेको धन सकिन्छ। यी बहाना तर्कसंगत सुनिन्छन्, तर वास्तवमा मनको आलस्यलाई ढाक्छन्।
อธิบายบทเชื่อม ๒अल्छीका बहानाको एउटा महत्त्वपूर्ण विशेषता छ: ती कहिल्यै सकिँदैनन्। जाडोबाट बच्यो भने गर्मी आउँछ; गर्मीबाट बच्यो भने साँझ पर्छ। सबै कुरा तयार हुने प्रतीक्षा गर्ने हो भने सायद केही पनि हुँदैन। तैपनि साँच्चै थाकेको वा बिरामी हुँदा आराम आवश्यक छ। यो सूक्तिले कर्तव्यबाट पन्छिन बहानाको प्रयोगबारे चेतावनी दिन्छ; स्वास्थ्यको ख्याल राख्नबाट रोक्दैन।
ตัวอย่างในชีวิตयो सन्देशलाई दैनिक जीवनमा लागू गर्दा, हामीले रमाइलोका लागि जीवजन्तुलाई सताउने, साथीलाई अपमानित हुने गरी खिल्ली उडाउने, वा आफ्नो फाइदाका लागि अरूको शोषण गर्ने कामबाट बच्नुपर्छ। यी कर्महरूको रूप फरक भए पनि सबैले देखाउँछन् कि हाम्रो सुख अरूको दुःखमाथि निर्माण हुनु हुँदैन। आत्मरक्षा गर्नैपर्ने अवस्थामा पनि स्मृति स्थिर राख्नुपर्छ, खतराबाट निस्कने उपाय खोज्नुपर्छ वा सहायता माग्नुपर्छ, र आवश्यकताभन्दा बढी हानि पुर्याउने वा द्वेषपूर्ण आनन्दका लागि प्रतिकार गर्ने कामबाट बच्नुपर्छ।
สรุปनिष्कर्षमा: सुख चाहनेले सधैं सम्झनुपर्छ कि अरू पनि आफूजस्तै सुखलाई माया गर्छन् र दुःख चाहँदैनन्। कुनै कुरा सोच्नु, बोल्नु वा गर्नुअघि त्यसले कसैलाई पीडा दिन्छ कि दिँदैन भनी विचार गर्नुपर्छ, अनि इमानदार र मैत्रीपूर्ण उपाय रोज्नुपर्छ। अरूलाई पीडा नदिनाले शान्तिपूर्ण सहअस्तित्वमा सहयोग पुग्छ र यो दुःख ल्याउने पाप-कर्मबाट विरत रहनु पनि हो। यो आरम्भमा विषयका रूपमा उद्धृत गरिएको धम्म-वचनअनुरूप छ:
ปิดท้ายयसरी माथि वर्णन गरिएअनुसार यसको आशय स्पष्ट गरियो।
อารัมภบทअब अध्ययन र अभ्यासको मार्गदर्शनका लागि माथि उल्लेख गरिएको धम्म-विषयको अर्थलाई विस्तारपूर्वक व्याख्या गरिनेछ।
อธิบายบทตั้งव्याख्या यस प्रकार छ: यो सूक्तिले सिकाउँछ कि अरूलाई सिकाउन चाहनेले पहिले आफूले सिकाउने कुरा आफैं गर्नुपर्छ, किनकि शिक्षकले साँच्चै त्यसलाई जिउँदा मात्र शिक्षा प्रभावकारी हुन्छ; र यसले सम्झाउँछ कि अरूलाई भन्नुभन्दा आफूलाई साध्नु कठिन छ।
ขยายความบทตั้งधम्मपदमा यो सूक्ति पधानिकतिस्स थेरसँग सम्बन्धित छ। उनी युवा भिक्षुहरूलाई परिश्रम गर्न प्रेरित गर्थे, तर आफैं अभ्यासको समयमा सुतिरहन्थे। यसले गर्दा ती भिक्षुहरूले पर्याप्त आराम पाएनन् र अभ्यासमा प्रगति पनि भएन। त्यसपछि भगवान्ले सिकाउनुभयो कि शिक्षकले पहिले आफूले सिकाउने कुरा गर्न सक्ने हुनुपर्छ। यो कथाले देखाउँछ कि आफू नगरी सिकाउनु निष्फल मात्र होइन, अरूलाई कठिनाइमा पनि पार्न सक्छ।
ขยายความบทตั้งआफूलाई साध्नु किन कठिन छ भने हामी अरूका भूल सजिलै देख्छौं तर आफ्ना भूल कठिनाइले देख्छौं, र मनका बानीले परिवर्तनको विरोध गर्छन्। कसैलाई नराम्रो बानी छाड्न भन्नु शब्दको काम मात्र हो, तर आफैंले त्यो बानी छाड्न धैर्य, स्मृति र निरन्तर प्रयास चाहिन्छ। जसले आफूलाई साधेको छ, उसले परिवर्तनको कठिनाइ बुझ्छ र सहानुभूतिसाथ राम्रो परिणाम दिने मार्गदर्शन गर्न सक्छ।
ประโยคสะพาน + ที่มา ๑जब मानिसले आफ्नो वास्तविक हित कुन हो भनेर स्पष्ट रूपमा जान्दछ, ऊ त्यो कर्तव्य पूरा गर्न तत्पर रहन्छ र अरूको हित जति ठूलो भए पनि त्यसले आफ्नो मुख्य कर्तव्यलाई ओझेलमा पारेर अधुरो बनाउन दिँदैन। यो खुद्दकनिकाय-धम्मपदमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:
