| ข้อ | พ.ศ. | กระทู้ตั้ง | บทเชื่อม |
|---|---|---|---|
| ๑ | ๒๕๖๖ | อตฺตทตฺถํ ปรตฺเถน พหุนาปิ น หาปเย อตฺตทตฺถมภิญฺญาย สทตฺถปสุโต สิยา | ๒ |
| ๒ | ๒๕๖๕ | ยสํ ลทฺธาน ทุมฺเมโธ อนตฺถํ จรติ อตฺตโน อตฺตโน จ ปเรสญฺจ หึสาย ปฏิปชฺชติ | ๒ |
| ๓ | ๒๕๖๓ | อตฺตานเมว ปฐมํ ปฏิรูเป นิเวสเย อถญฺญมนุสาเสยฺย น กิลิสฺเสยฺย ปณฺฑิโต | ๒ |
วิธีใช้: อ่านกระทู้ตั้งแล้วลองวางโครงเรื่องด้วยตนเองก่อน จึงเปิดดูตัวอย่าง สังเกตลำดับ: บทตั้ง → อารัมภบท → อธิบายบทตั้ง → ขยายความ → ประโยคสะพานและบทเชื่อม (บอกคัมภีร์ที่มา) → อธิบายบทเชื่อม → ตัวอย่างในชีวิต → สรุปพร้อมยกบทตั้ง → ปิดท้าย
ตัวอย่างเรียบเรียงโดยระบบจากคำอธิบายพุทธศาสนสุภาษิต บทเชื่อมเลือกจากสุภาษิตที่โจทย์กำหนดให้ (ธรรมศึกษา) หรือจากสุภาษิตในหนังสือของชั้นนั้นที่เนื้อความเข้ากัน (นักธรรม) ผู้สอบควรเรียบเรียงด้วยสำนวนของตนเอง และจำบาลีกับคัมภีร์ที่มาให้ถูกต้อง
อารัมภบทअब अध्ययन र अभ्यासको मार्गदर्शनका लागि माथि उल्लेख गरिएको धम्म-विषयको अर्थलाई विस्तारपूर्वक व्याख्या गरिनेछ।
อธิบายบทตั้งव्याख्या यस प्रकार छ: "उपेक्षा" को अर्थ यहाँ खेर जान दिनु वा छाड्नु हो, र "आफ्नो हित" को अर्थ हो जीवनको साँचो हित, अर्थात् ज्ञान, भलाइ र दुःखबाट मुक्तिमा आफ्नो विकास। यो सूक्तिले प्राथमिकता तय गर्न सिकाउँछ, ताकि हामी अरू कामका लागि आफ्नो मुख्य कर्तव्य छाडेर आफैंलाई हानि नपुर्याऔं।
ขยายความบทตั้งधम्मपदमा यो सूक्ति अत्तदत्थ थेरसँग सम्बन्धित छ। जब भगवान् बुद्धले परिनिर्वाणको घोषणा गर्नुभयो, धेरै भिक्षुहरू उहाँको वरिपरि जम्मा भए, तर थेरले पहिले मार्गफल प्राप्त गर्न आफ्नो अभ्यास तीव्र पार्ने निश्चय गरे। भगवान्ले उनको प्रशंसा गर्नुभयो र भन्नुभयो कि धम्मअनुसार अभ्यास गर्नु नै शास्ताको साँचो पूजा हो। यो कथाले देखाउँछ कि सूक्तिमा "आफ्नो हित" भौतिक लाभ वा स्वार्थ होइन, बरु आफ्नो महत्त्वपूर्ण कर्तव्य पूरा गर्नु हो।
ขยายความบทตั้งतैपनि यो सूक्तिले अरूलाई सहायता गर्ने कुराको उपेक्षा गर्न सिकाउँदैन। बुद्धशासनले आत्महित र परहित दुवै सिकाउँछ, तर जसले अझै आफ्नो विकास गरेको छैन, उसले अरूलाई सीमित रूपमा मात्र सहायता गर्न सक्छ, जस्तो पौडी खेल्न नजान्नेले डुब्दै गरेकालाई बचाउन सक्दैन। त्यसैले आफ्नो विकास अरूलाई प्रभावकारी र दिगो रूपमा सहायता गर्ने जग हो।
ประโยคสะพาน + ที่มา ๑प्रज्ञावान् व्यक्ति धन सकिए पनि बाँच्न सक्छ, किनभने प्रज्ञा धन कमाउने र जीवनका समस्या समाधान गर्ने साधन हो। तर प्रज्ञा नभएको मानिस धेरै धनी भए पनि स्थिरतासाथ बाँच्न सक्दैन। यो खुद्दकनिकाय-थेरगाथामा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:
