พุทธศาสนสุภาษิต

สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม

คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ

นักธรรม
ธรรมศึกษา (ในประเทศ)
ธรรมศึกษา (ต่างประเทศ)
ภาษา / Language : ไทยEnglishIndonesia中文DeutschDanskहिन्दी日本語नेपाली
ธรรมศึกษาชั้นเอก (ต่างประเทศ) · หลักสูตรฉบับปรับปรุง ๒๕๕๗ · ๕๔ บท · มีคำอธิบายแล้ว ๐ บท
อัปปมาทวรรค — หมวดไม่ประมาท ๖ บท
อปฺปมตฺตา สตีมนฺโต สุสีลา โหถ ภิกฺขโว / สุสมาหิตสงฺกปฺปา สจิตฺตมนุรกฺขถ.
诸比丘！你们应不放逸、具正念、持净戒，善立志向，守护自心。
ที. มหา. ๑๐/๑๔๒.
อปฺปมาทรตา โหถ สจิตฺตมนุรกฺขถ / ทุคฺคา อุทฺธรถตฺตานํ ปงฺเก สนฺโนว กุญฺชโร.
你们当乐于不放逸，守护自心，把自己从泥沼中拔出来，如同陷于泥中的象自拔而出。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๘.
อปฺปมาทรโต ภิกฺขุ ปมาเท ภยทสฺสิ วา / สญฺโญชนํ อณุํ ถูลํ ฑหํ อคฺคีว คจฺฉติ.
乐于不放逸、见放逸之怖畏的比丘，焚尽大小结缚，如火烧尽大小燃料。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๙.
อปฺปมาทรโต ภิกฺขุ ปมาเท ภยทสฺสิ วา / อภพฺโพ ปริหานาย นิพฺพานสฺเสว สนฺติเก.
乐于不放逸、见放逸之怖畏的比丘，不可能退堕，实已接近涅槃。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๙.
เอวํวิหารี สโต อปฺปมตฺโต / ภิกฺขุ จรํ หิตฺวา มมายิตานิ / ชาติชรํ โสกปริทฺทวญฺจ / อิเธว วิทฺวา ปชเหยฺย ทุกฺขํ.
如是安住、具念不放逸、舍离我所执而游行的比丘，作为知者，能在此世舍离生、老、忧、悲与苦。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๕. ขุ. จู. ๓๐/๙๒.
อุฏฺฐาเนนปฺปมาเทน สญฺญเมน ทเมน จ / ทีปํ กยิราถ เมธาวี ยํ โอโฆ นาภิกีรติ.
智者当以精进、不放逸、律仪与自制，筑起洪水不能淹没的岛屿。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๘.
จิตตวรรค — หมวดจิต ๙ บท
อนวสฺสุตจิตฺตสฺส อนนฺวาหตเจตโส / ปุญฺญปาปปหีนสฺส นตฺถิ ชาครโต ภยํ.
心不为贪欲所浸润，意不为嗔恚所触动，已舍善恶而醒觉者，无有怖畏。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๐.
กุมฺภูปมํ กายมิมํ วิทิตฺวา / นครูปมํ จิตฺตมิทํ ถเกตฺวา / โยเธถ มารํ ปญฺญาวุเธน / ชิตญฺจ รกฺเข อนิเวสโน สิยา.
知此身如陶瓶，护此心如城郭，当以智慧为兵器与魔王作战，守住所得之胜利而不懈怠。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๐.
จิตฺเตน นียติ โลโก จิตฺเตน ปริกสฺสติ / จิตฺตสฺส เอกธมฺมสฺส สพฺเพว วสมนฺวคู.
世间为心所引导，为心所牵引；一切众生皆随顺于心这一法。
สํ. ส. ๑๕/๕๔.
ตณฺหาธิปนฺนา วตฺตสีลพทฺธา / ลูขํ ตปํ วสฺสสตํ จรนฺตา / จิตฺตญฺจ เนสํ น สมฺมา วิมุตฺตํ / หีนตฺตรูปา น ปารงฺคมา เต.
被渴爱所征服、被戒禁所束缚、行粗苦之苦行百年之人，其心不得善解脱；其性下劣，不能到达彼岸。
สํ. ส. ๑๕/๔๐.
