พุทธศาสนสุภาษิต

สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม

คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ

นักธรรม
ธรรมศึกษา (ในประเทศ)
ธรรมศึกษา (ต่างประเทศ)
นักธรรมชั้นตรี · พุทธศาสนสุภาษิต เล่ม ๑ · ๕๐๐ บท · มีคำอธิบายแล้ว ๕๘ บท
ปุคคลวรรค — หมวดบุคคล
ปุคคลวรรค — หมวดบุคคล · นักธรรมชั้นตรี
บาลี (อักษรไทย)
พหุมฺปิ รตฺโต ภาเสยฺย.
Pāli (Roman) ถอดอัตโนมัติ
Bahumpi ratto bhāseyya.
คัมภีร์ที่มา : ขุ. ชา. ทฺวาทส. ๒๗/๓๓๙.
คำแปล : คนรักแล้ว มักพูดมาก.
हिन्दी : प्रेम में पड़ा व्यक्ति बहुत बोलता है।
คำแปลทุกภาษา / All languages (9)
ไทยคนรักแล้ว มักพูดมาก.
EnglishOne who is in love talks much.
IndonesiaOrang yang sedang jatuh cinta banyak bicara.
中文陷入爱恋者，多言。
DeutschDer Verliebte redet viel.
DanskDen forelskede taler meget.
हिन्दीप्रेम में पड़ा व्यक्ति बहुत बोलता है।
日本語恋する者は多くを語る。
नेपालीप्रेममा परेको मानिस धेरै बोल्छ।
คำอธิบาย
คำอธิบายของบทนี้อยู่ระหว่างจัดทำและตรวจทาน
« บทก่อนหน้า บทถัดไป »
สุภาษิตในวรรคเดียวกัน — เลือกใช้เป็นกระทู้เชื่อมได้
สาธุ โข ปณฺฑิโต นาม.
पण्डित कहलाने वाला सचमुच प्रयोजन सिद्ध करता है।
อ. ส. ๑๕/๓๐๙. ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๓๒.
ปณฺฑิโต สีลสมฺปนฺโน ชลํ อคฺคีว ภาสติ.
शीलसम्पन्न पण्डित प्रज्वलित अग्नि के समान चमकता है।
ที. ปาฏิ. ๑๑/๒๐๒.
อนตฺถํ ปริวชฺเชติ อตฺถํ คณฺหาติ ปณฺฑิโต.
पण्डित अनर्थ को छोड़कर केवल अर्थ (हित) को ग्रहण करता है।
องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๕๙.
อินฺทฺริยานิ รกฺขนฺติ ปณฺฑิตา.
पण्डित इन्द्रियों की रक्षा करता है।
ที. มหา. ๑๐/๒๘๘. สํ. ส. ๑๕/๓๗.
น อุจฺจาวจํ ปณฺฑิตา ทสฺสยนฺติ.
पण्डित उतार-चढ़ाव (उल्लास-विषाद) नहीं दिखाता।
ขุ. ธ. ๒๕/๒๖.
นิชฺฌตฺติพลา ปณฺฑิตา.
पण्डित का बल दूसरों के दोष न देखना है।
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๒๒๗.
ทุลฺลโภ ปุริสาชญฺโญ.
आजानीय (श्रेष्ठ) पुरुष दुर्लभ है।
ขุ. ธ. ๒๕/๔๑.
ทุลฺลโภ องฺคสมฺปนฺโน.
अंग-गुणों से सम्पन्न व्यक्ति दुर्लभ है।
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๘๕.
ทนฺโต เสฏฺโฐ มนุสฺเสสุ.
मनुष्यों में जिसने अपने को वश में किया है, वही श्रेष्ठ है।
ขุ. ธ. ๒๕/๕๗. ขุ. มหา. ๒๙/๒๙๑. ขุ. จู. ๓๐/๗๔.
มหาการุณิโก นาโถ.