อธิบายบทเชื่อม ๑व्याख्या यस प्रकार छ: यो सूक्तिले प्रज्ञा र धनको मूल्य तुलना गर्छ र देखाउँछ कि प्रज्ञा बढी स्थिर छ, किनकि त्यही नै धन कमाउने, त्यसको रक्षा गर्ने र हरेक अवस्थामा राम्ररी बाँच्ने साधन हो।
อธิบายบทเชื่อม ๑प्रज्ञावान् धन सकिए पनि बाँच्न सक्छ, किनकि उसलाई उपाय निकाल्न, अनुकूल हुन, फेरि सुरु गर्न आउँछ, र आफ्नो ज्ञान र क्षमताले फेरि आम्दानी गर्न सक्छ। प्रज्ञाविहीन व्यक्ति, जति नै धनी भए पनि, सायद मूल्य नबुझी खर्च गरिदिन्छ, सजिलै ठगिन्छ, वा गलत लगानी गरेर सबै गुमाउँछ, र सबै गएपछि अब कसरी बाँच्ने भन्ने थाहा पाउँदैन। "बाँच्न सक्दैन" को अर्थ यहाँ सुरक्षित र गुणस्तरीय जीवन जिउन नसक्नु हो।
อธิบายบทเชื่อม ๑यो सूक्तिले धन महत्त्वहीन छ भनी सिकाउँदैन। धनले जीवन सहज बनाउन र धेरै भलाइ गर्न सहयोग गर्छ। तर धन बाहिरी कुरा हो र धेरै कारणले गुम्न सक्छ, जबकि प्रज्ञा भित्री कुरा हो र सधैं हामीसँगै रहन्छ। आफ्नो प्रज्ञाको विकासमा लगानी गर्नेले मानौं आफ्नो जीवनका लागि बलियो सुरक्षा निर्माण गर्छ।
ประโยคสะพาน + ที่มา ๒जब मानिसले प्रज्ञा र स्थिर चित्तविना जीवन बिताउँछ, उमेर जति लामो भए पनि त्यसबाट कुनै लाभ हुँदैन। तर प्रज्ञावान् मानिसको जीवनको हरेक दिन मूल्यवान हुन्छ। यो खुद्दकनिकाय-धम्मपदमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:
อธิบายบทเชื่อม ๒व्याख्या यस प्रकार छ: यो सूक्तिले सिकाउँछ कि जीवनको मूल्य आयुको लम्बाइले होइन, बरु जीवनको गुणस्तरले, अर्थात् प्रज्ञा र स्थिर मनले नापिन्छ।
อธิบายบทเชื่อม ๒"अस्थिर मन" भन्नाले छरिएको, भावनाअनुसार डगमगाउने र समाधि नभएको मनलाई जनाउँछ, जबकि "ध्यानपूर्वक चिन्तन" भन्नाले शान्त र स्थिर मनले वस्तुहरूलाई यथार्थ रूपमा देख्ने गरी विचार गर्नुलाई जनाउँछ। प्रज्ञाविना र छरिएको मनले सय वर्ष बाँच्नेले सायद पूरै जीवन मोह र दुःखमा, जीवन नबुझी बिताउँछ, जबकि जीवनको सत्य देखेको प्रज्ञावान्ले एक दिनमै पनि बढी मूल्यवान् कुरा पाइसकेको हुन्छ।
อธิบายบทเชื่อม ๒यो भनाइ प्रज्ञा र समाधिको मूल्यमा जोड दिन गरिएको तुलना हो; यसको अर्थ लामो जीवन मूल्यहीन छ भन्ने होइन, न त यसले छोटो जीवनको कामनालाई प्रोत्साहन दिन्छ। बरु यो सूक्ति बुझ्नेले जीवित रहेको हरेक दिनलाई प्रज्ञाको विकास र मनको प्रशिक्षणको बहुमूल्य अवसर ठान्छ, र त्यसैले त्यसलाई खेर जान दिँदैन।
