พุทธศาสนสุภาษิต

สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม

คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ

นักธรรม
ธรรมศึกษา (ในประเทศ)
ธรรมศึกษา (ต่างประเทศ)
ภาษา / Language : ไทยEnglishIndonesia中文DeutschDanskहिन्दी日本語नेपाली
นักธรรมชั้นตรี · พุทธศาสนสุภาษิต เล่ม ๑ · ๕๐๐ บท · มีคำอธิบายแล้ว ๕๘ บท
อัตตวรรค — หมวดตน ๒๘ บท
อตฺตา หเว ชิตํ เสยฺโย.
 คำอธิบาย
战胜自己，实为最善。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๙.
อตฺตา หิ กิร ทุทฺทโม.
 คำอธิบาย
据说，自己实难调御。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๖.
อตฺตา สุทนฺโต ปุริสสฺส โชติ.
 คำอธิบาย
善调御的自我，是人的光明。
สํ. ส. ๑๕/๒๔๘.
อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ.
 คำอธิบาย
自己实为自己的依怙。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๖,๖๖.
อตฺตา หิ อตฺตโน คติ.
 คำอธิบาย
自己实为自己的归趣。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๖.
อตฺตา หิ ปรมํ ปิโย.
 คำอธิบาย
自己实为最可爱者。
องฺ. สตฺตก. ๒๓/๙๙.
นตฺถิ อตฺตสมํ เปมํ.
 คำอธิบาย
没有一种爱能与对自己的爱相等。
สํ. ส. ๑๕/๙.
อตฺตนา ว กตํ ปาปํ อตฺตนา สงฺกิลิสฺสติ.
 คำอธิบาย
恶由己作，己自染污。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๗. ขุ. มหา. ๒๙/๓๗. ขุ. จู. ๓๐/๑๑๖.
อตฺตนา อกตํ ปาปํ อตฺตนา ว วิสุชฺฌติ.
 คำอธิบาย
恶由己不作，己自清净。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๗. ขุ. มหา. ๒๙/๓๗. ขุ. จู. ๓๐/๑๑๖.
อตฺตตฺถปญฺญา อสุจี มนุสฺสา.
 คำอธิบาย
只顾自身利益的人，是不洁净的人。
ขุ. สุ. ๒๕๑๓๓๙.
อตฺตานํ ทมยนฺติ ปณฺฑิตา.
 คำอธิบาย
智者调御自己。
ม. ม. ๑๓/๔๘๗. ขุ. ธ. ๒๕/๒๕. ขุ. เถร. ๒๖/๓๘๙.
อตฺตานํ ทมยนฺติ สุพฺพตา.
 คำอธิบาย
行善者调御自己。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๔.
อตฺตนา หิ สุทนฺเตน นาถํ ลภติ ทุลฺลภํ.
 คำอธิบาย
善调御自己的人，得难得之依怙。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๖.
โย รกฺขติ อตฺตานํ รกฺขิโต ตสฺส พาหิโร.
 คำอธิบาย
守护自己的人，其外在也随之得到守护。
องฺ. ฉกฺก. ๒๒/๔๑๗.
อตฺตานญฺเจ ปิยํ ชญฺญา รกฺเขยฺย นํ สุรกฺขิตํ.
 คำอธิบาย
若知自己可爱，便应善加守护自己。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๖.
ปริโยทเปยฺย อตฺตานํ จิตฺตเกฺลเสหิ ปณฺฑิโต.
智者应使自己清净，远离心之垢染。
สํ. มหา. ๑๙/๒๙. ขุ. ธ. ๒๕/๒๖.
อตฺตานญฺเจ ตถา กยิรา ยถญฺญมนุสาสติ.
如何劝导他人，自己便应如此行。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๖.
อตฺตนา โจทยตฺตานํ.
当以自己警策自己。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๖.
ปฏิมํเสตมตฺตนา.
当以自己省察自己。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๖.
ทุคฺคา อุทฺธรถตฺตานํ ปงฺเก สนฺโนว กุญฺชโร.
当把自己从泥沼中拔出，如陷于泥中的象自拔而出。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๘.
อตฺตานุรกฺขี ภว มา อฑยฺหิ.
当守护自己，勿令苦恼。
ขุ. ชา. ปกิณฺณก. ๒๗/๓๗๒.
อตฺตานญฺจ น ฆาเตสิ.
莫要毁灭自己。
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๒๗๙.
อตฺตานํ น ทเท โปโส.
人不应把自己交付出去。
สํ. ส. ๑๕/๖๐.
อตฺตานํ น ปริจฺจเช.
人不应舍弃自己。
สํ. ส. ๑๕/๖๐.
อตฺตานํ นาติวตฺเตยฺย.
人不应忘记自己。
ขุ. ชา. ตึส. ๒๗/๕๐๓.
อตฺตทตฺถํ ปรตฺเถน พหุนาปิ น หาปเย.
不应为他人的利益（即使再大）而荒废自己的利益。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๗.
อตฺตานญฺเจ ปิยํ ชญฺญา น นํ ปาเปน สํยุเช.
若知自己可爱，便不应使自己与恶相连。
สํ. ส. ๑๕/๑๐๔.
ยทตฺตครหึ ตทกุพฺพมาโน.
会因之责备自己的事，不应去做。
ขุ. ส. ๒๕/๔๘๖.
อัปปมาทวรรค — หมวดไม่ประมาท ๙ บท
อปฺปมาโท อมตํปทํ.
不放逸是不死之道。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๘. ขุ. ชา. ตึส. ๒๗/๕๒๔.
อปฺปมาทญฺจ เมธาวี ธนํ เสฏฺฐํว รกฺขติ.
智者守护不放逸，如守护最珍贵的财宝。
ม. ม. ๑๓/๔๘๘. สํ. ส. ๑๕/๓๖. ขุ. ธ. ๒๕/๑๘. ขุ. เถร. ๒๖/๓๙๐.
อปฺปมาทํ ปสํสนฺติ.
智者赞叹不放逸。
สํ. ส. ๑๕/๑๒๖. องฺ. ปญฺจก. ๒๒/๕๓. ขุ. ธ. ๒๕/๑๙. ขุ. อิติ. ๒๕/๒๔๒.
อปฺปมาเท ปโมทนฺติ.
智者乐于不放逸。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๘.
อปฺปมตฺตา น มียนฺติ.
不放逸者不死。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๘. ขุ. ชา. ตึส. ๒๗/๕๒๔.
อปฺปมตฺโต หิ ฌายนฺโต ปปฺโปติ วิปุลํ สุขํ.
不放逸而思察者，得广大之乐。
ม. ม. ๑๓/๔๘๘. สํ. ส. ๑๕/๓๖. ขุ. ธ. ๒๕/๑๘. ขุ. เถร. ๒๖/๓๙๐.
อปฺปมตฺโต อุโภ อตฺเถ อธิคฺคณฺหาติ ปณฺฑิโต.
不放逸的智者，两种利益皆得。
สํ. ส. ๑๕/๑๒๖. องฺ. ปญฺจก. ๒๒/๕๓. ขุ. อิติ. ๒๕/๒๔๒.
อปฺปมาเทน สมฺปาเทถ.
你们当圆满不放逸。
ที. มหา. ๑๐/๑๘๐. สํ. ส. ๑๕/๒๓๑.
อปฺปมาทรตา โหถ.
你们当乐于不放逸。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๘.
กัมมวรรค — หมวดกรรม ๒๕ บท
กมฺมํ สตฺเต วิภชติ ยทิทํ หีนปฺปณีตตาย.
业分别众生为下劣与殊胜。
ม. อุป. ๑๔/๓๘๕.
ยงฺกิญฺจิ สิถิลํ กมฺมํ น ตํ โหติ มหปฺผลํ.
任何松懈的工作，都不会有大成果。
นัย-สํ. ส. ๑๕/๖๘.
สานิ กมฺมานิ นยนฺติ ทุคฺคตึ.
自己的恶业，引向恶趣。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๗.
สุกรํ สาธุนา สาธุ.