नाथ (शरणदाता) महाकारुणिक हैं।
ส. ม.
กุสโล จ ชหาติ ปาปกํ.
चतुर व्यक्ति पाप को त्याग देता है।
ที. มหา. ๑๐/๑๕๙. ขุ. อุ. ๒๕/๒๑๕.
นยํ นยติ เมธาวี.
प्रज्ञावान बताने योग्य मार्ग बताता है।
ขุ. ชา. เตรส. ๒๗/๓๕๕.
อธุรายํ น ยุญฺชติ.
प्रज्ञावान अपने काम से बाहर की बात में नहीं लगता।
ขุ. ชา. เตรส. ๒๗/๓๕๕.
ธีโร โภเค อธิคมฺม สงฺคณฺหาติ จ ญาตเก.
ज्ञानी धन पाकर ज्ञातियों का संग्रह (सहायता) करता है।
ขุ. ชา. ฉกฺก. ๒๗/๒๐๕.
ธีโร จ พลวา สาธุ ยูถสฺส ปริหารโก.
समूह का संचालन करने की शक्ति वाला ज्ञानी प्रयोजन सिद्ध करता है।
ขุ. ชา. สตฺตก. ๒๗/๒๒๑.
น กามกามา ลปยนฺติ สนฺโต.
सत्पुरुष काम की इच्छा से बात नहीं करते।
ขุ. ธ. ๒๕/๒๖.
สนฺโต น เต เย น วทนฺติ ธมฺมํ.
जो धर्म के अनुसार नहीं बोलता, वह सत्पुरुष नहीं।
สํ. ส. ๑๕/๒๗๐.
สนฺโต สตฺตหิเต รตา.
सत्पुरुष प्राणियों के उपकार में आनन्दित होते हैं।
ชาตกฏฺฐกถา ๑/๒๓๐.
ทูเร สนฺโต ปกาเสนฺติ. หิมวนฺโตว ปพฺพโต.
सत्पुरुष हिमालय पर्वत की तरह दूर से ही प्रकट होते हैं।
ขุ. ธ. ๒๕/๕๕.
สนฺโต สคฺคปรายนา.
सत्पुरुष स्वर्ग को जाने वाले होते हैं।
สํ. ส. ๑๕/๒๗. ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๖๔.
สพฺพา ทิสา สปฺปุริโส ปวายติ.
सत्पुरुष सब दिशाओं में फैल जाते हैं।
องฺ. ติก. ๒๐/๒๙๑. ขุ. ธ. ๒๕/๒๒.
อุปสนฺโต สุขํ เสติ.
शान्त व्यक्ति सुख से रहता है।
วิ. จุล. ๗/๑๐๖. สํ. ส. ๑๕/๓๑๒. องฺ. ติก. ๒๐/๑๗๕.
สตญฺจ คนฺโธ ปฏิวาตเมติ.
सत्पुरुषों की सुगन्ध हवा के विपरीत भी फैलती है।
องฺ. ติก. ๒๐/๒๙๑. ขุ. ธ. ๒๕/๒๒.
อนุปาทา วิมุจฺจนฺติ.
सज्जन अनासक्ति से मुक्त होते हैं।
ม. อุป. ๑๔/๓๔๖. องฺ. ติก. ๒๐/๑๘๐.
โย พาโล มญฺญติ พาลฺยํ ปณฺฑิโต วาปิ เตน โส.
जो मूर्ख अपनी मूर्खता को जानता है, वह उतने से पण्डित है।
ขุ. ธ. ๒๕/๒๓.
น สาธุ พลวา พาโล ยูถสฺส ปริหารโก.
समूह का संचालन करने की शक्ति वाला मूर्ख प्रयोजन सिद्ध नहीं करता।
ขุ. ชา. สตฺตก. ๒๗/๒๒๑.
พาโล อปริณายโก.
मूर्ख को नेता नहीं होना चाहिए।
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๘๙.
