พุทธศาสนสุภาษิต

สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม

คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ

นักธรรม
ธรรมศึกษา (ในประเทศ)
ธรรมศึกษา (ต่างประเทศ)
ภาษา / Language : ไทยEnglishIndonesia中文DeutschDanskहिन्दी日本語नेपाली
ธรรมศึกษาชั้นโท (ต่างประเทศ) · หลักสูตรฉบับปรับปรุง ๒๕๕๗ · ๓๒ บท · มีคำอธิบายแล้ว ๓๒ บท
อัตตวรรค — หมวดตน ๓ บท
อตฺตทตฺถํ ปรตฺเถน พหุนาปิ น หาปเย / อตฺตทตฺถมภิญฺญาย สทตฺถปสุโต สิยา.
 คำอธิบาย
他人の利益がどれほど大きくても、それのために自らの利益を捨ててはならない。自らの利益を知り、それに励むべきである。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๗.
อตฺตานญฺเจ ตถา กยิรา ยถญฺญมนุสาสติ / สุทนฺโต วต ทเมถ อตฺตา หิ กิร ทุทฺทโม.
 คำอธิบาย
他人に教えるとおりに、自らも行うべきである。よく自己を調えた者こそ他人を調えられる。聞くところによれば、自己は調え難い。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๖.
อตฺตานเมว ปฐมํ ปฏิรูเป นิเวสเย / อถญฺญมนุสาเสยฺย น กิลิสฺเสยฺย ปณฺฑิโต.
 คำอธิบาย
賢者はまず自らをふさわしい徳に安立させ、その後に他人を教えるべきである。そうすれば汚れることがない。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๖.
กัมมวรรค — หมวดกรรม ๙ บท
อติสีตํ อติอุณฺหํ อติสายมิทํ อหุ / อิติ วิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต อตฺถา อจฺเจนฺติ มาณเว.
 คำอธิบาย
「寒すぎる、暑すぎる、もう遅い」と言って仕事を捨てる人からは、あらゆる利益が過ぎ去っていく。
ที. ปาฏิ. ๑๑/๑๙๙.
อถ ปาปานิ กมฺมานิ กรํ พาโล น พุชฺฌติ / เสหิ กมฺเมหิ ทุมฺเมโธ อคฺคิทฑฺโฒว ตปฺปติ.
 คำอธิบาย
智慧の乏しい愚者は悪業をなしても気づかず、火に焼かれるように自らの業に苦しむ。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๓.
ยาทิสํ วปเต พีชํ ตาทิสํ ลภเต ผลํ / กลฺยาณการี กลฺยาณํ ปาปการี จ ปาปกํ.
 คำอธิบาย
蒔いた種のとおりに実を得る。善をなす者は善を、悪をなす者は悪を得る。
สํ. ส. ๑๕/๓๓๓.
โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ กตตฺโถ นาวพุชฺฌติ / อตฺถา ตสฺส ปลุชฺชนฺติ เย โหนฺติ อภิปตฺถิตา.
 คำอธิบาย
他人が先になしてくれた善行と恩恵に気づかない者――その望む利益は滅びる。
ขุ. ชา. สตฺตก. ๒๗/๒๒๘.
โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ กตตฺโถ อนุพุชฺฌติ / อตฺถา ตสฺส ปวฑฺฒนฺติ เย โหนฺติ อภิปตฺถิตา.
 คำอธิบาย
他人が先になしてくれた善行と恩恵に気づく者――その望む利益は栄える。
ขุ. ชา. สตฺตก. ๒๗/๒๒๘.
โย ปุพฺเพ กรณียานิ ปจฺฉา โส กาตุมิจฺฉติ / วรุณกฏฺฐํ ภญฺโชว ส ปจฺฉา อนุตปฺปติ.
 คำอธิบาย
先になすべきことを後にしようとする者は、後になって悔いる。ヴァルナの枝を折った若者のように。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๒๓.
สเจ ปุพฺเพกตเหตุ สุขทุกฺขํ นิคจฺฉติ / โปราณกํ กตํ ปาปํ ตเมโส มุญฺจเต อิณํ.
 คำอธิบาย
以前になした善悪ゆえに楽苦を受けるなら、それは負債を返すように、古い悪から解き放たれることである。
ขุ. ชา. ปญฺญาส. ๒๘/๒๕.
