พุทธศาสนสุภาษิต

สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม

คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ

ธรรมศึกษา (ต่างประเทศ)
ธรรมศึกษาชั้นเอก (ต่างประเทศ) · หลักสูตรฉบับปรับปรุง ๒๕๕๗ · ๕๔ บท · มีคำอธิบายแล้ว ๐ บท
ธัมมวรรค — หมวดธรรม
ธัมมวรรค — หมวดธรรม · ธรรมศึกษาชั้นเอก (ต่างประเทศ)
บาลี (อักษรไทย)
อาทานตณฺหํ วินเยถ สพฺพํ
อุทฺธํ อโธ ติริยํ วาปิ มชฺเฌ
ยํ ยํ หิ โลกสฺมึ อุปาทิยนฺติ
เตเนว มาโร อนฺเวติ ชนฺตุํ.
Pāli (Roman) ถอดอัตโนมัติ
Ādānataṇhaṃ vinayetha sabbaṃ
Uddhaṃ adho tiriyaṃ vāpi majjhe
Yaṃ yaṃ hi lokasmiṃ upādiyanti
Teneva māro anveti jantuṃ.
คัมภีร์ที่มา : ขุ. สุ. ๒๕/๕๔๖. ขุ. จู. ๓๐/๒๐๒.
คำแปล : พึงขจัดตัณหาที่เป็นเหตุถือมั่นทั้งปวง ทั้งเบื้องสูง เบื้องต่ำ เบื้องขวาง ท่ามกลาง, เพราะเขาถือมั่นสิ่งใด ๆ ในโลกไว้ มารย่อมติดตามเขาไป เพราะสิ่งนั้น ๆ.
नेपाली : माथि, तल, वरपर र बीचमा — सबैतिरको ग्रहण गर्ने तृष्णा हटाऊ; किनकि मानिसले संसारमा जे-जे कुरा समात्छ, त्यसै-त्यसैका कारण मारले उसको पछि लाग्छ।
คำแปลทุกภาษา / All languages (9)
ไทยพึงขจัดตัณหาที่เป็นเหตุถือมั่นทั้งปวง ทั้งเบื้องสูง เบื้องต่ำ เบื้องขวาง ท่ามกลาง, เพราะเขาถือมั่นสิ่งใด ๆ ในโลกไว้ มารย่อมติดตามเขาไป เพราะสิ่งนั้น ๆ.
EnglishOne should remove all craving that clings — above, below, across and in the middle; for whatever in the world one clings to, by that very thing Māra follows one.
IndonesiaHendaknya ia melenyapkan segala nafsu keinginan yang melekat — di atas, di bawah, di samping, dan di tengah; karena apa pun di dunia ini yang ia lekati, melalui hal itulah Māra mengikutinya.
中文应遣除上、下、横、中一切执取之渴爱;因为人执取世间何物,魔王便由此物而追随他。
DeutschMan tilge alles Begehren, das festhält – oben, unten, quer und in der Mitte; denn woran auch immer man in der Welt sich klammert, eben dadurch folgt einem Māra.
DanskMan bør fjerne al begær, der klynger sig – oppe, nede, til siden og i midten; for hvad man end klynger sig til i verden, netop derved følger Māra én.
हिन्दीऊपर, नीचे, आड़े और बीच में — सब ओर के ग्रहण करने वाली तृष्णा को दूर करे; क्योंकि जिस-जिस वस्तु को संसार में मनुष्य पकड़ता है, उसी-उसी के कारण मार उसका पीछा करता है।
日本語上に、下に、横に、中間に――執着の因となるあらゆる渇愛を除け。人が世においてなにかに執着すれば、まさにそれによって魔がその人を追うからである。
नेपालीमाथि, तल, वरपर र बीचमा — सबैतिरको ग्रहण गर्ने तृष्णा हटाऊ; किनकि मानिसले संसारमा जे-जे कुरा समात्छ, त्यसै-त्यसैका कारण मारले उसको पछि लाग्छ।

คำอธิบาย
คำอธิบายของบทนี้อยู่ระหว่างจัดทำและตรวจทาน
« บทก่อนหน้า บทถัดไป »
สุภาษิตในวรรคเดียวกัน — เลือกใช้เป็นกระทู้เชื่อมได้
อตฺถงฺคตสฺส น ปมาณมตฺถิ / เยน นํ วชฺชุ ตํ ตสฺส นตฺถิ / สพฺเพสุ ธมฺเมสุ สมูหเตสุ / สมูหตา วาทปถาปิ สพฺเพ.