อุชฺฌตฺติพลา พาลา.
मूर्ख का बल दूसरों के दोष देखना है।
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๒๒๗.
อสนฺเตตฺถ น ทิสฺสนฺติ รตฺตึ ขิตฺตา ยถา สรา.
असत्पुरुष यहीं बैठे हुए भी दिखाई नहीं देते, जैसे रात में छोड़े गए बाण।
ขุ. ธ. ๒๕/๕๕.
อสนฺโต นิรยํ ยนฺติ.
असत्पुरुष नरक में जाते हैं।
สํ. ส. ๑๕/๒๗. ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๖๔.
อนยํ นยติ ทุมฺเมโธ.
मन्दबुद्धि न बताने योग्य मार्ग बताता है।
ขุ. ชา. เตรส. ๒๗/๓๕๕.
อธุรายํ นิยุญฺชติ.
मन्दबुद्धि अपने काम से बाहर की बात में लगता है।
ขุ. ชา. เตรส. ๒๗/๓๕๕.
หาเปติ อตฺถํ ทุมฺเมโธ.
मन्दबुद्धि लाभ को गँवा देता है।
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๑๕.
ทุพฺภึ กโรติ ทุมฺเมโธ.
मन्दबुद्धि द्रोह करता है।
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๙๑.
โจรา โลกสฺมิมพฺพุทา.
चोर संसार के लिए अशुभ (कलंक) हैं।
สํ. ส. ๑๕/๖๐.
สุวิชาโน ภวํ โหติ.
अच्छे को जानने वाला उन्नति करता है।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๖.
ทุวิชาโน ปราภโว.
बुरे को जानने वाला अवनति करता है।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๖.
ธมฺมกาโม ภวํ โหติ.
धर्म को प्रिय मानने वाला उन्नति करता है।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๖.
ธมฺมเทสฺสี ปราภโว.
धर्म से द्वेष करने वाला अवनति करता है।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๖.
สกฺกตฺวา สกฺกโต โหติ.
सत्कार करने वाला सत्कार पाता है।
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๕๔.
ครุ โหติ สคารโว.
आदर करने वाले का आदर होता है।
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๕๔.
ปูชโก ลภเต ปูชํ.
पूजा करने वाला पूजा पाता है।
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๕๔.
วนฺทโก ปฏิวนฺทนํ.
वन्दना करने वाले को प्रतिवन्दना मिलती है।
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๕๔.
ปฏิสงฺขานพลา พหุสฺสุตา.
बहुश्रुत को विचार को ही प्रधान मानना चाहिए।
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๒๒๗.
สาธุ สมฺพหุลา ญาตี.
बहुत से ज्ञाति होना लाभ सिद्ध करता है।
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๒๓.
วิสฺสาสปรมา ญาตี.
घनिष्ठता परम ज्ञाति (नाता) है।
ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
เนกาสี ลภเต สุขํ.
अकेले खाने वाले को सुख नहीं मिलता।
ขุ. ชา. ทฺวาทส. ๒๗/๓๓๓.
นตฺถิ โลเก อนินฺทิโต.
संसार में ऐसा कोई नहीं जिसकी निन्दा न हो।
ขุ. ธ. ๒๕/๔๕.
ปริภูโต มุทุ โหติ.
दुर्बल का तिरस्कार किया जाता है।
ขุ. ชา. ทฺวาทส. ๒๗/๓๓๙.
อติติกฺโข จ เวรวา.
कठोर के वैरी होते हैं।
ขุ. ชา. ทฺวาทส. ๒๒/๓๓๙.
ทุฏฺโฐปิ พหุ ภาสยิ.
क्रोधित व्यक्ति बहुत बोलता है।
ขุ. ชา. ทฺวาทส. ๒๗/๓๓๙.
อนุปาเยน โย อตฺถํ อิจฺฉติ โส วิหญฺญติ.
उपाय के बिना लाभ चाहने वाला कष्ट पाता है।
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๑๖.