善事，善人易行。
วิ. จุล. ๗/๑๙๕. ขุ. อุ. ๒๕/๑๖๗.
สาธุ ปาเปน ทุกฺกรํ.
善事，恶人难行。
วิ. จุล. ๗/๑๙๕. ขุ. อุ. ๒๕/๑๖๗.
อกตํ ทุกฺกฏํ เสยฺโย.
恶事，不做为好。
สํ. ส. ๑๕/๖๘. ขุ. ธ. ๒๕/๕๖.
ปจฺฉา ตปฺปติ ทุกฺกฏํ.
恶事在事后焚烧其人。
สํ. ส. ๑๕/๖๘. ขุ. ธ. ๒๕/๕๖.
กตญฺจ สุกตํ เสยฺโย.
善事，做了更好。
สํ. ส. ๑๕/๖๘. ขุ. ธ. ๒๕/๕๖.
น ตํ กมฺมํ กตํ สาธุ ยํ กตฺวา อนุตปฺปติ.
事后令人懊悔的行为，不是善行。
สํ. ส. ๑๕/๘๑. ขุ. ธ. ๒๕/๒๓.
ตญฺจ กมฺมํ กตํ สาธุ ยํ กตฺวา นานุตปฺปติ.
事后不令人懊悔的行为，方为善行。
สํ. ส. ๑๕/๘๑. ขุ. ธ. ๒๕/๒๓.
สุกรานิ อสาธูนิ อตฺตโน อหิตานิ จ.
不善且于己无益的事，容易去做。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๗.
ยํ เว หิตญฺจ สาธุญฺจ ตํ เว ปรมทุกฺกรํ.
既有益又善的事，最难去做。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๗.
น หิ ตํ สุลภํ โหติ สุขํ ทุกฺกฏการินา.
作恶者不易得到快乐。
สํ. ส. ๑๕/๑๐๔.
กลฺยาณการี กลฺยาณํ ปาปการี จ ปาปกํ.
行善得善，作恶得恶。
สํ. ส. ๑๕/๓๓๓. ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๘๔.
กมฺมุนา วตฺตตี โลโก.
众生世间随业而行。
ม. ม. ๑๓/๖๔๘. ขุ. สุ. ๒๕/๔๕๗.
นิสมฺม กรณํ เสยฺโย.
先思虑而后行，更好。
ว. ว.
กตสฺส นตฺถิ ปฏิการํ.
已做之事，无法挽回。
ส. ส.
ปฏิกจฺเจว ตํ กยิรา ยํ ชญฺญา หิตมตฺตโน.
知何事于己有益，便应即刻去做。
สํ. ส. ๑๕/๘๑.
กยิรา เจ กยิราเถนํ.
若要做，便应（真正地）去做。
สํ. ส. ๑๕/๖๗. ขุ. ธ. ๒๕๑๕๖.
กเรยฺย วากฺยํ อนุกมฺปกานํ.
应依照慈爱者的话去做。
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๗๒.
กาลานุรูปํว ธุรํ นิยุญฺเช.
应在适当的时机从事其事务。
ว. ว.
รกฺเขยฺย อตฺตโน สาธุํ ลวณํ โลณตํ ยถา.
应保持自身的善，如盐保持其咸味。
ส. ส.
กิจฺจานุกุพฺพสฺส กเรยฺย กิจฺจํ.
应为助己成事者效力。
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๘๔.
นานตฺถกามสฺส กเรยฺย อตฺถํ.
不应对意图毁灭自己的人施惠。
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๘๔.
มา จ สาวชฺชมาคมา.
莫要落入有过之业。
ส. ฉ.
กิเลสวรรค — หมวดกิเลส ๑๗ บท
สงฺกปฺปราโค ปุริสสฺส กาโม.
人的欲乐，是由思虑而生的贪染。
สํ. ส. ๑๕/๓๒. อง. ฉกฺก. ๒๒/๔๖๐.
น สนฺติ กามา มนุเชสุ นิจฺจา.
人间没有恒常的欲乐。
สํ. ส. ๑๕/๓๑.
กาเมหิ โลกมฺหิ น อตฺถิ ติตฺติ.
世间对欲乐没有满足。
ม. ม. ๑๓/๔๑๒. ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๗.
น กหาปณวสฺเสน ติตฺติ กาเมสุ วิชฺชติ.
即使天降钱雨，欲乐也无法满足。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๐. ขุ. ชา. ติก. ๒๗/๑๐๒.
นตฺถิ กามา ปรํ ทุกฺขํ.
没有比欲更大的苦。
ขุ. ชา. เอกาทสก. ๒๗/๓๑๕.
นตฺถิ ตณฺหาสมา นที.
没有一条河能与渴爱相比。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๘.
อิจฺฉา โลกสฺมิ ทุชฺชหา.
欲望在世间难以舍弃。
สํ. ส. ๑๕/๖๑.
อิจฺฉา หิ อนนฺตโคจรา.
欲望所缘之境，无有穷尽。
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๙๔.
อิจฺฉา นรํ ปริกสฺสติ.
欲望推动着人。
สํ. ส. ๑๕/๖๑.
นตฺถิ ราคสโม อคฺคิ.
没有一种火能与贪欲相比。
ขุ. ธ. ๒๕-๔๒,๔๘.
โลโภ ธมฺมานํ ปริปนฺโถ.
贪婪是诸善法的危害。
สํ. ส. ๑๕/๕๙.
อติโลโภ หิ ปาปโก.
贪求实为恶。
วิ. ภิ. ๓/๙๖. ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๔๔.
นตฺถิ โมหสมํ ชาลํ.
没有一张网能与愚痴相比。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๘.
ภิยฺโย จ กาเม อภิปตฺถยนฺติ.
享受欲乐者，欲求更多的欲乐。
ม. ม. ๑๓/๔๑๑. ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๗.
อูนา ว หุตฺวาน ชหนฺติ เทหํ.
享受欲乐者，带着未满足的心舍身而去。
ม. ม. ๑๓/๔๑๒. ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๗.
โภคตณฺหาย ทุมฺเมโธ หนฺติ อญฺเญว อตฺตนํ.
劣慧之人因贪求财物，害己如害人。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๓.
อวิชฺชานิวุตา โปสา.
人们为无明所笼罩。
วิ. จุล. ๗/๔๐๐. องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๙๓.
โกธวรรค — หมวดโกรธ ๒๙ บท
น หิ สาธุ โกโธ.
忿怒毫无益处。
ขุ. ชา. ฉกฺก. ๒๗/๑๘๘.
โกโธ สตฺถมลํ โลเก.
忿怒如世间兵器上的锈。
สํ. ส. ๑๕/๖๐.
อนตฺถชนโน โกโธ.
忿怒招致毁灭。
องฺ. สตฺตก. ๒๓/๙๙.
โกโธ จิตฺตปฺปโกปโน.
忿怒扰乱心意。
องฺ. สตฺตก. ๒๓/๙๙.
อนฺธตมํ ตทา โหติ ยํ โกโธ สหเต นรํ.
忿怒征服人时，黑暗便随之而至。
องฺ. สตฺตก. ๒๓/๙๙. ขุ. มหา. ๒๙/๑๘.
อปฺโป หุตฺวา พหุ โหติ วฑฺฒเต โส อขนฺติโช.
忿怒始小而后大，生于不忍而增长。
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๗๓.
โกโธ ทุมฺเมธโคจโร.
忿怒是劣慧者的所缘。
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๘๐.
โทโส โกธสมุฏฺฐาโน.
嗔恚以忿怒为根源。
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๗๓.
นตฺถิ โทสสโม คโห.
没有一种执持能与嗔恚相比。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๘.
นตฺถิ โทสสโม กลิ.
没有一种过失能与嗔恚相比。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
โกธํ ฆตฺวา สุขํ เสติ.
杀灭忿怒者，安乐而住。
สํ. ส. ๑๕/๕๗, ๖๔.
โกธํ ฆตฺวา น โสจติ.
杀灭忿怒者，无有忧愁。
สํ. ส. ๑๕/๕๗, ๖๔.