निभेको (परिनिर्वाण प्राप्त गरेको) व्यक्तिको कुनै प्रमाण छैन; जसले उसको वर्णन गर्न सकिन्थ्यो, त्यो उससँग रहेन। सबै धर्म (स्कन्ध आदि) उखेलिएपछि (ऊ के हो भन्ने) सबै वचन-मार्ग पनि उखेलिन्छन्।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๙. ขุ. จู. ๓๐/๑๓๙.
อุจฺฉินฺท สิเนหมตฺตโน / กุมุทํ สารทิกํว ปาณินา / สนฺติมคฺคเมว พฺรูหย / นิพฺพานํ สุคเตน เทสิตํ.
शरद ऋतुको कुमुदलाई हातले टिपेझैँ, आफ्नो स्नेह काट; शान्तिको मार्ग मात्र बढाऊ — सुगतले उपदेश गर्नुभएको निर्वाण।
ขุ. ธ. ๒๕/๕๓.
โอวเทยฺยานุสาเสยฺย อสพฺภา จ นิวารเย / สตํ หิ โส ปิโย โหติ อสตํ โหติ อปฺปิโย.
उपदेश गर, अनुशासन गर र असभ्य आचरणबाट रोक; त्यस्तो व्यक्ति सज्जनको प्रिय हुन्छ, दुर्जनको प्रिय हुँदैन।
ขุ. ธ. ๒๕/๒๕.
กาเมสุ พฺรหฺมจริยวา วีตตณฺโห สทา สโต / สงฺขาย นิพฺพุโต ภิกฺขุ ตสฺส โน สนฺติ อิญฺชิตา.
जो भिक्षुले काममा दोष देख्छ, ब्रह्मचारी छ, तृष्णारहित छ, सधैँ स्मृतिमान् छ, विचार गरेर शान्त भएको छ — उसमा कुनै कम्पन हुँदैन।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๑. ขุ. จู. ๓๐/๓๕.
ขตฺติโย จ อธมฺมฏฺโฐ เวสฺโส จาธมฺมนิสฺสิโต / เต ปริจฺจชฺชุโภ โลเก อุปปชฺชนฺติ ทุคฺคตึ.
धर्ममा नरहने क्षत्रिय र धर्मको आश्रय नलिने वैश्य (सामान्य जन) — यी दुवै लोक छोडेपछि दुर्गतिमा पुग्छन्।
ขุ. ชา. ปญฺจก. ๒๗/๑๗๕.
คตทฺธิโน วิโสกสฺส วิปฺปมุตฺตสฺส สพฺพธิ / สพฺพคนฺถปฺปหีนสฺส ปริฬาโห น วิชฺชติ.
जसले यात्रा पूरा गरिसक्यो, शोकरहित छ, सबै प्रकारले विमुक्त छ, सबै ग्रन्थि छोडिसकेको छ — उसलाई कुनै सन्ताप हुँदैन।
ขุ. ธ. ๒๕/๒๗.
จเช ธนํ องฺควรสฺส เหตุ / องฺคํ จเช ชีวิตํ รกฺขมาโน / องฺคํ ธนํ ชีวิตญฺจาปิ สพฺพํ / จเช นโร ธมฺมมนุสฺสรนฺโต.