อธิบายบทเชื่อม ๑व्याख्या यस प्रकार छ: "उपेक्षा" को अर्थ यहाँ खेर जान दिनु वा छाड्नु हो, र "आफ्नो हित" को अर्थ हो जीवनको साँचो हित, अर्थात् ज्ञान, भलाइ र दुःखबाट मुक्तिमा आफ्नो विकास। यो सूक्तिले प्राथमिकता तय गर्न सिकाउँछ, ताकि हामी अरू कामका लागि आफ्नो मुख्य कर्तव्य छाडेर आफैंलाई हानि नपुर्याऔं।
อธิบายบทเชื่อม ๑धम्मपदमा यो सूक्ति अत्तदत्थ थेरसँग सम्बन्धित छ। जब भगवान् बुद्धले परिनिर्वाणको घोषणा गर्नुभयो, धेरै भिक्षुहरू उहाँको वरिपरि जम्मा भए, तर थेरले पहिले मार्गफल प्राप्त गर्न आफ्नो अभ्यास तीव्र पार्ने निश्चय गरे। भगवान्ले उनको प्रशंसा गर्नुभयो र भन्नुभयो कि धम्मअनुसार अभ्यास गर्नु नै शास्ताको साँचो पूजा हो। यो कथाले देखाउँछ कि सूक्तिमा "आफ्नो हित" भौतिक लाभ वा स्वार्थ होइन, बरु आफ्नो महत्त्वपूर्ण कर्तव्य पूरा गर्नु हो।
อธิบายบทเชื่อม ๑तैपनि यो सूक्तिले अरूलाई सहायता गर्ने कुराको उपेक्षा गर्न सिकाउँदैन। बुद्धशासनले आत्महित र परहित दुवै सिकाउँछ, तर जसले अझै आफ्नो विकास गरेको छैन, उसले अरूलाई सीमित रूपमा मात्र सहायता गर्न सक्छ, जस्तो पौडी खेल्न नजान्नेले डुब्दै गरेकालाई बचाउन सक्दैन। त्यसैले आफ्नो विकास अरूलाई प्रभावकारी र दिगो रूपमा सहायता गर्ने जग हो।
ประโยคสะพาน + ที่มา ๒पण्डितले पहिले आफूलाई उचित गुणमा स्थापित गर्छ र त्यसपछि मात्र अरूलाई सिकाउँछ, किनभने सिकाएजस्तै गर्न सक्दा ऊ निन्दाको पात्र बन्दैन र मलिन हुँदैन। यो खुद्दकनिकाय-धम्मपदमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:
อธิบายบทเชื่อม ๒व्याख्या यस प्रकार छ: "उचित गुण" को अर्थ हो आफ्नो पद र सिकाइने कुराअनुरूपको आचरण र सद्गुण, र "मलिन हुँदैन" को अर्थ हो निन्दा नहुनु, प्रतिष्ठा नगुमाउनु र मनमा व्याकुल नहुनु। यो सूक्तिले सही क्रम सिकाउँछ: पहिले आफूलाई सुधार, त्यसपछि अरूलाई सिकाऊ।
อธิบายบทเชื่อม ๒धम्मपदमा यो सूक्ति उपनन्दसँग सम्बन्धित छ, जसले अल्पेच्छता र सन्तोषबारे राम्रो उपदेश दिन सक्थे, तर आफैं आवश्यक वस्तुका लोभी थिए। सत्य बाहिर आएपछि उनको निन्दा भयो। त्यसपछि भगवान्ले सिकाउनुभयो कि पण्डितले पहिले आफूलाई उचित गुणमा स्थापित गर्नुपर्छ। यो कथाले देखाउँछ कि बोल्ने वा सिकाउने क्षमता, आचरणले समर्थन नगरेमा, सिकाउनेलाई नै मलिन बनाउँछ।
อธิบายบทเชื่อม ๒यो सूक्ति "जस्तो अरूलाई सिकाउँछ, त्यस्तै आफू गरोस्" भन्ने सूक्तिको नजिक छ, तर यसले सिकाउनेमाथि पर्ने प्रभावमा जोड दिन्छ: उसको मलिनता वा निर्मल अन्तरात्मा। जसले पहिले आफूलाई भलाइमा स्थापित गर्छ, उसले अरूलाई सिकाउँदा आत्मविश्वासका साथ बोल्न सक्छ, श्रोताले उसको आचरणमाथि प्रश्न उठाउलान् भन्ने डरबिना, र उसको शिक्षा प्रभावकारी र विश्वसनीय हुन्छ।
ตัวอย่างในชีวิตदैनिक जीवनमा, जुन आमाबुबा चाहन्छन् कि छोराछोरीले पढून् तर आफैं दिनभर फोनमा व्यस्त रहन्छन्, उनीहरूलाई छोराछोरीलाई सिकाउन गाह्रो हुन्छ। विद्यार्थीलाई समयको पालना सिकाउने शिक्षक पहिले आफैं समयमा कक्षामा आउनुपर्छ। कर्मचारीसँग इमानदारी चाहने अधिकारी पहिले आफैं आदर्शका रूपमा इमानदार हुनुपर्छ। त्यसैले गरेर देखाउनु शब्दभन्दा प्रभावकारी शिक्षा हो।
สรุปनिष्कर्षमा: अरूलाई भलाइतर्फ प्रेरित गर्न चाहनेले पहिले गम्भीरतापूर्वक आफूलाई साध्नुपर्छ, र सकेपछि बुझाइ र मैत्रीसाथ अरूको मार्गदर्शन गर्नुपर्छ। यो आरम्भमा विषयका रूपमा उद्धृत गरिएको धम्म-वचनअनुरूप छ:
ปิดท้ายयसरी माथि वर्णन गरिएअनुसार यसको आशय स्पष्ट गरियो।