ทุนฺนิคฺคหสฺส ลหุโน ยตฺถ กามนิปาติโน / จิตฺตสฺส ทมโถ สาธุ จิตฺตํ ทนฺตํ สุขาวหํ.
调伏难以制御、轻躁、易堕于所欲之境的心，是为善；调伏之心带来安乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๙.
ปทุฏฺฐจิตฺตสฺส น ผาติ โหติ / น จาปิ นํ เทวตา ปูชยนฺติ / โย ภาตรํ เปตฺติกํ สาปเตยฺยํ / อวญฺจยี ทุกฺกฏกมฺมการี.
作恶业、诈取兄弟父母财产的人，心地邪恶，不得增长，连诸天也不供养他。
ขุ. ชา. ติก. ๒๗/๑๒๐.
ภิกฺขุ สิยา ฌายิ วิมุตฺตจิตฺโต / อากงฺเข เว หทยสฺสานุปตฺตึ / โลกสฺส ญตฺวา อุทยพฺพยญฺจ / สุเจตโส อนิสฺสิโต ตทานิสํโส.
禅思、心解脱、已知世间生灭、心善、不依于烦恼的比丘，以此为功德，可期心之清净。
สํ. ส. ๑๔/๗๓.
โย อลีเนน จิตฺเตน อลีนมนโส นโร / ภาเวติ กุสลํ ธมฺมํ โยคกฺเขมสฺส ปตฺติยา / ปาปุเณ อนุปุพฺเพน สพฺพสํโยชนกฺขยํ.
心不退缩、意不沮丧，为证得离缚安稳而修习善法的人，能渐次到达一切结缚的灭尽。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๑๘.
สุทุทฺทสํ สุนิปุณํ ยตฺถ กามนิปาตินํ / จิตฺตํ รกฺเขถ เมธาวี จิตฺตํ คุตฺตํ สุขาวหํ.
智者应守护极难得见、极为微细、易堕于所欲之境的心；守护之心带来安乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๙.
ธัมมวรรค — หมวดธรรม ๓๑ บท
อตฺถงฺคตสฺส น ปมาณมตฺถิ / เยน นํ วชฺชุ ตํ ตสฺส นตฺถิ / สพฺเพสุ ธมฺเมสุ สมูหเตสุ / สมูหตา วาทปถาปิ สพฺเพ.
已入灭（般涅槃）者无可衡量；用以言说他的依据，于他已不复存在。当一切法（如诸蕴等）皆被拔除时，一切言说之道（说他是什么）也全然被拔除了。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๙. ขุ. จู. ๓๐/๑๓๙.
อาทานตณฺหํ วินเยถ สพฺพํ / อุทฺธํ อโธ ติริยํ วาปิ มชฺเฌ / ยํ ยํ หิ โลกสฺมึ อุปาทิยนฺติ / เตเนว มาโร อนฺเวติ ชนฺตุํ.
应遣除上、下、横、中一切执取之渴爱；因为人执取世间何物，魔王便由此物而追随他。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๔๖. ขุ. จู. ๓๐/๒๐๒.
อุจฺฉินฺท สิเนหมตฺตโน / กุมุทํ สารทิกํว ปาณินา / สนฺติมคฺคเมว พฺรูหย / นิพฺพานํ สุคเตน เทสิตํ.
当断除自我的爱恋，如以手折断秋日的白莲；当增长寂静之道，即善逝所示的涅槃。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๓.
โอวเทยฺยานุสาเสยฺย อสพฺภา จ นิวารเย / สตํ หิ โส ปิโย โหติ อสตํ โหติ อปฺปิโย.
人应互相劝诫、互相教导，并制止不善之行；这样的人为善人所爱，却不为恶人所爱。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๕.
กาเมสุ พฺรหฺมจริยวา วีตตณฺโห สทา สโต / สงฺขาย นิพฺพุโต ภิกฺขุ ตสฺส โน สนฺติ อิญฺชิตา.
见欲之过患、修梵行、离渴爱、常具正念、审察而寂灭的比丘，无有动摇。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๑. ขุ. จู. ๓๐/๓๕.