โกธาภิภูโต กุสลํ ชหาติ.
为忿怒所征服的人，舍弃善法。
นัย- ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๘๖.
โกธโน ทุพฺพณฺโณ โหติ.
易怒之人，面色暗浊。
องฺ. สตฺตก. ๒๓/๙๘.
ทุกฺขํ สยติ โกธโน.
易怒之人，住于痛苦。
นัย. องฺ. สตฺตก. ๒๓/๙๘.
อโถ อตฺถํ คเหตฺวาน อนตฺถํ ปฏิปชฺชติ.
易怒之人得了利益，反而行不利之事。
องฺ. สตฺตก. ๒๓/๙๘.
โกธาภิภูโต ปุริโส ธนชานึ นิคจฺฉติ.
为忿怒所征服者，遭致财物损失。
องฺ. สตฺตก. ๒๓/๙๘.
โกธสมฺมทสมฺมตฺโต อายสกฺยํ นิคจฺฉติ.
为忿怒所迷醉者，丧失名誉地位。
องฺ. สตฺตก. ๒๓/๙๘.
ญาติมิตฺตา สุหชฺชา จ ปริวชฺเชนฺติ โกธนํ.
亲族、朋友与同伴都回避易怒之人。
องฺ. สตฺตก. ๒๓/๙๙.
กุทฺโธ อตฺถํ น ชานาติ.
忿怒者不知义理。
องฺ. สตฺตก. ๒๓/๙๙.
กุทฺโธ ธมฺมํ น ปสฺสติ.
忿怒者不见法。
องฺ. สตฺตก. ๒๓/๙๙.
ยํ กุทฺโธ อุปโรเธติ สุกรํ วิย ทุกฺกรํ.
忿怒者所要毁坏之物，难事亦如易事。
องฺ. สตฺตก. ๒๓/๙๙.
ปจฺฉา โส วิคเต โกเธ อคฺคิทฑฺโฒว ตปฺปติ.
事后忿怒消退时，他如被火烧一般苦恼。
องฺ. สตฺตก. ๒๓/๙๙.
โกเธน อภิภูตสฺส น ทีปํ โหติ กิญฺจินํ.
为忿怒所征服者，没有丝毫的依靠。
องฺ. สตฺตก. ๒๓/๙๙.
หนฺติ กุทฺโธ สมาตรํ.
忿怒者甚至能杀害自己的母亲。
องฺ. สตฺตก. ๒๓/๙๙.
โกธชาโต ปราภโว.
生起忿怒者，即是败亡之人。
องฺ. สตฺตก. ๒๓/๑๐๐.
โกธํ ทเมน อุจฺฉินฺเท.
应以自制断除忿怒。
นัย- องฺ. สตฺตก. ๒๓/๑๐๐.
โกธํ ปญฺญาย อุจฺฉินฺเท.
应以智慧断除忿怒。
นัย- องฺ. สตฺตก. ๒๓/๑๐๐.
มา โกธสฺส วสํ คมิ.
莫要受忿怒的支配。
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๖๙.
ขันติวรรค — หมวดอดทน ๘ บท
ขนฺติ ปรมํ ตโป ตีติกฺขา.
忍辱，即堪忍，是最上的苦行。
ที. มหา. ๑๐/๕๗. ขุ. ธ. ๒๕/๔๐.
ขนฺติ สาหสวารณา.
忍耐能遏止冲动。
ว. ว.
ขนฺติ หิตสุขาวหา.
忍耐带来利益与安乐。
ส. ม.
ขนฺติ ธีรสฺสลงฺกาโร.
忍耐是智者的庄严。
ส. ม.
ขนฺติ ตโป ตปสฺสิโน.
忍耐是精进者的苦行。
ส. ม.
ขนฺติ พลํ ว ยตีนํ.
忍耐是修道者的力量。
ส. ม.
ขนฺติพลา สมณพฺราหฺมณา.
沙门婆罗门以忍耐为力量。
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๒๒๗.
มนาโป โหติ ขนฺติโก.
有忍耐者，为（他人）所喜。
ส. ม.
จิตตวรรค — หมวดจิต ๑๓ บท
จิตฺเต สงฺกิลิฏฺเฐ ทุคฺคติ ปาฏิกงฺขา.
心污染时，恶趣可期。
ม. มู. ๑๒/๖๔.
จิตฺเต อสงฺกิลิฏฺเฐ สุคติ ปาฏิกงฺขา.
心不污染时，善趣可期。
ม. มู. ๑๒/๖๔.
จิตฺเตน นียติ โลโก.
世间为心所引导。
สํ. ส. ๑๕/๕๔.
จิตฺตสฺส ทมโถ สาธุ.
调伏心，是为善。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๙.
จิตฺตํ ทนฺตํ สุขาวหํ.
调伏之心带来安乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๙.
จิตฺตํ คุตฺตํ สุขาวหํ.
守护之心带来安乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๙.
วิหญฺญตี จิตฺตวสานุวตฺตี.
随心所欲而行者，必陷困顿。
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๙๐.
จิตฺตํ อตฺตโน อุชุกมกํสุ.
智者已使自心正直。
ที. มหา. ๑๐/๒๘๘.
สจิตฺตปริยายกุสลา ภเวยฺยุํ.
应善知自心的运作。
นัย- องฺ. ทสก. ๒๔/๑๐๐.
เตลปตฺตํ ยถา ปริหเรยฺย เอวํ สจิตฺตมนุรกฺเข.
应守护自心，如捧持盛满油的钵。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๓๑.
สจิตฺตมนุรกฺขถ.
当时刻守护自心。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๘.
จิตฺตํ รกฺเขถ เมธาวี.
智者应守护其心。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๙.
ยโต ยโต จ ปาปกํ ตโต ตโต มโน นิวารเย.
恶由何种所缘而生，便应制止心于该所缘。
สํ. ส. ๑๕/๒๐.
ชยวรรค — หมวดชนะ ๑๑ บท
ชยํ เวรํ ปสวติ.
胜利者招来怨恨。
สํ. ส. ๑๕/๑๒๒. ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
สพฺพทานํ ธมฺมทานํ ชินาติ.
法施胜于一切施。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๓.
สพฺพรสํ ธมฺมรโส ชินาติ.
法味胜于一切味。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๓.
สพฺพรตึ ธมฺมรติ ชินาติ.
法喜胜于一切喜。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๓.
ตณฺหกฺขโย สพฺพทุกฺขํ ชินาติ.
爱尽胜于一切苦。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๓.
น ตํ ชิตํ สาธุ ชิตํ ยํ ชิตํ อวชิยฺยติ.
胜后可能反败的胜利，不是好的胜利。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๒๒.
ตํ โข ชิตํ สาธุ ชิตํ ยํ ชิตํ นาวชิยฺยติ.
胜后不会反败的胜利，才是好的胜利。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๒๒.
อกฺโกเธน ชิเน โกธํ.
应以不怒胜忿怒者。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๕. ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๕๐.
อสาธุํ สาธุนา ชิเน.
应以善胜不善者。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๕. ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๕๐.
ชิเน กทริยํ ทาเนน.
应以布施胜悭吝者。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๕. ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๕๐.
สจฺเจนาลิกวาทินํ.
应以真实胜妄语者。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๕. ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๕๐.
ทานวรรค — หมวดทาน ๑๓ บท
ทานญฺจ ยุทฺธญฺจ สมานมาหุ.
 คำอธิบาย
有言道：布施与战斗是相同的。
สํ. ส. ๑๕/๒๙. ขุ. ชา. อฏฺฐก. ๒๗/๒๔๙.
นตฺถิ จิตฺเต ปสนฺนมฺหิ อปฺปกา นาม ทกฺขิณา.
 คำอธิบาย
当心中充满净信时，没有一种供养可称为微小。
ขุ. วิมาน. ๒๖/๘๒.
วิเจยฺย ทานํ สุคตปฺปสตฺถํ.
 คำอธิบาย
有所选择的布施，为善逝所称赞。
สํ. ส. ๑๕/๓๐. ขุ. ชา. อฏฺฐก. ๒๗/๒๔๙. เปต. ๒๖/๑๙๗.