น อุชุภูตา วิตถํ ภณนฺติ.
सरल (ईमानदार) व्यक्ति सत्य से हटकर नहीं बोलता।
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๒๘.
ยถาวาที ตถาการี.
जैसा कहे, वैसा करे।
ที. มหา. ๑๐/๒๕๕. ขุ. สุ. ๒๕/๓๙๔. ขุ. เถร. ๒๖/๔๔๑. ขุ. ชา. จตุตฺก. ๒๗/๑๔๖.
หิรินิเสโธ ปุริโส โกจิ โลกสฺมิ วิชฺชติ.
संसार में कुछ लोग लज्जा से रुके रहते हैं।
สํ. ส. ๑๕/๑๑. ขุ. ธ. ๒๕/๓๔.
กวิ คาถานมาสโย.
कवि गाथाओं के आश्रय हैं।
สํ. ส. ๑๕/๕๒.
พฺรหฺมาติ มาตาปิตโร.
माता-पिता (सन्तान के लिए) ब्रह्मा कहे गए हैं।
องฺ. ติก. ๒๐/๑๖๘. องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๙๒. ขุ. อิติ. ๒๕/๓๑๔.
ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร.
माता-पिता (सन्तान के लिए) पूर्वाचार्य कहे गए हैं।
องฺ. ติก. ๒๐/๑๖๘. องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๙๒. ขุ. อิติ. ๒๕/๓๑๔.
อาหุเนยฺยา จ ปุตฺตานํ.
माता-पिता सन्तान के आदरणीय हैं।
องฺ. ติก. ๒๐/๑๖๘. องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๙๒. ขุ. อิติ. ๒๕/๓๑๔.
อิตฺถี มลํ พฺรหฺมจริยสฺส.
स्त्रियाँ ब्रह्मचर्य का मल हैं।
สํ. ส. ๑๕/๕๒, ๕๙.
อิตฺถี ภณฺฑานมุตฺตมํ.
स्त्रियाँ सब वस्तुओं में श्रेष्ठ हैं।
สํ. ส. ๑๕/๖๐.
ภตฺตุญฺจ ครุโน สพฺเพ ปฏิปูเชติ ปณฺฑิตา.
चतुर पत्नी पति और सब आदरणीय जनों का आदर करती है।
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๒๗๓.
ภตฺตา ปญฺญาณมิตฺถิยา.
पति स्त्री का लक्षण (प्रतिष्ठा) है।
สํ. ส. ๑๕/๕๗.
สุสฺสูสา เสฏฺฐา ภริยานํ.
पत्नियों में आज्ञाकारिणी पत्नी श्रेष्ठ है।
สํ. ส. ๑๕/๑๐.
โย จ ปุตฺตานมสฺสโว.
पुत्रों में आज्ञाकारी पुत्र श्रेष्ठ है।
สํ. ส. ๑๕/๑๐.
ปุตฺตา วตฺถุ มนุสฺสานํ.
सन्तान मनुष्यों का आधार है।
สํ. ส. ๑๕/๕๑.
ผาตึ กยิรา อวิเหฐยํ ปรํ.
केवल उन्नति का काम करे; दूसरों को पीड़ा न दे।
ขุ. ชา. สตฺตก. ๒๗/๒๑๒.
คุณวา จาตฺตโน คุณํ.
जिसमें अच्छाई है, वह अपनी अच्छाई की रक्षा करे।
ส. ส.
รกฺเขยฺยานาคตํ ภยํ.
अभी न आए हुए भय से बचाव करना चाहिए।
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๓๖.
บาลีอักษรโรมันถอดจากอักษรไทยโดยอัตโนมัติ · คำอธิบายแสดงเฉพาะบทที่ผ่านการตรวจทานแล้ว
ฝึกแต่งกระทู้ธรรม แบบฝึกท่องจำ ปัญหาธรรมศึกษาย้อนหลัง หน้าหลัก