ขตฺติโย จ อธมฺมฏฺโฐ เวสฺโส จาธมฺมนิสฺสิโต / เต ปริจฺจชฺชุโภ โลเก อุปปชฺชนฺติ ทุคฺคตึ.
不住于法的刹帝利与不依于法的吠舍（平民），此二者舍世之后，皆堕恶趣。
ขุ. ชา. ปญฺจก. ๒๗/๑๗๕.
คตทฺธิโน วิโสกสฺส วิปฺปมุตฺตสฺส สพฺพธิ / สพฺพคนฺถปฺปหีนสฺส ปริฬาโห น วิชฺชติ.
旅程已尽、离忧、于一切处解脱、断尽一切系缚者，无有热恼。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๗.
จเช ธนํ องฺควรสฺส เหตุ / องฺคํ จเช ชีวิตํ รกฺขมาโน / องฺคํ ธนํ ชีวิตญฺจาปิ สพฺพํ / จเช นโร ธมฺมมนุสฺสรนฺโต.
为保全肢体应舍财物，为保全性命应舍肢体；而念及正法时，肢体、财物乃至性命，一切皆应舍弃。
ขุ. ชา. อสีติ. ๒๘/๑๔๗.
ฉนฺทชาโต อนกฺขาเต มนสา จ ผุฏฺโฐ สิยา / กาเม จ อปฏิพทฺธจิตฺโต อุทฺธํโสโตติ วุจฺจติ.
志求并心系于不可言说的涅槃、心不系着于诸欲者，被称为“上流者”。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๔.
ชิฆจฺฉา ปรมา โรคา สงฺขารา ปรมา ทุกฺขา / เอตํ ญตฺวา ยถาภูตํ นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ.
饥饿是最重的病，诸行是最重的苦；如实知此已得寂灭，是为最上之乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
ชีรนฺติ เว ราชรถา สุจิตฺตา / อโถ สรีรมฺปิ ชรํ อุเปติ / สตญฺจ ธมฺโม น ชรํ อุเปติ / สนฺโต หเว สพฺภิ ปเวทยนฺติ.
华丽的王车终会朽坏，身体亦将衰老；然而善人之法不会衰老，唯有善人与善人方能相知。
สํ. ส. ๑๕/๑๐๒.
เต ฌายิโน สาตติกา นิจฺจํ ทฬฺหปรกฺกมา / ผุสนฺติ ธีรา นิพฺพานํ โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ.
禅思、精勤不懈、恒常坚毅精进的智者，触证涅槃——无上的离缚安稳。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๘.
ทุกฺขเมว หิ สมฺโภติ ทุกฺขํ ติฏฺฐติ เวติ จ / นาญฺญตฺร ทุกฺขา สมฺโภติ นาญฺญตฺร ทุกฺขา นิรุชฺฌติ.
唯有苦生起，苦住而后灭；除苦之外无一物生，除苦之外无一物灭。
สํ. ส. ๑๕/๑๙๙. ขุ. มหา. ๒๙/๕๓๖.
ธมฺโม ปโถ มหาราช อธมฺโม ปน อุปฺปโถ / อธมฺโม นิรยํ เนติ ธมฺโม ปาเปติ สุคตึ.
大王！法是正道（应当遵行），非法是歧途（不应遵行）；非法导向地狱，法则使人得生天界。
ขุ. ชา. สฏฺฐิ. ๒๘/๓๙.
นนฺทิสญฺโญชโน โลโก วิตกฺกสฺส วิจารณา / ตณฺหาย วิปฺปหาเนน นิพฺพานํ อิติ วุจฺจติ.
世间众生以喜乐为系缚，以寻思为游行；由于舍离渴爱，故称为涅槃。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๔๗. ขุ. จู. ๓๐/๒๑๖, ๒๑๗.
นาญฺญตฺร โพชฺฌาตปสา นาญฺญตฺร อินฺทฺริยสํวรา / นาญฺญตฺร สพฺพนิสฺสคฺคา โสตฺถึ ปสฺสามิ ปาณินํ.
我（如来）不见众生的安稳，除非依靠智慧、精进、防护诸根与舍离一切。
สํ. ส. ๑๕/๗๕.