พาลา หเว นปฺปสํสนฺติ ทานํ.
 คำอธิบาย
唯有愚人不赞叹布施。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๘.
ททํ มิตฺตานิ คนฺถติ.
 คำอธิบาย
施者结交友谊。
สํ. ส. ๑๕/๓๑๖.
ททํ ปิโย โหติ ภชนฺติ นํ พหู.
 คำอธิบาย
施者受人爱戴，众人乐于亲近他。
องฺ. ปญฺก. ๒๒/๔๓.
ททมาโน ปิโย โหติ.
 คำอธิบาย
施者受人爱戴。
องฺ. ปญฺจก. ๒๒/๔๔.
สุขสฺส ทาตา เมธาวี สุขํ โส อธิคจฺฉติ.
 คำอธิบาย
施予快乐的智者，自己也获得快乐。
องฺ. ปญฺจก. ๒๒/๔๕.
มนาปทายี ลภเต มนาปํ.
 คำอธิบาย
施予可意之物者，得可意之物。
องฺ. ปญฺจก. ๒๒/๕๕.
เสฏฺฐนฺทโท เสฏฺฐมุเปติ ฐานํ.
 คำอธิบาย
施予殊胜之物者，达至殊胜之处。
องฺ. ปญฺจก. ๒๒/๕๖.
อคฺคสฺส ทาตา ลภเต ปุนคฺคํ.
 คำอธิบาย
施予最上之物者，复得最上之物。
องฺ. ปญฺจก. ๒๒/๕๖.
ททโต ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ.
 คำอธิบาย
布施时，福德增长。
ที. มหา. ๑๐/๑๕๙. ขุ. อุ. ๒๕/๒๑๕.
ทเทยฺย ปุริโส ทานํ.
 คำอธิบาย
人应施予应施之物。
ขุ. ชา. สตฺตก. ๒๗/๒๑๗.
ทุกขวรรค — หมวดทุกข์ ๘ บท
นตฺถิ ขนฺธสมา ทุกฺขา.
没有一种苦能与五蕴相比。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
สงฺขารา ปรมา ทุกฺขา.
诸行是最大的苦。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
ทุราวาสา ฆรา ทุกฺขา.
治理不善的家宅带来痛苦。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๕.
ทฬิทฺทิยํ ทุกฺขํ โลเก.
贫穷是世间之苦。
องฺ. ฉกฺก. ๒๒/๓๙๔.
อิณาทานํ ทุกฺขํ โลเก.
负债是世间之苦。
นัย- องฺ. ฉกฺก. ๒๒/๓๙๔.
ทุกฺขํ อนาโถ วิหรติ.
无依怙者，住于痛苦。
นัย- องฺ. ทสก. ๒๔/๒๗, ๓๑.
ทุกฺขํ เสติ ปราชิโต.
败者住于痛苦。
สํ. ส. ๑๕/๑๒๒. ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
อกิญฺจนํ นานุปตนฺติ ทุกฺขา.
苦不落于无所牵挂者。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๔.
ธัมมวรรค — หมวดธรรม ๒๐ บท
ธมฺโม รหโท อกทฺทโม.
法如无泥的湖水。
ขุ. ชา. ฉกฺก. ๒๗/๒๐๒.
มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา.
诸法以意为先导。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๕.
ธมฺโม หิ อิสินํ ธโช.
法实为仙人们的旗帜。
สํ. นิ. ๑๖/๒๖. องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๖๖. ขุ. ชา. อสีติ. ๒๘/๑๕๒.
สตํ ธมฺโม ทุรนฺวโย.
善人之法，难以知晓。
สํ. ส. ๑๕/๒๖. ขุ. ชา. ทุก. ๒๗๑๖๓. ขุ. ชา. ทสก. ๒๗๑๒๙๔.
สตญฺจ ธมฺโม น ชรํ อุเปติ.
善人之法，不会衰老。
สํ. ส. ๑๕/๑๐๒. ขุ. ธ. ๒๕/๓๕. ขุ. ชา. อสีติ. ๒๘/๑๓๖.
สทฺธมฺโม สพฺภิ รกฺขิโต.
善人之法，由善人守护。
ที. มหา. ๑๐/๒๗๙.
ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหาติ.
善行之法，带来安乐。
สํ. ส. ๑๕/๕๘. ขุ. สุ. ๒๕/๓๖๐. ขุ. ชา. ทสก. ๒จ/๒๙๐. ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๔.
สพฺเพสํ สหิโต โหติ สทฺธมฺเม สุปติฏฺฐิโต.
安住于正法者，饶益一切众生。
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๒๔๙.
ธมฺมปีติ สุขํ เสติ.
于法有喜者，安乐而住。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๕.
ธมฺมจารี สุขํ เสติ.
行法者，安乐而住。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๗, ๓๘. ขุ. อุ. ๒๕/๓๖๖.
ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ.
法实能护持行法者。
ขุ. ชา. ทสกฺ ๒๗/๒๙๐. ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๔.
น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี.
行法者，不堕恶趣。
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๙๐. ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๔.
ธมฺเม ฐิตํ น วิชหาติ กิตฺติ.
名誉不离弃住于法者。
องฺ. ปญฺจก. ๒๓/๕๑.
ธมฺเม ฐิตา เย น กโรนฺติ ปาปกํ.
住于法者，不作恶。
องฺ. จตุตกฺก. ๒๑/๒๕.
สพฺเพ ธมฺมา นาลํ อภินิเวสาย.
一切法皆不应执取。
ม. ม. ๑๒/๔๖๔.
โยนิโส วิจิเน ธมฺมํ.
应善巧地简择诸法。
ม. อุปฺ ๑๔/๔๗๑. สํ. ส. ๑๕/๗๘. องฺ. สตฺตก. ๒๓/๓.
ธมฺมํ จเร สุจริตํ น ตํ ทุจฺจริตํ จเร.
应正行于法，不应邪行。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๘. ขุ. อุ. ๒๕/๓๖๖.
สทฺธมฺโม ครุกาตพฺโพ.
应恭敬正法。
องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๒๗.
กณฺหํ ธมฺมํ วิปฺปหาย.
智者应舍弃黑法。
สํ. มหา. ๑๙/๒๙. ขุ. ธ. ๒๕/๒๖.
สุกฺกํ ภาเวถ ปณฺฑิโต.
智者应修习白法。
สํ. มหา. ๑๙/๒๙. ขุ. ธ. ๒๕/๒๖.
ปกิณณกวรรค — หมวดเบ็ดเตล็ด ๖๕ บท
อฏฺฐงฺคิโก จ มคฺคานํ เขมํ อมตคามินํ.
诸道之中，八支圣道是通往不死的安稳之道。
ม. ม. ๑๓/๒๘๑.
วิสุทฺธิ สพฺพเกฺลเสหิ โหติ ทุกฺเขหิ นิพฺพุติ.
离一切烦恼的清净，即是诸苦的止息。
ร. ร. ๔.
ยงฺกิญฺจิ สมุทยธมฺมํ สพฺพนฺตํ นิโรธธมฺมํ.
凡是有生之法，皆是有灭之法。
สํ. มหา. ๑๙/๕๓๑.
ยถาปจฺจยํ ปวตฺตนฺติ.
缘所造之物，随缘而转。
ร. ร. ๔.
อาโรคฺยปรมา ลาภา.
无病是最上的利得。
ม. ม. ๑๓/๒๘๑. ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
ชิฆจฺฉา ปรมา โรคา.
饥饿是最重的病。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
สงฺขารา สสฺสตา นตฺถิ.
没有恒久的有为法。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๙.
อนิจฺจา วต สงฺขารา.
诸行实是无常。
ที. มหา. ๑๐/๑๘๑. สํ. ส. ๑๕/๘. สํ. นิ. ๑๖/๒๒๘.
ทุลฺลภา ขณสมฺปตฺติ.
时机的具足，难可获得。
ส. ม.