अंग जोगाउन धन त्याग, जीवन जोगाउन अंग त्याग; अनि धर्म सम्झँदा अंग, धन र प्राणसमेत — सबै त्याग।
ขุ. ชา. อสีติ. ๒๘/๑๔๗.
ฉนฺทชาโต อนกฺขาเต มนสา จ ผุฏฺโฐ สิยา / กาเม จ อปฏิพทฺธจิตฺโต อุทฺธํโสโตติ วุจฺจติ.
अनिर्वचनीय (निर्वाण) मा अभिलाषी र मनले त्यसमा लीन, जसको चित्त काममा बाँधिएको छैन — उसलाई ‘ऊर्ध्वस्रोत’ भनिन्छ।
ขุ. ธ. ๒๕/๔๔.
ชิฆจฺฉา ปรมา โรคา สงฺขารา ปรมา ทุกฺขา / เอตํ ญตฺวา ยถาภูตํ นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ.
भोक सबैभन्दा ठूलो रोग हो, संस्कार सबैभन्दा ठूलो दुःख हो; यसलाई यथार्थ जानेर निभ्नु परम सुख हो।
ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
ชีรนฺติ เว ราชรถา สุจิตฺตา / อโถ สรีรมฺปิ ชรํ อุเปติ / สตญฺจ ธมฺโม น ชรํ อุเปติ / สนฺโต หเว สพฺภิ ปเวทยนฺติ.
सुन्दर राजरथ जीर्ण हुन्छन्, शरीर पनि बूढो हुन्छ; तर सत्पुरुषको धर्म बूढो हुँदैन — सत्पुरुषले सत्पुरुषसँग मात्र यो जान्दछन्।
สํ. ส. ๑๕/๑๐๒.
เต ฌายิโน สาตติกา นิจฺจํ ทฬฺหปรกฺกมา / ผุสนฺติ ธีรา นิพฺพานํ โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ.
जो धीर ध्यानी छन्, निरन्तर प्रयत्नशील छन्, सधैँ दृढ पराक्रम गर्छन्, उनीहरूले अनुत्तर योगक्षेम निर्वाणलाई स्पर्श गर्छन्।
ขุ. ธ. ๒๕/๑๘.
ทุกฺขเมว หิ สมฺโภติ ทุกฺขํ ติฏฺฐติ เวติ จ / นาญฺญตฺร ทุกฺขา สมฺโภติ นาญฺญตฺร ทุกฺขา นิรุชฺฌติ.
केवल दुःख मात्र उत्पन्न हुन्छ, दुःख रहन्छ र नाश हुन्छ; दुःखबाहेक केही उत्पन्न हुँदैन, दुःखबाहेक केही निरुद्ध हुँदैन।
สํ. ส. ๑๕/๑๙๙. ขุ. มหา. ๒๙/๕๓๖.
ธมฺโม ปโถ มหาราช อธมฺโม ปน อุปฺปโถ / อธมฺโม นิรยํ เนติ ธมฺโม ปาเปติ สุคตึ.
महाराज! धर्म (हिँड्नुपर्ने) मार्ग हो, अधर्म (हिँड्नु नहुने) कुमार्ग हो; अधर्मले नरकमा लैजान्छ, धर्मले स्वर्गमा पुर्‍याउँछ।
ขุ. ชา. สฏฺฐิ. ๒๘/๓๙.
นนฺทิสญฺโญชโน โลโก วิตกฺกสฺส วิจารณา / ตณฺหาย วิปฺปหาเนน นิพฺพานํ อิติ วุจฺจติ.
संसार आनन्दको बन्धनले बाँधिएको छ, वितर्कले विचरण गर्छ; तृष्णाको परित्यागले नै निर्वाण भनिन्छ।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๔๗. ขุ. จู. ๓๐/๒๑๖, ๒๑๗.