ตัวอย่างในชีวิตदैनिक जीवनमा, जुन विद्यार्थीले सबै साथीको काममा सहायता गर्ने वचन दिन्छ, यहाँसम्म कि आफ्नो पाठ दोहोर्याउने समय नै बाँकी रहँदैन र परीक्षामा अनुत्तीर्ण हुन्छ, उसले आफ्नो हितको उपेक्षा गर्छ। जो समाजका लागि काम गर्दा आफ्नो स्वास्थ्य वा परिवारको हेरचाहको उपेक्षा गर्छ, उसले सायद लामो समयसम्म भलाइ गर्न सक्दैन। तर जो लगनसाथ पढ्छ, आफ्ना कर्तव्य राम्ररी निभाउँछ र उचित समय निकालेर अरूलाई सहायता गर्छ, उसले आफ्नो र अरूको दुवैको हित पाउँछ।
สรุปनिष्कर्षमा: सार्थक जीवन चाहनेले आफ्नो साँचो कर्तव्य र हित के हो भनी जान्नुपर्छ, त्यसलाई पूरा गर्न प्रयास गर्नुपर्छ र आफ्ना सिद्धान्त नछाडी अरूलाई सहायता गर्नुपर्छ। यो आरम्भमा विषयका रूपमा उद्धृत गरिएको धम्म-वचनअनुरूप छ:
ปิดท้ายयसरी माथि वर्णन गरिएअनुसार यसको आशय स्पष्ट गरियो।
อารัมภบทअब अध्ययन र अभ्यासको मार्गदर्शनका लागि माथि उल्लेख गरिएको धम्म-विषयको अर्थलाई विस्तारपूर्वक व्याख्या गरिनेछ।
อธิบายบทตั้งव्याख्या यस प्रकार छ: "यश" को अर्थ यहाँ पद, शक्ति, प्रसिद्धि र अनुयायी हो। यो सूक्तिले चेतावनी दिन्छ कि प्रज्ञाविहीन व्यक्तिको हातमा यश आफूलाई र अरूलाई नष्ट गर्ने साधन बन्छ।
ขยายความบทตั้งयश र शक्ति अत्यन्त शक्तिशाली औजारजस्तै हुन्। प्रज्ञावान्को हातमा ती जनहितका लागि प्रयोग हुन्छन्; मूर्खको हातमा ती आफ्ना इच्छा पूरा गर्न प्रयोग हुन्छन्, जस्तै शक्तिले अरूलाई दमन गर्नु, अनुचित लाभ खोज्नु, वा यति अहङ्कारी हुनु कि सबै चेतावनी बेवास्ता गर्नु। यस्ता कर्मले अरूलाई सिधै हानि पुर्याउँछन् र अन्त्यमा आफैंतिर फर्केर सम्मानको हानि, दण्ड र त्यही यशको हानिको कारण बन्छन्।
ขยายความบทตั้งयो सूक्तिले सिकाउँछ कि यश पाउनु खुसीको कुरा मात्र होइन, बरु एउटा जिम्मेवारी हो जसलाई धान्न प्रज्ञा र सद्गुण चाहिन्छ। महत्त्वपूर्ण पद ग्रहण गर्नेहरूले आफूलाई तयार पार्नुपर्छ, र पदका लागि मानिस छान्नेहरूले योग्यता वा निकटता मात्र होइन, प्रज्ञा र आचरणमा पनि विचार गर्नुपर्छ।
ประโยคสะพาน + ที่มา ๑जब मानिसले प्रज्ञा र स्थिर चित्तविना जीवन बिताउँछ, उमेर जति लामो भए पनि त्यसबाट कुनै लाभ हुँदैन। तर प्रज्ञावान् मानिसको जीवनको हरेक दिन मूल्यवान हुन्छ। यो खुद्दकनिकाय-धम्मपदमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:
อธิบายบทเชื่อม ๑व्याख्या यस प्रकार छ: यो सूक्तिले सिकाउँछ कि जीवनको मूल्य आयुको लम्बाइले होइन, बरु जीवनको गुणस्तरले, अर्थात् प्रज्ञा र स्थिर मनले नापिन्छ।