ทุลฺลภํ ทสฺสนํ โหติ สมฺพุทฺธานํ อภิณฺหโส.
能屡次得见佛陀，极为难得。
ม. ม. ๑๓/๕๕๔. ขุ. สุ. ๒๕/๔๔๔.
ขโณ โว มา อุปจฺจคา.
莫让时机从你们身边溜走。
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๒๓๑. ขุ. ธ. ๒๕/๕๗. ขุ. สุ. ๒๕/๓๘๙.
อติปตติ วโย ขโณ ตเถว.
年华如刹那般流逝。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๓๑๒.
กาโล ฆสติ ภูตานิ สพฺพาเนว สหตฺตนา.
时间吞噬一切众生，连同它自身。
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๙๕.
อิติ วิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต อตฺถา อจฺเจนฺติ มาณเว.
利益从荒废工作的年轻人身边流逝。
ที. ปาฏิ. ๑๑/๑๙๙.
นกฺขตฺตํ ปฏิมาเนนฺตํ อตฺโถ พาลํ อุปจฺจคา.
利益已从空守吉时的愚人身边流逝。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๑๖.
อตฺโถ อตฺถสฺส นกฺขตฺตํ กึ กริสฺสนฺติ ตารกา.
利益本身就是利益的吉时，星辰又能做什么？
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๑๖.
วโส อิสฺสริยํ โลเก.
权力在世间为大。
สํ. ส. ๑๕/๖๐.
สิริ โภคานมาสโย.
吉祥是财富的依处。
สํ. ส. ๑๕/๖๑.
กิจฺฉา วุตฺติ อสิปฺปสฺส.
没有技艺之人，生计艰难。
ขุ. ชา. ทฺวาทส. ๒๗/๓๓๐.
สาธุ โข สิปฺปกํ นาม อปิ ยาทิสกีทิสํ.
无论何种技艺，皆能成办利益。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๓๕.
มตฺตญฺญุตา สทา สาธุ.
知量常能成办利益。
ว. ว.
หิริโอตฺตปฺปิยญฺเญว โลกํ ปาเลติ สาธุกํ.
惭与愧善能护持世间。
ว. ว.
โลโกปตฺถมฺภิกา เมตฺตา.
慈爱是世间的支柱。
ว. ว.
อรติ โลกนาสิกา.
嫉妒使世间毁灭。
ว. ว.
มหาปุริสภาวสฺส ลกฺขณํ กรุณาสโห.
因悲悯而不忍（见他人受苦）的性情，是大丈夫的特征。
ว. ว.
นิมิตฺตํ สาธุรูปานํ กตญฺญูกตเวทิตา.
知恩报恩是善人的标志。
นัย- ส. ส.
สพฺพญฺเจ ปฐวึ ทชฺชา นากตญฺญุมภิราธเย.
即使给他整个大地，也无法使忘恩负义者归心。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๒๓.
หนนฺติ โภคา ทุมฺเมธํ.
财富杀害劣慧之人。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๓.
สกฺกาโร กาปุริสํ หนฺติ.
恭敬供养杀害恶人。
วิ. จุล. ๗/๑๗๒. สํ. ส. ๑๕/๒๒๖. สํ. นิ. ๑๖/๒๘๔.
กิจฺโฉ มนุสฺสปฏิลาโภ.
得人身难。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๙.
กิจฺฉํ มจฺจาน ชีวิตํ.
众生的生存艰难。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๙.
กิจฺฉํ สทฺธมฺมสฺสวนํ.
得闻善人之法难。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๙.
กิจฺโฉ พุทฺธานมุปฺปาโท.
觉者的出世难。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๙.
อสชฺฌายมลา มนฺตา.
不诵习是经咒的污垢。
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๑๙๘. ขุ. ธ. ๒๕/๔๗.
อนุฏฺฐานมลา ฆรา.
不勤劳是家宅的污垢。
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๑๙๘. ขุ. ธ. ๒๕/๔๗.
มลํ วณฺณสฺส โกสชฺชํ.
懒惰是容貌的污垢。
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๑๙๘. ขุ. ธ. ๒๕/๔๗.
มลิตฺถิยา ทุจฺจริตํ.
恶行是妇女的污垢。
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๑๙๘. ขุ. ธ. ๒๕/๔๗.
สุทฺธิ อสุทฺธิ ปจฺจตฺตํ.
净与不净，各在其人。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๗. ขุ. มหา. ๒๙/๓๗. ขุ. จู. ๓๐/๑๑๖.
นาญฺโญ อญฺญํ วิโสธเย.
他人不能使他人清净。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๗. ขุ. มหา. ๒๙/๓๗. ขุ. จู. ๓๐/๑๑๖.
สุทฺธสฺส สุจิกมฺมสฺส สทา สมฺปชฺชเต วตํ.
清净者的净行，业清白，恒常具足。
ม. ม. ๑๒/๗๐.
สุทสฺสํ วชฺชมญฺเญสํ อตฺตโน ปน ทุทฺทสํ.
他人之过易见，自己之过难见。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๘.
นตฺถิ โลเก รโห นาม ปาปกมฺมํ ปกุพฺพโต.
世间没有作恶者的隐秘之处。
องฺ. ติก. ๒๐/๑๘๙. ขุ. ชา. จตุตกฺก. ๒๗/๑๓๑.
เนสา สภา ยตฺถ น สนฺติ สนฺโต.
没有善人的集会，不称为议会。
สํ. ส. ๑๕/๒๗๐. ขุ. ชา. อสีติ. ๒๘/๑๕๑.
นตฺเถตํ โลกสฺมึ ยํ อุปาทิยมานํ อนวชฺชํ อสฺส.
世间没有一物，执取之而能无过。
ร. ร. ๔.
โภคา สนฺนิจยํ ยนฺติ วมฺมิโกวูปจียติ.
善持家者的财富日益增长，如正在筑起的蚁垤。
ที. ปาฏิ. ๑๑/๒๐๒.
อลํ พาลสฺส โมหาย โน จ ปารคเวสิโน.
美貌能迷惑愚人，却绝不能迷惑寻求涅槃者。
ม. ม. ๑๓/๔๐๑. ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๗.
รูปํ ชีรติ มจฺจานํ นามโคตฺตํ น ชีรติ.
众生的身体会毁坏，名誉与家族却不毁坏。
สํ. ส. ๑๕/๕๙.
ถีนํ ภาโว ทุราชาโน.
女人的心性，难以了知。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๒๑.
อุกฺกฏฺเฐ สูรมิจฺฉนฺติ.
危急之时，需要勇者。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๓๐.
มนฺตีสุ อกุตูหลํ.
在谋士之中，需要不多言者。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๓๐.
ปิยญฺจ อนฺนปานมฺหิ.
饮食之时，需要亲爱之人。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๓๐.
อตฺเถ ชาเต จ ปณฺฑิตํ.
事情发生时，需要智者。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๓๐.
อาปทาสุ ถาโม เวทิตพฺโพ.
勇气于危难之时得以知晓。
นัย-ขุ. อุ. ๒๕/๑๗๘.
ยโส ลทฺธา น มชฺเชยฺย.
得名位后，不应因此而骄醉。
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๔๕.
จาคมนุพฺรูเหยฺย.
应增长舍弃。
ม. อุป. ๑๔/๔๓๖.
สนฺติเมว สิกฺเขยฺย.
应当学习寂静本身。
นัย-ม. อุป. ๑๔/๔๓๖.
โลกามิสํ ปชเห สนฺติเปกฺโข.
志求寂静者，应舍弃世间的诱饵。
สํ. ส. ๑๕/๓, ๗๗, ๙๐.
ตํ คณฺเหยฺย ยทปณฺณกํ.
凡无过失者，当取之。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๑.
สมฺมุขา ยาทิสํ จิณฺณํ ปรมฺมุขาปิ ตาทิสํ.
当面如何行事，背后亦应如此。
ส. ส.
อปฺปตฺโต โน จ อุลฺลเป.
未到之前，不应夸口。
ส. ส.
สนาถา วิหรถ มา อนาถา.