ปญฺจกฺขนฺธา ปริญฺญาตา ติฏฺฐนฺติ ฉินฺนมูลกา / ทุกฺขกฺขโย อนุปฺปตฺโต นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว.
已遍知的五蕴，其根已断而住；已达苦尽，今不复有后有。
ขุ. เถรี. ๒๖/๓๓๔.
ปตฺตา เต นิพฺพานํ เย ยุตฺตา ทสพลสฺส ปาวจเน / อปฺโปสฺสุกฺกา ฆเฏนฺติ ชาติมรณปฺปหานาย.
勤修十力尊之教法、少事少务、为舍离生死而精进者，能证涅槃。
ขุ. เถร. ๒๖/๕๐๒.
พหุสฺสุตํ อุปาเสยฺย สุตญฺจ น วินาสเย / ตํ มูลํ พฺรหฺมจริยสฺส ตสฺมา ธมฺมธโร สิยา.
应亲近多闻者，不使所闻退失；所闻是梵行之根本，故应成为持法者。
ขุ. เถร. ๒๖/๔๐๖.
มคฺคานฏฺฐงฺคิโก เสฏฺโฐ สจฺจานํ จตุโร ปทา / วิราโค เสฏฺโฐ ธมฺมานํ ทิปทานญฺจ จกฺขุมา.
诸道之中，八支圣道最上；诸谛之中，四句最上；诸法之中，离欲最上；两足众生之中，具眼的佛陀最上。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๑.
ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ อเสสํ อุปรุชฺฌติ / วิญฺญาณสฺส นิโรเธน เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌติ.
名与色于何处灭尽无余，此名色便于彼处灭，因识之灭故。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๑. ขุ. จู. ๓๐/๒๑.
ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ อหึสา สญฺญโม ทโม / เอตทริยา เสวนฺติ เอตํ โลเก อนามตํ.
何人具足真实、法、不害、律仪与自制，圣者便亲近此人；此乃世间的不死之法。
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๕๘.
ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ สติ เตสํ นิวารณํ / โสตานํ สํวรํ พฺรูหิ ปญฺญาเยเต ปิถิยฺยเร.
世间所有的诸流，正念是其防堵；我说正念是诸流的堤防，而诸流由智慧而得关闭。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๐. ขุ. จู. ๓๐/๑๖, ๒๐.
เย สนฺตจิตฺตา นิปกา สติมนฺโต จ ฌายิโน / สมฺมา ธมฺมํ วิปสฺสนฺติ กาเมสุ อนเปกฺขิโน.
心寂静、有护持自身之慧、具正念、修禅思、于诸欲无所顾恋者，如实正见于法。
ขุ. อิติ. ๒๕/๒๖๐.
โย จ ปปญฺจํ หิตฺวาน นิปฺปปญฺจปเท รโต / อาราธยิ โส นิพฺพานํ โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ.
已舍离令人迟滞的戏论、乐于无戏论之处者，证得涅槃——无上的离缚安稳。
องฺ. ฉกฺก. ๒๒/๓๒๙.
สกํ หิ ธมฺมํ ปริปุณฺณมาหุ / อญฺญสฺส ธมฺมํ ปน หีนมาหุ / เอวมฺปิ วิคฺคยฺห วิวาทยนฺติ / สกํ สกํ สมฺมติมาหุ สจฺจํ.
有些沙门婆罗门说自己的法圆满，却说他人的法低劣（有缺）；他们因此争执不休，因为各自都称自己的施设为真实。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๑. ขุ. มหา. ๒๙/๓๘๓.
สมฺมปฺปธานสมฺปนฺโน สติปฏฺฐานโคจโร / วิมุตฺติกุสุมสญฺฉนฺโน ปรินิพฺพายิสฺสตฺยนาสโว.
具足正勤、以念处为行境、以解脱之花遍覆、无有漏者，将般涅槃。
ขุ. เถร. ๒๖/๒๘๒.
สุสุขํ วต นิพฺพานํ สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ / อโสกํ วิรชํ เขมํ ยตฺถ ทุกฺขํ นิรุชฺฌติ.
正等觉者所示的涅槃，无忧、无垢、安稳，是苦之止息处，实为至乐。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๐๙.