อธิบายบทเชื่อม ๑"अस्थिर मन" भन्नाले छरिएको, भावनाअनुसार डगमगाउने र समाधि नभएको मनलाई जनाउँछ, जबकि "ध्यानपूर्वक चिन्तन" भन्नाले शान्त र स्थिर मनले वस्तुहरूलाई यथार्थ रूपमा देख्ने गरी विचार गर्नुलाई जनाउँछ। प्रज्ञाविना र छरिएको मनले सय वर्ष बाँच्नेले सायद पूरै जीवन मोह र दुःखमा, जीवन नबुझी बिताउँछ, जबकि जीवनको सत्य देखेको प्रज्ञावान्ले एक दिनमै पनि बढी मूल्यवान् कुरा पाइसकेको हुन्छ।
อธิบายบทเชื่อม ๑यो भनाइ प्रज्ञा र समाधिको मूल्यमा जोड दिन गरिएको तुलना हो; यसको अर्थ लामो जीवन मूल्यहीन छ भन्ने होइन, न त यसले छोटो जीवनको कामनालाई प्रोत्साहन दिन्छ। बरु यो सूक्ति बुझ्नेले जीवित रहेको हरेक दिनलाई प्रज्ञाको विकास र मनको प्रशिक्षणको बहुमूल्य अवसर ठान्छ, र त्यसैले त्यसलाई खेर जान दिँदैन।
ประโยคสะพาน + ที่มา ๒प्राथमिकता छुट्याउन जान्ने व्यक्ति अरूका काममा यति अल्झिँदैन कि आफैँलाई हानि होस् र आफ्नो हित, अर्थात् ज्ञान, भलाइ र दुःखबाट मुक्तितर्फको आत्मविकास, त्यागिदेओस्। यो खुद्दकनिकाय-धम्मपदमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:
อธิบายบทเชื่อม ๒व्याख्या यस प्रकार छ: "उपेक्षा" को अर्थ यहाँ खेर जान दिनु वा छाड्नु हो, र "आफ्नो हित" को अर्थ हो जीवनको साँचो हित, अर्थात् ज्ञान, भलाइ र दुःखबाट मुक्तिमा आफ्नो विकास। यो सूक्तिले प्राथमिकता तय गर्न सिकाउँछ, ताकि हामी अरू कामका लागि आफ्नो मुख्य कर्तव्य छाडेर आफैंलाई हानि नपुर्याऔं।
อธิบายบทเชื่อม ๒धम्मपदमा यो सूक्ति अत्तदत्थ थेरसँग सम्बन्धित छ। जब भगवान् बुद्धले परिनिर्वाणको घोषणा गर्नुभयो, धेरै भिक्षुहरू उहाँको वरिपरि जम्मा भए, तर थेरले पहिले मार्गफल प्राप्त गर्न आफ्नो अभ्यास तीव्र पार्ने निश्चय गरे। भगवान्ले उनको प्रशंसा गर्नुभयो र भन्नुभयो कि धम्मअनुसार अभ्यास गर्नु नै शास्ताको साँचो पूजा हो। यो कथाले देखाउँछ कि सूक्तिमा "आफ्नो हित" भौतिक लाभ वा स्वार्थ होइन, बरु आफ्नो महत्त्वपूर्ण कर्तव्य पूरा गर्नु हो।
อธิบายบทเชื่อม ๒तैपनि यो सूक्तिले अरूलाई सहायता गर्ने कुराको उपेक्षा गर्न सिकाउँदैन। बुद्धशासनले आत्महित र परहित दुवै सिकाउँछ, तर जसले अझै आफ्नो विकास गरेको छैन, उसले अरूलाई सीमित रूपमा मात्र सहायता गर्न सक्छ, जस्तो पौडी खेल्न नजान्नेले डुब्दै गरेकालाई बचाउन सक्दैन। त्यसैले आफ्नो विकास अरूलाई प्रभावकारी र दिगो रूपमा सहायता गर्ने जग हो।
ตัวอย่างในชีวิตदैनिक जीवनमा, अधिकारी बनेर मातहतकालाई दुःख दिन शक्ति प्रयोग गर्नेले कार्य-वातावरण बिगार्छ र अन्ततः विरोध भोग्छ। इन्टरनेटमा प्रसिद्ध भएर आफ्नो प्रसिद्धिले ठगी गर्ने उत्पादनको प्रचार गर्नेले आफ्ना अनुयायीलाई हानि पुर्याउँछ र विश्वसनीयता गुमाउँछ। कक्षा-नायक बनेर साथीहरूमाथि रवाफ देखाउने विद्यार्थीले सहयोग पाउँदैन। तर विनम्रता र न्यायले पद प्रयोग गर्नेले साँचो सम्मान पाउँछ।