สุขกามานิ ภูตานิ โย ทณฺเฑน วิหึสติ / อตฺตโน สุขเมสาโน เปจฺจ โส น ลภเต สุขํ.
 คำอธิบาย
生きとし生けるものは楽を求める。自らの楽を求めて暴力で他を害する者は、死後に楽を得ない。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๒.
สุขกามานิ ภูตานิ โย ทณฺเฑน น หึสติ / อตฺตโน สุขเมสาโน เปจฺจ โส ลภเต สุขํ.
 คำอธิบาย
生きとし生けるものは楽を求める。自らの楽を求めながらも暴力で他を害さない者は、死後に楽を得る。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๒.
ขันติวรรค — หมวดอดทน ๕ บท
อตฺตโนปิ ปเรสญฺจ อตฺถาวโห ว ขนฺติโก / สคฺคโมกฺขคมํ มคฺคํ อารุฬฺโห โหติ ขนฺติโก.
 คำอธิบาย
忍耐ある人は自他に利益をもたらす。忍耐ある人は天界と涅槃への道を登る者である。
ส. ม. ๒๒๒.
เกวลานํปิ ปาปานํ ขนฺติ มูลํ นิกนฺตติ / ครหกลหาทีนํ มูลํ ขนติ ขนฺติโก.
 คำอธิบาย
忍耐はあらゆる悪の根を断つ。忍耐ある人は非難や争いなどの根を掘り起こす。
ส. ม. ๒๒๒.
ขนฺติโก เมตฺตวา ลาภี ยสสฺสี สุขสีลวา / ปิโย เทวมนุสฺสานํ มนาโป โหติ ขนฺติโก.
 คำอธิบาย
忍耐ある人は慈しみがあり、利得と名声を得て、つねに楽である。忍耐ある人は神々と人々に愛され好まれる。
ส. ม. ๒๒๒.
สตฺถุโน วจโนวาทํ กโรติเยว ขนฺติโก / ปรมาย จ ปูชาย ชินํ ปูเชติ ขนฺติโก.
 คำอธิบาย
忍耐ある人は師の教えに従う者であり、忍耐ある人は最上の供養によって勝者を供養する。
ส. ม. ๒๒๒.
สีลสมาธิคุณานํ ขนฺติ ปธานการณํ / สพฺเพปิ กุสลา ธมฺมา ขนฺตฺยาเยว วฑฺฒนฺติ เต.
 คำอธิบาย
忍耐は戒と定という徳の主たる因である。あらゆる善法は忍耐によってのみ増長する。
ส. ม. ๒๒๒.
ปัญญาวรรค — หมวดปัญญา ๘ บท
อปฺปสฺสุตายํ ปุริโส พลิพทฺโทว ชีรติ / มํสานิ ตสฺส วฑฺฒนฺติ ปญฺญา ตสฺส น วฑฺฒติ.
 คำอธิบาย
学びの少ないこの人は牛のように老いる。肉は増えるが、智慧は増えない。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๕.
ชีวเตวาปิ สปฺปญฺโญ อปิ วิตฺตปริกฺขยา / ปญฺญาย จ อลาเภน วิตฺตวาปิ น ชีวติ.
 คำอธิบาย
財が尽きても智慧ある者は生きていける。しかし智慧がなければ、財があっても生きていけない。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๕๐.
ปญฺญวา พุทฺธิสมฺปนฺโน วิธานวิธิโกวิโท / กาลญฺญู สมยญฺญู จ ส ราชวสตึ วเส.
 คำอธิบาย
智慧があり、知識を備え、仕事の段取りに巧みで、時と機会を知る者――そのような人は王のもとに仕えることができる。
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๓๙.
ปญฺญา หิ เสฏฺฐา กุสลา วทนฺติ / นกฺขตฺตราชาริว ตารกานํ / สีลํ สิรี จาปิ สตญฺจ ธมฺโม / อนฺวายิกา ปญฺญวโต ภวนฺติ.
 คำอธิบาย
賢い人々は言う、智慧こそ最上であると。月が星々にまさるように。戒も栄光も善人の法も、智慧ある者に従う。
ขุ. ชา. จตฺตาฬีส. ๒๗/๕๔๑.
มตฺตาสุขปริจฺจาคา ปสฺเส เจ วิปุลํ สุขํ / จเช มตฺตาสุขํ ธีโร สมฺปสฺสํ วิปุลํ สุขํ.