โสรจฺจํ อวิหึสา จ ปาทา นาคสฺส เต ทุเว / สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ จรณา นาคสฺส เต ปเร.
柔和与不害是象的后足，正念与正知是象的前足。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๖๘.
หีนํ ธมฺมํ น เสเวยฺย ปมาเทน น สํวเส / มิจฺฉาทิฏฺฐึ น เสเวยฺย น สิยา โลกวฑฺฒโน.
不应亲近下劣之法，不应住于放逸，不应亲近邪见，不应成为世间的累赘。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๗.
หีเนน พฺรหฺมจริเยน ขตฺติเย อุปปชฺชติ / มชฺฌิเมน จ เทวตฺตํ อุตฺตเมน วิสุชฺฌติ.
以下等的梵行得为刹帝利，以中等的梵行得为天神，以上等的梵行而得清净。
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๙๙.
วิริยวรรค — หมวดความเพียร ๕ บท
โกสชฺชํ ภยโต ทิสฺวา วิริยารมฺภญฺจ เขมโต / อารทฺธวิริยา โหถ เอสา พุทฺธานุสาสนี.
你们当见懈怠为怖畏，见发起精进为安稳，从而发起精进——此为诸佛之教诫。
ขุ. จริยา. ๓๓/๕๙๕.
ตุมฺเหหิ กิจฺจํ อาตปฺปํ อกฺขาตาโร ตถาคตา / ปฏิปนฺนา ปโมกฺขนฺติ ฌายิโน มารพนฺธนา.
你们应当自己努力，如来只是指路者；修禅思而行道者，将解脱魔王的束缚。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๑.
นิทฺทํ ตนฺทึ วิชิมฺหิตํ อรตึ ภตฺตสมฺมทํ / วิริเยน นํ ปณาเมตฺวา อริยมคฺโค วิสุชฺฌติ.
以精进驱除睡眠、懒惰、伸懒腰、不乐与食后昏沉，圣道便得清净。
สํ. ส. ๑๕/๑๐.
โย จ วสฺสสตํ ชีเว กุสีโต หีนวีริโย / เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย วิริยํ อารภโต ทฬฺหํ.
懈怠而精进低劣者纵活百年，不如坚固发起精进者活一日。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๐.
สพฺพทา สีลสมฺปนฺโน ปญฺญวา สุสมาหิโต / อารทฺธวิริโย ปหิตตฺโต โอฆํ ตรติ ทุตฺตรํ.
常具足戒行、有智慧、心善安定、发起精进而自励者，能渡难渡之暴流。
สํ. ส. ๑๕/๗๕.
สามัคคีวรรค — หมวดสามัคคี ๓ บท
วิวาทํ ภยโต ทิสฺวา อวิวาทญฺจ เขมโต / สมคฺคา สขิลา โหถ เอสา พุทฺธานุสาสนี.
你们当见争论为怖畏，见不争为安稳，和合而柔顺——此为诸佛之教诫。
ขุ. จริยา. ๓๓/๕๙๕.
สามคฺยเมว สิกฺเขถ พุทฺเธเหตํ ปสํสิตํ / สามคฺยรโต ธมฺมฏฺโฐ โยคกฺเขมา น ธํสติ.
应当学习和合，和合为智者所赞叹；乐于和合、住于法者，不失离缚之安稳。
ขุ. ชา. เตรส. ๒๗/๓๔๖.
สุขา สงฺฆสฺส สามคฺคี สมคฺคานญฺจนุคฺคโห / สมคฺครโต ธมฺมฏฺโฐ โยคกฺเขมา น ธํสติ.
僧团的和合是安乐，扶助和合者亦是安乐；乐于和合者、住于法者，不失离缚之安稳。
ขุ. อิติ. ๒๕/๒๓๘.
บาลีอักษรโรมันถอดจากอักษรไทยโดยอัตโนมัติ · คำอธิบายแสดงเฉพาะบทที่ผ่านการตรวจทานแล้ว
ฝึกแต่งกระทู้ธรรม แบบฝึกท่องจำ ปัญหาธรรมศึกษาย้อนหลัง หน้าหลัก