สรุปनिष्कर्षमा: यश वा पद पाउनेले शक्तिको प्रयोगमा प्रज्ञालाई मार्गदर्शक बनाउनुपर्छ, अधिकारभन्दा कर्तव्यमा बढी ध्यान दिनुपर्छ र यशलाई सबैको हितमा प्रयोग गर्नुपर्छ। यो आरम्भमा विषयका रूपमा उद्धृत गरिएको धम्म-वचनअनुरूप छ:
ปิดท้ายयसरी माथि वर्णन गरिएअनुसार यसको आशय स्पष्ट गरियो।
อารัมภบทअब अध्ययन र अभ्यासको मार्गदर्शनका लागि माथि उल्लेख गरिएको धम्म-विषयको अर्थलाई विस्तारपूर्वक व्याख्या गरिनेछ।
อธิบายบทตั้งव्याख्या यस प्रकार छ: "उचित गुण" को अर्थ हो आफ्नो पद र सिकाइने कुराअनुरूपको आचरण र सद्गुण, र "मलिन हुँदैन" को अर्थ हो निन्दा नहुनु, प्रतिष्ठा नगुमाउनु र मनमा व्याकुल नहुनु। यो सूक्तिले सही क्रम सिकाउँछ: पहिले आफूलाई सुधार, त्यसपछि अरूलाई सिकाऊ।
ขยายความบทตั้งधम्मपदमा यो सूक्ति उपनन्दसँग सम्बन्धित छ, जसले अल्पेच्छता र सन्तोषबारे राम्रो उपदेश दिन सक्थे, तर आफैं आवश्यक वस्तुका लोभी थिए। सत्य बाहिर आएपछि उनको निन्दा भयो। त्यसपछि भगवान्ले सिकाउनुभयो कि पण्डितले पहिले आफूलाई उचित गुणमा स्थापित गर्नुपर्छ। यो कथाले देखाउँछ कि बोल्ने वा सिकाउने क्षमता, आचरणले समर्थन नगरेमा, सिकाउनेलाई नै मलिन बनाउँछ।
ขยายความบทตั้งयो सूक्ति "जस्तो अरूलाई सिकाउँछ, त्यस्तै आफू गरोस्" भन्ने सूक्तिको नजिक छ, तर यसले सिकाउनेमाथि पर्ने प्रभावमा जोड दिन्छ: उसको मलिनता वा निर्मल अन्तरात्मा। जसले पहिले आफूलाई भलाइमा स्थापित गर्छ, उसले अरूलाई सिकाउँदा आत्मविश्वासका साथ बोल्न सक्छ, श्रोताले उसको आचरणमाथि प्रश्न उठाउलान् भन्ने डरबिना, र उसको शिक्षा प्रभावकारी र विश्वसनीय हुन्छ।
ประโยคสะพาน + ที่มา ๑मन्दबुद्धि मानिसले यश, पद, अधिकार र अनुयायी पाएपछि प्रायः तिनलाई अहितकर बाटोमा प्रयोग गर्छ, यहाँसम्म कि ती आफू र अरू दुवैलाई पीडा दिने साधन बन्छन्। यो खुद्दकनिकाय-जातक-एकनिपातमा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:
อธิบายบทเชื่อม ๑व्याख्या यस प्रकार छ: "यश" को अर्थ यहाँ पद, शक्ति, प्रसिद्धि र अनुयायी हो। यो सूक्तिले चेतावनी दिन्छ कि प्रज्ञाविहीन व्यक्तिको हातमा यश आफूलाई र अरूलाई नष्ट गर्ने साधन बन्छ।
อธิบายบทเชื่อม ๑यश र शक्ति अत्यन्त शक्तिशाली औजारजस्तै हुन्। प्रज्ञावान्को हातमा ती जनहितका लागि प्रयोग हुन्छन्; मूर्खको हातमा ती आफ्ना इच्छा पूरा गर्न प्रयोग हुन्छन्, जस्तै शक्तिले अरूलाई दमन गर्नु, अनुचित लाभ खोज्नु, वा यति अहङ्कारी हुनु कि सबै चेतावनी बेवास्ता गर्नु। यस्ता कर्मले अरूलाई सिधै हानि पुर्याउँछन् र अन्त्यमा आफैंतिर फर्केर सम्मानको हानि, दण्ड र त्यही यशको हानिको कारण बन्छन्।
