สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม
คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ
| ไทย | ตนไม่ทำบาปเอง ย่อมหมดจดเอง. |
|---|---|
| English | By oneself is evil left undone; by oneself is one purified. |
| Indonesia | Oleh diri sendiri kejahatan tidak dilakukan; oleh diri sendiri seseorang disucikan. |
| 中文 | 恶由己不作，己自清净。 |
| Deutsch | Durch sich selbst wird Böses unterlassen, durch sich selbst wird man rein. |
| Dansk | Ved sig selv undlades det onde, ved sig selv renses man. |
| हिन्दी | अपने से ही पाप नहीं किया जाता, अपने से ही मनुष्य शुद्ध होता है। |
| 日本語 | 悪は自らなさず、自ら清まる。 |
| नेपाली | पाप आफैँले गरिँदैन, आफैँ शुद्ध हुन्छ। |
พุทธศาสนสุภาษิตที่ว่า “อตฺตนา อกตํ ปาปํ อตฺตนา ว วิสุชฺฌติ” แปลว่า “ตนไม่ทำบาปเอง ย่อมหมดจดเอง” คำว่า “อกตํ” แปลว่า ไม่ทำ ส่วน “วิสุชฺฌติ” แปลว่า ย่อมหมดจด ย่อมบริสุทธิ์ สุภาษิตนี้สอนว่า ความบริสุทธิ์ของบุคคลเกิดจากการที่ตนเองไม่ทำความชั่ว ผู้ที่งดเว้นจากบาปด้วยกาย วาจา ใจ ย่อมเป็นผู้หมดจดด้วยการกระทำของตน ไม่ต้องอาศัยผู้อื่นมาทำให้บริสุทธิ์แทน
สุภาษิตนี้เป็นครึ่งหลังของพระคาถาในธรรมบท หมวดอัตตวรรค ซึ่งมีใจความเต็มว่า ตนทำบาปเอง ย่อมเศร้าหมองเอง ตนไม่ทำบาปเอง ย่อมหมดจดเอง ความบริสุทธิ์ ความไม่บริสุทธิ์ เป็นของเฉพาะตน คนอื่นจะทำคนอื่นให้บริสุทธิ์ไม่ได้ พระคาถานี้ชี้ว่า ครูอาจารย์และกัลยาณมิตรช่วยแนะนำทางได้ แต่การชำระใจให้บริสุทธิ์นั้น แต่ละคนต้องลงมือปฏิบัติเอง
การไม่ทำบาปในที่นี้ ควรเข้าใจให้ครบถ้วนตามหลักโอวาทปาติโมกข์ ซึ่งสอนให้ไม่ทำบาปทั้งปวง ทำกุศลให้ถึงพร้อม และทำจิตของตนให้ผ่องใส การไม่ทำชั่วจึงเป็นขั้นต้นที่ต้องประกอบกับการทำดีและการฝึกใจด้วย ในระดับโลกิยะ ผู้ที่เว้นจากความชั่วย่อมมีใจสงบ ไม่ต้องเดือดร้อนใจหรือหวาดระแวง ส่วนความหมดจดโดยสมบูรณ์ในระดับโลกุตตระ ได้แก่ การละกิเลสได้สิ้นเชิงด้วยอริยมรรค ผู้ศึกษาทั่วไปจึงไม่ควรเข้าใจว่า เพียงไม่ทำชั่วบางเรื่องก็บริสุทธิ์สิ้นเชิงแล้ว แต่ควรเห็นว่าเป็นก้าวแรกที่สำคัญ
ในชีวิตประจำวัน สามเณรที่รักษาศีลของตนอย่างเคร่งครัด แม้อยู่ลับตาผู้อื่นก็ไม่ล่วงละเมิด ย่อมมีใจเบิกบานและไม่ต้องระแวงใคร พระภิกษุที่สำรวมระวังในพระวินัย ย่อมทำกิจวัตรและการปฏิบัติได้ด้วยใจสงบ นักเรียนที่ทำข้อสอบด้วยความรู้ของตนเอง ย่อมภูมิใจในผลที่ได้แม้คะแนนไม่สูงนัก คนทำงานที่ไม่รับสินบน และสมาชิกในครอบครัวที่ซื่อตรงต่อกัน ย่อมอยู่อย่างสบายใจ ไม่ต้องคอยปกปิดสิ่งใด
เราจึงควรรักษาความบริสุทธิ์ของตนด้วยตนเอง ตั้งใจงดเว้นจากความชั่ว หมั่นทำความดี และฝึกใจให้ผ่องใสอยู่เสมอ ไม่ฝากความบริสุทธิ์ไว้กับสิ่งภายนอกหรือผู้อื่น เพราะความหมดจดที่แท้เกิดจากการปฏิบัติของตนเท่านั้น สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่ว่า “ตนไม่ทำบาปเอง ย่อมหมดจดเอง”