นาญฺญตฺร โพชฺฌาตปสา นาญฺญตฺร อินฺทฺริยสํวรา / นาญฺญตฺร สพฺพนิสฺสคฺคา โสตฺถึ ปสฺสามิ ปาณินํ.
म (तथागत) प्रज्ञा, वीर्य, इन्द्रिय-संयम र सर्व-त्यागबाहेक प्राणीहरूको कल्याण देख्दिनँ।
สํ. ส. ๑๕/๗๕.
ปญฺจกฺขนฺธา ปริญฺญาตา ติฏฺฐนฺติ ฉินฺนมูลกา / ทุกฺขกฺขโย อนุปฺปตฺโต นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว.
परिज्ञात पञ्चस्कन्ध जरा काटिएर रहेका छन्; दुःखको क्षय प्राप्त भयो, अब पुनर्भव छैन।
ขุ. เถรี. ๒๖/๓๓๔.
ปตฺตา เต นิพฺพานํ เย ยุตฺตา ทสพลสฺส ปาวจเน / อปฺโปสฺสุกฺกา ฆเฏนฺติ ชาติมรณปฺปหานาย.
जो दशबल भगवान्को धर्मविनयमा लागेका छन्, थोरै व्यस्त छन्, जन्म-मरण त्याग्न प्रयत्न गर्छन् — उनीहरू निर्वाण प्राप्त गर्छन्।
ขุ. เถร. ๒๖/๕๐๒.
พหุสฺสุตํ อุปาเสยฺย สุตญฺจ น วินาสเย / ตํ มูลํ พฺรหฺมจริยสฺส ตสฺมา ธมฺมธโร สิยา.
बहुश्रुतको उपासना गर र श्रुतलाई नाश हुन नदेऊ; श्रुत ब्रह्मचर्यको मूल हो। त्यसैले धर्मधर बन।
ขุ. เถร. ๒๖/๔๐๖.
มคฺคานฏฺฐงฺคิโก เสฏฺโฐ สจฺจานํ จตุโร ปทา / วิราโค เสฏฺโฐ ธมฺมานํ ทิปทานญฺจ จกฺขุมา.
मार्गहरूमा अष्टाङ्गिक मार्ग श्रेष्ठ छ, सत्यहरूमा चार पद श्रेष्ठ छन्, धर्महरूमा विराग श्रेष्ठ छ, र द्विपदहरूमा चक्षुमान् बुद्ध श्रेष्ठ हुनुहुन्छ।
ขุ. ธ. ๒๕/๕๑.
ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ อเสสํ อุปรุชฺฌติ / วิญฺญาณสฺส นิโรเธน เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌติ.
जहाँ नाम र रूप निःशेष निरुद्ध हुन्छन् — त्यहीँ विज्ञानको निरोधले यो नाम-रूप निरुद्ध हुन्छ।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๑. ขุ. จู. ๓๐/๒๑.
ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ อหึสา สญฺญโม ทโม / เอตทริยา เสวนฺติ เอตํ โลเก อนามตํ.
जसमा सत्य, धर्म, अहिंसा, संयम र दम छन् — आर्यजनले उसको संगत गर्छन्; त्यही संसारमा अमृत-धर्म हो।
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๕๘.
ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ สติ เตสํ นิวารณํ / โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ ปญฺญาเยเต ปิถิยฺยเร.
संसारमा जति धाराहरू छन्, स्मृति तिनको निवारण हो; म स्मृतिलाई धाराहरूको संवर भन्छु; ती धाराहरू प्रज्ञाले रोकिन्छन्।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๐. ขุ. จู. ๓๐/๑๖, ๒๐.
เย สนฺตจิตฺตา นิปกา สติมนฺโต จ ฌายิโน / สมฺมา ธมฺมํ วิปสฺสนฺติ กาเมสุ อนเปกฺขิโน.
जो शान्तचित्त, आत्मरक्षक प्रज्ञा भएका, स्मृतिमान्, ध्यानी र काममा अनासक्त छन्, उनीहरूले धर्मलाई सम्यक् देख्छन्।
ขุ. อิติ. ๒๕/๒๖๐.
