สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม
คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ
| ไทย | ตนที่ฝึกดีแล้ว เป็นแสงสว่างของบุรุษ. |
|---|---|
| English | A well-tamed self is a person’s light. |
| Indonesia | Diri yang terjinakkan dengan baik adalah cahaya bagi manusia. |
| 中文 | 善调御的自我，是人的光明。 |
| Deutsch | Ein wohlgezähmtes Selbst ist das Licht des Menschen. |
| Dansk | Et veltæmmet selv er menneskets lys. |
| हिन्दी | सुदान्त आत्मा मनुष्य का प्रकाश है। |
| 日本語 | よく調えられた自己は、人の光である。 |
| नेपाली | राम्ररी वशमा राखिएको आत्मा मानिसको ज्योति हो। |
พุทธศาสนสุภาษิตที่ว่า “อตฺตา สุทนฺโต ปุริสสฺส โชติ” แปลว่า “ตนที่ฝึกดีแล้ว เป็นแสงสว่างของบุรุษ” คำว่า “สุทนฺโต” แปลว่า ฝึกดีแล้ว หมายถึงตนที่ได้รับการอบรมกาย วาจา ใจ จนสำรวมและมีปัญญา คำว่า “บุรุษ” ในที่นี้หมายถึงบุคคลโดยทั่วไป ไม่จำกัดเฉพาะเพศชาย ส่วน “แสงสว่าง” หมายถึงสิ่งที่ส่องทางให้แก่ชีวิต สุภาษิตนี้สอนว่า ผู้ที่ฝึกตนดีแล้ว ย่อมมีปัญญาเป็นเครื่องนำทาง รู้ว่าสิ่งใดควรทำ สิ่งใดไม่ควรทำ ไม่หลงไปในความมืดของกิเลส
สุภาษิตนี้มาในพราหมณสังยุตต์ แห่งสังยุตตนิกาย สคาถวรรค มีเรื่องว่า พราหมณ์ผู้หนึ่งกำลังบูชาไฟอยู่ริมฝั่งแม่น้ำสุนทริกา พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมแก่พราหมณ์นั้นว่า ความบริสุทธิ์มิได้เกิดจากการก่อไฟด้วยไม้ซึ่งเป็นสิ่งภายนอก พระองค์ทรงจุดไฟภายในใจ แล้วทรงเปรียบว่า ความโกรธเหมือนควัน การพูดเท็จเหมือนเถ้า ลิ้นเหมือนทัพพี หัวใจเหมือนที่ตั้งไฟ และตนที่ฝึกดีแล้วเป็นแสงสว่างของบุรุษ อุปมานี้มิได้มุ่งดูหมิ่นผู้ใด แต่ชี้ให้เห็นว่า แสงสว่างที่แท้จริงของชีวิตอยู่ที่การขัดเกลาใจของตน
แสงสว่างจากการฝึกตนมีหลายระดับ ในระดับโลกิยะ ตนที่ฝึกดีทำให้รู้จักผิดชอบชั่วดี เป็นที่ไว้วางใจ และเป็นแบบอย่างแก่ผู้อื่น ส่วนในระดับโลกุตตระ ปัญญาที่เกิดจากการฝึกตนอย่างบริบูรณ์ย่อมกำจัดความมืดคืออวิชชา (ความไม่รู้แจ้งตามความเป็นจริง) ได้ ในพระพุทธศาสนาจึงยกย่องปัญญาว่าเป็นแสงสว่าง ดังพุทธภาษิตว่า แสงสว่างเสมอด้วยปัญญาไม่มี อนึ่ง ควรระวังว่า การฝึกตนมิใช่การฝึกความสามารถเพื่ออวดผู้อื่น แต่เป็นการทำความโกรธ ความเท็จ และความหลงให้เบาบางลง ตามอุปมาในพระสูตรข้างต้น
ในชีวิตประจำวัน สามเณรที่ฝึกตนให้อดทนต่อความยากลำบากในการเรียนบาลี ย่อมมีความรู้เป็นเครื่องนำทางในการศึกษาชั้นสูงต่อไป พระภิกษุที่สำรวมกิริยาเรียบร้อยเมื่อออกบิณฑบาต ก็เป็นแสงสว่างที่ช่วยให้ญาติโยมเกิดศรัทธา ส่วนคฤหัสถ์ที่ฝึกความซื่อสัตย์และความรับผิดชอบในการงาน ย่อมเป็นที่ไว้วางใจของผู้ร่วมงาน พ่อแม่ที่ฝึกตนให้ใจเย็นและมีเหตุผล ก็เป็นดุจประทีปที่ส่องทางให้ลูกหลานเดินตามได้อย่างมั่นคง
เราจึงควรหมั่นฝึกตนทั้งด้านความประพฤติและด้านจิตใจ ละความโกรธ ระวังวาจาไม่ให้เท็จ และหมั่นศึกษาหาความรู้ที่ถูกต้อง เมื่อตนได้รับการฝึกดีแล้ว ชีวิตย่อมไม่มืดมน แม้ต้องเผชิญปัญหาก็มีสติปัญญาหาทางออกได้ และยังเป็นแสงสว่างแก่ผู้อื่นด้วย สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่ว่า “ตนที่ฝึกดีแล้ว เป็นแสงสว่างของบุรุษ”