你们当有所依怙而住，勿无所依怙。
นัย. องฺ. ทสกฺ ๒๔/๒๕.
นาญฺญํ นิสฺสาย ชีเวยฺย.
不应依赖他人而生活。
ขุ. อุ. ๒๕/๑๗๙.
อาโรคฺยมิจฺเฉ ปรมญฺจ ลาภํ.
应祈求无病，这是最上的利得。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๒๗.
อตีตํ นานฺวาคเมยฺย.
不应追念过去。
ม. อุป. ๑๔/๓๔๘.
นปฺปฏิกงฺเข อนาคตํ.
不应期盼未来。
ม. อุป. ๑๔/๓๔๘.
ปัญญาวรรค — หมวดปัญญา ๒๑ บท
นตฺถิ ปญฺญาสมา อาภา.
没有一种光明能与智慧相比。
สํ. ส. ๑๕/๙.
ปญฺญา โลกสฺมิ ปชฺโชโต.
智慧是世间的光明。
สํ. ส. ๑๕/๖๑.
โยคา เว ชายตี ภูริ.
智慧由勤修而生。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๒.
อโยคา ภูริสงฺขโย.
智慧的丧失，由不勤修而生。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๒.
สุโข ปญฺญาปฏิลาโภ.
获得智慧，带来快乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๙.
ปญฺญา นรานํ รตนํ.
智慧是人的珍宝。
สํ. ส. ๑๕/๕๐.
ปญฺญาว ธเนน เสยฺโย.
智慧实胜于财富。
นัย- ม. ม. ๑๓/๔๑๓. นัย- ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๙.
นตฺถิ ฌานํ อปญฺญสฺส.
无智慧者，没有思察。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๕.
ปญฺญา นตฺถิ อฌายโต.
不思察者，没有智慧。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๕.
ปญฺญา เจนํ ปสาสติ.
智慧统摄其人。
สํ. ส. ๒๕/๕๒.
ปญฺญาย มคฺคํ อลโส น วินฺทติ.
懒惰者不能以智慧寻得道路。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๒.
สุสฺสูสํ ลภเต ปญฺญํ อปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ.
不放逸、善思察、专心谛听者，获得智慧。
สํ. ส. ๑๕/๓๑๖. ขุ. สุ. ๒๕/๓๖๑.
ปญฺญายตฺถํ วิปสฺสติ.
人以智慧见义。
องฺ. สตฺตก. ๒๓/๓.
ปญฺญาย ปริสุชฺฌติ.
人以智慧而得清净。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๖๑.
ปญฺญา หิ เสฏฺฐา กุสลา วทนฺติ.
智者说：智慧最为殊胜。
ขุ. ชา. สตฺตก. ๒๗/๕๔๑.
ปญฺญาชีวึ ชีวิตมาหุ เสฏฺฐํ.
智者说：以智慧而活的人生，最为殊胜。
สํ. ส. ๑๕/๕๘, ๓๑๕. ขุ. สุ. ๒๕/๓๖๐.
เอโกว เสยฺโย ปุริโส สปญฺโญ โย ภาสิตสฺส วิชานาติ อตฺถํ.
一个能理解语义的智者，更为殊胜。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๓๒.
พหูนํ วต อตฺถาย สปฺปญฺโญ ฆรมาวสํ.
有智慧的居家者，能饶益众人。
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๒๔๙.
สากจฺฉาย ปญฺญา เวทิตพฺพา.
智慧可由谈论而得知。
นัย. ขุ. อุ. ๒๕/๑๗๘.
ตถตฺตานํ นิเวเสยฺย ยถา ภูริ ปวฑฺฒติ.
智慧以何种方式增长，便应以该方式安立自己。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๒.
ปญฺญํ นปฺปมชฺเชยฺย.
不应轻忽智慧。
ม. อุป. ๑๔/๔๓๖.
ปมาทวรรค — หมวดประมาท ๘ บท
ปมาโท มจฺจุโน ปทํ.
放逸是死亡之道。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๘. ขุ. ชา. ตึส. ๒๗/๕๒๔.
ปมาโท รกฺขโต มลํ.
放逸是守护者的污垢。
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๑๙๘. ขุ. ธ. ๒๕/๔๗.
ปมาโท ครหิโต สทา.
放逸恒为智者所呵责。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๙.
ปมาทมนุยุญฺชนฺติ พาลา ทุมฺเมธิโน ชนา.
劣慧的愚人，只耽于放逸。
ม. ม. ๑๓/๔๘๘. สํ. ส. ๑๕/๓๖. ขุ. ธ. ๒๕/๑๘.
เต ทีฆรตฺตํ โสจนฺติ เย ปมชฺชนฺติ มาณวา.
放逸者，长久忧愁。
นัย-ม. อุป. ๑๔/๓๔๖.
เย ปมตฺตา ยถา มตา.
放逸者，如同已死。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๘. ขุ. ชา. ตึส. ๒๗/๕๒๔.
มา ปมาทมนุยุญฺเชถ.
莫要耽于放逸。
ม. ม. ๑๓/๔๘๘. สํ. ส. ๑๕/๓๖. ขุ. ธ. ๒๕/๑๘.
ปมาเทน น สํวเส.
不应与放逸为伍。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๗. ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๘. ขุ. มหา. ๒๙/๕๑๕.
ปาปวรรค — หมวดบาป ๑๓ บท
มลา เว ปาปกา ธมฺมา อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ.
 คำอธิบาย
恶法实为污垢，无论今世还是来世。
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๑๙๘. ขุ. ธ. ๒๕/๔๗.
ทุกฺโข ปาปสฺส อุจฺจโย.
 คำอธิบาย
积恶带来痛苦。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๐.
ปาปานํ อกรณํ สุขํ.
 คำอธิบาย
不作恶带来快乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๙.
ปาปํ ปาเปน สุกรํ.
 คำอธิบาย
恶人行恶事易。
วิ. จุล. ๗/๑๙๕. ขุ. อุ. ๒๕/๑๖๘.
ปาเป น รมตี สุจิ.
 คำอธิบาย
清净者不乐于恶。
วิ. มหา. ๕/๓๔. ขุ. อุ. ๒๕/๑๖๖.
สกมฺมุนา หญฺญติ ปาปธมฺโม.
 คำอธิบาย
秉性邪恶者，因自己的业而受苦。
ม. ม. ๑๓๔๑๓. ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๙.
ตปสา ปชหนฺติ ปาปกมฺมํ.
 คำอธิบาย
善人以苦行舍离恶业。
ขุ. ชา. อฏฺฐก. ๒๗/๒๔๕.
ปาปานิ กมฺมานิ กโรนฺติ โมหา.
 คำอธิบาย
人因愚痴而造恶业。
ม. ม. ๑๓/๔๑๓. ขุ. ชา. ปกิณฺณก. ๒๗/๓๘๐.
นตฺถิ ปาปํ อกุพฺพโต.
 คำอธิบาย
不作恶者，无恶可言。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๑.
ธมฺมํ เม ภณมานสฺส น ปาปมุปลิมฺปติ.
 คำอธิบาย
当我宣说正法时，恶不沾染于我。
ขุ. ชา. สตฺตก ๒๗/๒๒๔.
นตฺถิ อการิยํ ปาปํ มุสาวาทิสฺส ชนฺตุโน.
 คำอธิบาย
说谎者没有不敢做的恶事。
นัย. ขุ. ธ. ๒๕/๓๘. นัย. ขุ. อิติ. ๒๕/๒๔๓.
ปาปานิ ปริวชฺชเย.
 คำอธิบาย
应远离一切恶。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๑.
น ฆาสเหตุปิ กเรยฺย ปาปํ.
 คำอธิบาย
即使为了食物，也不应作恶。
นัย- ขุ. ชา. นวก. ๒๗/๒๖๒.
ปุคคลวรรค — หมวดบุคคล ๗๐ บท
สาธุ โข ปณฺฑิโต นาม.
所谓智者，必能成办利益。
อ. ส. ๑๕/๓๐๙. ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๓๒.
ปณฺฑิโต สีลสมฺปนฺโน ชลํ อคฺคีว ภาสติ.