โย จ ปปญฺจํ หิตฺวาน นิปฺปปญฺจปเท รโต / อาราธยิ โส นิพฺพานํ โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ.
जसले ढिलो गराउने प्रपञ्च त्याग्यो र निष्प्रपञ्च पदमा रमाउँछ — उसले अनुत्तर योगक्षेम निर्वाण प्राप्त गर्छ।
องฺ. ฉกฺก. ๒๒/๓๒๙.
สกํ หิ ธมฺมํ ปริปุณฺณมาหุ / อญฺญสฺส ธมฺมํ ปน หีนมาหุ / เอวมฺปิ วิคฺคยฺห วิวาทยนฺติ / สกํ สกํ สมฺมติมาหุ สจฺจํ.
केही श्रमण-ब्राह्मण आफ्नो धर्मलाई परिपूर्ण भन्छन्, तर अरूको धर्मलाई हीन (त्रुटिपूर्ण) भन्छन्; यसै कारणले पनि तिनीहरू झगडा-विवाद गर्छन्, किनकि हरेकले आ-आफ्नो मान्यतालाई सत्य भन्छ।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๑. ขุ. มหา. ๒๙/๓๘๓.
สมฺมปฺปธานสมฺปนฺโน สติปฏฺฐานโคจโร / วิมุตฺติกุสุมสญฺฉนฺโน ปรินิพฺพายิสฺสตฺยนาสโว.
जो सम्यक्प्रधानले सम्पन्न छ, स्मृतिप्रस्थान जसको गोचर हो, विमुक्ति रूपी फूलले ढाकिएको छ, अनास्रव छ — ऊ परिनिर्वाण प्राप्त गर्नेछ।
ขุ. เถร. ๒๖/๒๘๒.
สุสุขํ วต นิพฺพานํ สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ / อโสกํ วิรชํ เขมํ ยตฺถ ทุกฺขํ นิรุชฺฌติ.
सम्यक्सम्बुद्धले उपदेश गर्नुभएको निर्वाण अत्यन्त सुखमय छ — शोकरहित, निर्मल, क्षेम, जहाँ दुःख निरुद्ध हुन्छ।
ขุ. เถร. ๒๖/๓๐๙.
โสรจฺจํ อวิหึสา จ ปาทา นาคสฺส เต ทุเว / สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ จรณา นาคสฺส เต ปเร.
सौरत्य र अहिंसा हात्तीका पछिल्ला खुट्टा हुन्; स्मृति र सम्प्रजन्य अगाडिका खुट्टा हुन्।
ขุ. เถร. ๒๖/๓๖๘.
หีนํ ธมฺมํ น เสเวยฺย ปมาเทน น สํวเส / มิจฺฉาทิฏฺฐึ น เสเวยฺย น สิยา โลกวฑฺฒโน.
हीन धर्मको सेवन नगर, प्रमादमा नबस, मिथ्यादृष्टिको सेवन नगर, र संसारको भार बढाउने नबन।
ขุ. ธ. ๒๕/๓๗.
หีเนน พฺรหฺมจริเยน ขตฺติเย อุปปชฺชติ / มชฺฌิเมน จ เทวตฺตํ อุตฺตเมน วิสุชฺฌติ.
हीन ब्रह्मचर्यले क्षत्रियत्व, मध्यमले देवत्व र उत्तम ब्रह्मचर्यले विशुद्धि प्राप्त हुन्छ।
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๙๙.
บาลีอักษรโรมันถอดจากอักษรไทยโดยอัตโนมัติ · คำอธิบายแสดงเฉพาะบทที่ผ่านการตรวจทานแล้ว
ฝึกแต่งกระทู้ธรรม แบบฝึกท่องจำ ปัญหาธรรมศึกษาย้อนหลัง หน้าหลัก