 คำอธิบาย
小さな楽を捨てることで大きな楽が見えるなら、賢者は大きな楽を見て小さな楽を捨てるべきである。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๓.
ยสํ ลทฺธาน ทุมฺเมโธ อนตฺถํ จรติ อตฺตโน / อตฺตโน จ ปเรสญฺจ หึสาย ปฏิปชฺชติ.
 คำอธิบาย
智慧の乏しい者は名声を得ると、自らに益のないことを行い、自他を害するように振る舞う。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๔๐.
ยาวเทว อนตฺถาย ญตฺตํ พาลสฺส ชายติ / หนฺติ พาลสฺส สุกฺกํสํ มุทฺธํ อสฺส วิปาตยํ.
 คำอธิบาย
愚者に生じる知識は、ただ破滅のためにある。それは愚者の頭を惑わせ、その善き部分を殺す。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๔.
โย จ วสฺสสตํ ชีเว ทุปฺปญฺโญ อสมาหิโต / เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย ปญฺญวนฺตสฺส ฌายิโน.
 คำอธิบาย
智慧に乏しく心の定まらぬ者が百年生きるより、智慧あり瞑想する者が一日生きるほうが勝れている。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๙.
เสวนาวรรค — หมวดคบหา ๗ บท
อสนฺเต นูปเสเวยฺย สนฺเต เสเวยฺย ปณฺฑิโต / อสนฺโต นิรยํ เนนฺติ สนฺโต ปาเปนฺติ สุคตึ.
 คำอธิบาย
賢者は悪人と交わらず善人と交わるべきである。悪人は地獄へ導き、善人は善趣へ至らせる。
ขุ. ชา. วีสติ. ๒๗/๔๓๗.
ตครํ ว ปลาเสน โย นโร อุปนยฺหติ / ปตฺตาปิ สุรภี วายนฺติ เอวํ ธีรูปเสวนา.
 คำอธิบาย
香りのよいタガラを葉で包めば、葉までも香るように、賢者との交わりもそのようである。
ขุ. ชา. วีสติ. ๒๗/๔๓๗.
น ปาปชนสํเสวี อจฺจนฺตสุขเมธติ / โคธากุลํ กกณฺฏาว กลึ ปาเปติ อตฺตนํ.
 คำอธิบาย
悪人と交わる者は純粋な楽を得られず、大トカゲの群れに入ったカメレオンのように、自ら災いを招く。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๔๖.
ปาปมิตฺเต วิวชฺเชตฺวา ภเชยฺยุตฺตมปุคฺคเล / โอวาเท จสฺส ติฏฺเฐยฺย ปตฺเถนฺโต อจลํ สุขํ.
 คำอธิบาย
揺るぎない楽を望む者は、悪友を避け、最上の人々とのみ交わり、その教誡にとどまるべきである。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๐๙.
ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคน โย นโร อุปนยฺหติ / กุสาปิ ปูติ วายนฺติ เอวํ พาลูปเสวนา.
 คำอธิบาย
腐った魚をクサ草で包めば、草までも臭くなるように、愚者との交わりもそのようである。
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๐๓.
ยาทิสํ กุรุเต มิตฺตํ ยาทิสญฺจูปเสวติ, / โสปิ ตาทิสโก โหติ สหวาโส หิ ตาทิโส.
 คำอธิบาย
どのような人を友とし、どのような人と交わるかによって、その人はそのようになる。共に住むことがそうさせるのである。
ขุ. ชา. วีสติ. ๒๗/๔๓๗.
สทฺเธน จ เปสเลน จ / ปญฺญวตา พหุสฺสุเตน จ / สขิตํ หิ กเรยฺย ปณฺฑิโต / ภทฺโท สปฺปุริเสหิ สงฺคโม.
 คำอธิบาย
賢者は信あり、戒を愛し、智慧あり、多く学んだ人々と友となるべきである。善人との交わりは繁栄をもたらすからである。
ขุ. เถร. ๒๖/๔๐๕.
บาลีอักษรโรมันถอดจากอักษรไทยโดยอัตโนมัติ · คำอธิบายแสดงเฉพาะบทที่ผ่านการตรวจทานแล้ว
ฝึกแต่งกระทู้ธรรม แบบฝึกท่องจำ ปัญหาธรรมศึกษาย้อนหลัง หน้าหลัก