具足戒行的智者，光辉如炽燃之火。
ที. ปาฏิ. ๑๑/๒๐๒.
อนตฺถํ ปริวชฺเชติ อตฺถํ คณฺหาติ ปณฺฑิโต.
智者舍弃无益之事，唯取有益之事。
องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๕๙.
อินฺทฺริยานิ รกฺขนฺติ ปณฺฑิตา.
智者守护诸根。
ที. มหา. ๑๐/๒๘๘. สํ. ส. ๑๕/๓๗.
น อุจฺจาวจํ ปณฺฑิตา ทสฺสยนฺติ.
智者不显扬扬得意或垂头丧气之态。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๖.
นิชฺฌตฺติพลา ปณฺฑิตา.
智者以不吹毛求疵为力量。
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๒๒๗.
ทุลฺลโภ ปุริสาชญฺโญ.
良驹般的人才，难可寻得。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๑.
ทุลฺลโภ องฺคสมฺปนฺโน.
具足诸功德者，难可寻得。
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๘๕.
ทนฺโต เสฏฺโฐ มนุสฺเสสุ.
人类之中，已调御自己者最为殊胜。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๗. ขุ. มหา. ๒๙/๒๙๑. ขุ. จู. ๓๐/๗๔.
มหาการุณิโก นาโถ.
依怙主具足大悲。
ส. ม.
กุสโล จ ชหาติ ปาปกํ.
智者舍弃恶。
ที. มหา. ๑๐/๑๕๙. ขุ. อุ. ๒๕/๒๑๕.
นยํ นยติ เมธาวี.
有智慧者，指示应指示之道。
ขุ. ชา. เตรส. ๒๗/๓๕๕.
อธุรายํ น ยุญฺชติ.
有智慧者，不从事非分之事。
ขุ. ชา. เตรส. ๒๗/๓๕๕.
ธีโร โภเค อธิคมฺม สงฺคณฺหาติ จ ญาตเก.
智者得财，便周济亲族。
ขุ. ชา. ฉกฺก. ๒๗/๒๐๕.
ธีโร จ พลวา สาธุ ยูถสฺส ปริหารโก.
有力领导众人的智者，能成办利益。
ขุ. ชา. สตฺตก. ๒๗/๒๒๑.
น กามกามา ลปยนฺติ สนฺโต.
善人不因贪欲而言语。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๖.
สนฺโต น เต เย น วทนฺติ ธมฺมํ.
不如法而说者，非善人。
สํ. ส. ๑๕/๒๗๐.
สนฺโต สตฺตหิเต รตา.
善人乐于饶益众生。
ชาตกฏฺฐกถา ๑/๒๓๐.
ทูเร สนฺโต ปกาเสนฺติ. หิมวนฺโตว ปพฺพโต.
善人于远处可见，如雪山一般。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๕.
สนฺโต สคฺคปรายนา.
善人以天界为归趣。
สํ. ส. ๑๕/๒๗. ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๖๔.
สพฺพา ทิสา สปฺปุริโส ปวายติ.
善人之名远播四方。
องฺ. ติก. ๒๐/๒๙๑. ขุ. ธ. ๒๕/๒๒.
อุปสนฺโต สุขํ เสติ.
寂静者，安乐而住。
วิ. จุล. ๗/๑๐๖. สํ. ส. ๑๕/๓๑๒. องฺ. ติก. ๒๐/๑๗๕.
สตญฺจ คนฺโธ ปฏิวาตเมติ.
善人的香气，能逆风而扬。
องฺ. ติก. ๒๐/๒๙๑. ขุ. ธ. ๒๕/๒๒.
อนุปาทา วิมุจฺจนฺติ.
善人因不执取而解脱。
ม. อุป. ๑๔/๓๔๖. องฺ. ติก. ๒๐/๑๘๐.
โย พาโล มญฺญติ พาลฺยํ ปณฺฑิโต วาปิ เตน โส.
愚人自知其愚，因此也算有几分智慧。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๓.
น สาธุ พลวา พาโล ยูถสฺส ปริหารโก.
有力领导众人的愚人，不能成办利益。
ขุ. ชา. สตฺตก. ๒๗/๒๒๑.
พาโล อปริณายโก.
愚人不应为领导者。
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๘๙.
อุชฺฌตฺติพลา พาลา.
愚人以吹毛求疵为力量。
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๒๒๗.
อสนฺเตตฺถ น ทิสฺสนฺติ รตฺตึ ขิตฺตา ยถา สรา.
恶人即使就坐在此处也不显现，如同夜间射出的箭。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๕.
อสนฺโต นิรยํ ยนฺติ.
恶人堕入地狱。
สํ. ส. ๑๕/๒๗. ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๖๔.
อนยํ นยติ ทุมฺเมโธ.
劣慧者，指示不应指示之道。
ขุ. ชา. เตรส. ๒๗/๓๕๕.
อธุรายํ นิยุญฺชติ.
劣慧者，从事非分之事。
ขุ. ชา. เตรส. ๒๗/๓๕๕.
หาเปติ อตฺถํ ทุมฺเมโธ.
劣慧者，荒废利益。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๑๕.
ทุพฺภึ กโรติ ทุมฺเมโธ.
劣慧者，行损害之事。
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๙๑.
โจรา โลกสฺมิมพฺพุทา.
盗贼是世间的祸害。
สํ. ส. ๑๕/๖๐.
สุวิชาโน ภวํ โหติ.
知善者，得增上。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๖.
ทุวิชาโน ปราภโว.
知恶者，趋衰败。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๖.
ธมฺมกาโม ภวํ โหติ.
爱法者，得增上。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๖.
ธมฺมเทสฺสี ปราภโว.
憎法者，趋衰败。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๖.
สกฺกตฺวา สกฺกโต โหติ.
恭敬者，得受恭敬。
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๕๔.
ครุ โหติ สคารโว.
尊重者，得受尊重。
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๕๔.
ปูชโก ลภเต ปูชํ.
供养者，得受供养。
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๕๔.
วนฺทโก ปฏิวนฺทนํ.
礼敬者，得受回礼。
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๕๔.
ปฏิสงฺขานพลา พหุสฺสุตา.
多闻者，须以思察为要。
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๒๒๗.
สาธุ สมฺพหุลา ญาตี.
亲族众多，能成办利益。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๒๓.
วิสฺสาสปรมา ญาตี.
亲密是最上的亲族。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
เนกาสี ลภเต สุขํ.
独食者，不得快乐。
ขุ. ชา. ทฺวาทส. ๒๗/๓๓๓.
นตฺถิ โลเก อนินฺทิโต.
世间没有不被谴责的人。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๕.
ปริภูโต มุทุ โหติ.
软弱者，为人所轻。
ขุ. ชา. ทฺวาทส. ๒๗/๓๓๙.
อติติกฺโข จ เวรวา.
刚硬者，多怨仇。
ขุ. ชา. ทฺวาทส. ๒๒/๓๓๙.
พหุมฺปิ รตฺโต ภาเสยฺย.
陷入爱恋者，多言。
ขุ. ชา. ทฺวาทส. ๒๗/๓๓๙.
ทุฏฺโฐปิ พหุ ภาสยิ.
忿怒者，多言。
ขุ. ชา. ทฺวาทส. ๒๗/๓๓๙.
อนุปาเยน โย อตฺถํ อิจฺฉติ โส วิหญฺญติ.
求利而无方便者，必陷困顿。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๑๖.
น อุชุภูตา วิตถํ ภณนฺติ.
正直者，言不离真。
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๒๘.
ยถาวาที ตถาการี.
如何说，便应如何做。
ที. มหา. ๑๐/๒๕๕. ขุ. สุ. ๒๕/๓๙๔. ขุ. เถร. ๒๖/๔๔๑. ขุ. ชา. จตุตฺก. ๒๗/๑๔๖.
หิรินิเสโธ ปุริโส โกจิ โลกสฺมิ วิชฺชติ.
世间有些人，能因羞耻而自制。
สํ. ส. ๑๕/๑๑. ขุ. ธ. ๒๕/๓๔.