อธิบายบทเชื่อม ๑यो सूक्तिले सिकाउँछ कि यश पाउनु खुसीको कुरा मात्र होइन, बरु एउटा जिम्मेवारी हो जसलाई धान्न प्रज्ञा र सद्गुण चाहिन्छ। महत्त्वपूर्ण पद ग्रहण गर्नेहरूले आफूलाई तयार पार्नुपर्छ, र पदका लागि मानिस छान्नेहरूले योग्यता वा निकटता मात्र होइन, प्रज्ञा र आचरणमा पनि विचार गर्नुपर्छ।
ประโยคสะพาน + ที่มา ๒जब मानिससँग धन मात्र हुन्छ तर प्रज्ञा हुँदैन, त्यो धन सजिलै सकिन सक्छ। तर प्रज्ञा भएमा धन गुमाएपछि पनि ऊ फेरि आफ्नै खुट्टामा उभिएर जीवन अघि बढाउन सक्छ। यो खुद्दकनिकाय-थेरगाथामा आएको बुद्धवचनअनुरूप छ:
อธิบายบทเชื่อม ๒व्याख्या यस प्रकार छ: यो सूक्तिले प्रज्ञा र धनको मूल्य तुलना गर्छ र देखाउँछ कि प्रज्ञा बढी स्थिर छ, किनकि त्यही नै धन कमाउने, त्यसको रक्षा गर्ने र हरेक अवस्थामा राम्ररी बाँच्ने साधन हो।
อธิบายบทเชื่อม ๒प्रज्ञावान् धन सकिए पनि बाँच्न सक्छ, किनकि उसलाई उपाय निकाल्न, अनुकूल हुन, फेरि सुरु गर्न आउँछ, र आफ्नो ज्ञान र क्षमताले फेरि आम्दानी गर्न सक्छ। प्रज्ञाविहीन व्यक्ति, जति नै धनी भए पनि, सायद मूल्य नबुझी खर्च गरिदिन्छ, सजिलै ठगिन्छ, वा गलत लगानी गरेर सबै गुमाउँछ, र सबै गएपछि अब कसरी बाँच्ने भन्ने थाहा पाउँदैन। "बाँच्न सक्दैन" को अर्थ यहाँ सुरक्षित र गुणस्तरीय जीवन जिउन नसक्नु हो।
อธิบายบทเชื่อม ๒यो सूक्तिले धन महत्त्वहीन छ भनी सिकाउँदैन। धनले जीवन सहज बनाउन र धेरै भलाइ गर्न सहयोग गर्छ। तर धन बाहिरी कुरा हो र धेरै कारणले गुम्न सक्छ, जबकि प्रज्ञा भित्री कुरा हो र सधैं हामीसँगै रहन्छ। आफ्नो प्रज्ञाको विकासमा लगानी गर्नेले मानौं आफ्नो जीवनका लागि बलियो सुरक्षा निर्माण गर्छ।
ตัวอย่างในชีวิตदैनिक जीवनमा, जसले अरूलाई प्लास्टिकको प्रयोग घटाउन आह्वान गर्छ, उसले पहिले आफ्नो प्रयोग घटाउनुपर्छ। मितव्ययिता सिकाउनेले अरूका सामु फजुल खर्च गर्नु हुँदैन। कक्षा-नायक भएको र सहपाठीलाई सरसफाइ राख्न लगाउनुपर्ने विद्यार्थीले पहिले आफ्नो टेबलवरिपरिको फोहोर टिप्नबाट सुरु गर्नुपर्छ। यसो गर्दा उसको चेतावनी स्वीकार गरिन्छ।
สรุปनिष्कर्षमा: जसको कर्तव्य अरूको मार्गदर्शन वा शिक्षण हो, उसले सधैं आफूलाई जाँच्नुपर्छ र पहिले आफूलाई आफूले सिकाउने भलाइमा स्थापित गर्नुपर्छ। यो आरम्भमा विषयका रूपमा उद्धृत गरिएको धम्म-वचनअनुरूप छ:
ปิดท้ายयसरी माथि वर्णन गरिएअनुसार यसको आशय स्पष्ट गरियो।