กวิ คาถานมาสโย.
诗人是诗颂的所依。
สํ. ส. ๑๕/๕๒.
พฺรหฺมาติ มาตาปิตโร.
父母，据说是（子女的）梵天。
องฺ. ติก. ๒๐/๑๖๘. องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๙๒. ขุ. อิติ. ๒๕/๓๑๔.
ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร.
父母，据说是（子女的）先师。
องฺ. ติก. ๒๐/๑๖๘. องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๙๒. ขุ. อิติ. ๒๕/๓๑๔.
อาหุเนยฺยา จ ปุตฺตานํ.
父母是子女应尊敬的对象。
องฺ. ติก. ๒๐/๑๖๘. องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๙๒. ขุ. อิติ. ๒๕/๓๑๔.
อิตฺถี มลํ พฺรหฺมจริยสฺส.
女人是梵行的污垢。
สํ. ส. ๑๕/๕๒, ๕๙.
อิตฺถี ภณฺฑานมุตฺตมํ.
女人是一切财物中的最上者。
สํ. ส. ๑๕/๖๐.
ภตฺตุญฺจ ครุโน สพฺเพ ปฏิปูเชติ ปณฺฑิตา.
贤慧的妻子，敬重丈夫及一切应敬之人。
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๒๗๓.
ภตฺตา ปญฺญาณมิตฺถิยา.
丈夫是女人的标识。
สํ. ส. ๑๕/๕๗.
สุสฺสูสา เสฏฺฐา ภริยานํ.
诸妻之中，顺从的妻子最为殊胜。
สํ. ส. ๑๕/๑๐.
โย จ ปุตฺตานมสฺสโว.
诸子之中，顺从的儿子最为殊胜。
สํ. ส. ๑๕/๑๐.
ปุตฺตา วตฺถุ มนุสฺสานํ.
子女是人类的立足处。
สํ. ส. ๑๕/๕๑.
ผาตึ กยิรา อวิเหฐยํ ปรํ.
应只做增益之事，莫伤害他人。
ขุ. ชา. สตฺตก. ๒๗/๒๑๒.
คุณวา จาตฺตโน คุณํ.
有善者，当守护己善。
ส. ส.
รกฺเขยฺยานาคตํ ภยํ.
应防范尚未到来的危险。
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๓๖.
ปุญญวรรค — หมวดบุญ ๕ บท
ปุญฺญํ โจเรหิ ทูหรํ.
 คำอธิบาย
福德非盗贼所能夺。
สํ. ส. ๑๕/๕๐.
ปุญฺญํ สุขํ ชีวิตสงฺขยมฺหิ.
 คำอธิบาย
福德在命终时带来安乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๙.
สุโข ปุญฺญสฺส อุจฺจโย.
 คำอธิบาย
积累福德带来快乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๐.
ปุญฺญานิ ปรโลกสฺมึ ปติฏฺฐา โหนฺติ ปาณินํ.
 คำอธิบาย
福德是众生来世的依靠。
สํ. ส. ๑๕/๒๖. องฺ. ปญฺจก. ๒๒/๔๔. ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๙๔.
ปุญฺญานิ กยิราถ สุขาวหานิ.
 คำอธิบาย
应造能带来快乐的福德。
สํ. ส. ๑๕/๓. องฺ. ติก. ๒๐/๑๙๘.
มัจจุวรรค — หมวดมฤตยู ๑๐ บท
สพฺพํ เภทปริยนฺตํ เอวํ มจฺจาน ชีวิตํ.
众生的生命如陶器，终归破碎。
ที. มหา. ๑๐/๑๔๑. ขุ. สุ. ๒๕/๔๔๘. ขุ. มหา. ๒๙/๑๔๕.
อปฺปกญฺหิทํ ชีวิตมาหุ ธีรา.
智者说：此生极为短暂。
ม. ม. ๑๓/๔๑๒. ขุ. สุ. ๒๕/๔๘๕. ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๘.
น หิ โน สงฺครนฺเตน มหาเสเนน มจฺจุนา.
面对拥有大军的死神，无从讨价还价。
ม. อุ. ๑๔/๓๔๘. ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๖๕.
ชรูปนีตสฺส น สนฺติ ตาณา.
众生为老所牵引时，无人能护。
สํ. ส. ๑๕/๓. องฺ. ติก. ๒๐/๑๙๘. ขุ. ชา. วีส. ๒๗/๔๑๖.
น มิยฺยมานสฺส ภวนฺติ ตาณา.
众生将死时，无人能护。
ม. ม. ๑๓/๔๑๒. ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๘.
น มิยฺยมานํ ธนมนฺเวติ กิญฺจิ.
一丝财物也不能随死者而去。
ม. ม. ๑๓/๔๑๒. ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๘.
น จาปิ วิตฺเตน ชรํ วิหนฺติ.
衰老不能以财富驱除。
ม. ม. ๑๓/๔๑๒. ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๘.
น ทีฆมายุํ ลภเต ธเนน.
人不能因财富而长寿。
ม. ม. ๑๓/๔๑๒. ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๘.
สพฺเพว นิกฺขิปิสฺสนฺติ ภูตา โลเก สมุสฺสยํ.
一切众生，皆将舍身于世间。
ที. มหา. ๑๐/๑๘๑. สํ. ส. ๑๕/๒๓๒.
อฑฺฒา เจว ทฬิทฺทา จ สพฺเพ มจฺจุปรายนา.
富者与贫者，皆以死亡为归宿。
ที. มหา. ๑๐/๑๔๑. ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๓๑๗.
มิตตวรรค — หมวดมิตร ๑๒ บท
สตฺโถ ปวสโต มิตฺตํ.
车队（或驮队）是旅人的朋友。
สํ. ส. ๑๕/๕๐.
มาตา มิตฺตํ สเก ฆเร.
母亲是自家中的朋友。
สํ. ส. ๑๕/๕๐.
สหาโย อตฺถชาตสฺส โหติ มิตฺตํ ปุนปฺปุนํ.
同伴是需求屡生者的朋友。
สํ. ส. ๑๕/๕๑.
สพฺพตฺถ ปูชิโต โหติ โย มิตฺตานํ น ทุพฺภติ.
不背叛朋友的人，处处受人敬重。
ขุ. ชา. นวก. ๒๗/๕๔.
สพฺเพ อมิตฺเต ตรติ โย มิตฺตานํ น ทุพฺภติ.
不背叛朋友的人，能胜过一切敌人。
ขุ. ชา. นวก. ๒๗/๑๕๕.
มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโก.
背叛朋友者，实是卑劣之人。
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๙๗.
ปาปมิตฺโต ปาปสโข ปาปอาจารโคจโร.
恶友恶伴者，其行止与出入之处亦恶。
ที. ปาฏิ. ๑//๑๙๘.
ภริยา ปรมา สขา.
妻子是最亲密的伴侣。
สํ. ส. ๑๕/๕๑.
นตฺถิ พาเล สหายตา.
与愚人无友谊可言。
วิ. มหา. ๕/๓๓๖. ม. อุ. ๑๔/๒๙๗. ขุ. ธ. ๒๕/๒๓, ๕๙.
อตฺถมฺหิ ชาตมฺหิ สุขา สหายา.
需求生起时，同伴带来快乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๙.
สเจ ลเภถ นิปกํ สหายํ จเรยฺย เตนตฺตมโน สติมา.
若得审慎的同伴，当欢喜与之同行，具足正念。
วิ. มหา. ๕/๓๓๖. ม. อุป. ๑๔/๒๙๗.
โน เจ ลเภถ นิปกํ สหายํ เอโก จเร น จ ปาปานิ กยิรา.
若得不到审慎的同伴，当独自而行，不作恶事。
วิ. มหา. ๕/๓๓๖. ม. อุป. ๑๔/๒๙๗.
ยาจนาวรรค — หมวดขอ ๕ บท
น เว ยาจนฺติ สปฺปญฺญา.
有智慧者，从不乞求。
ขุ. ชา. สตฺตก. ๒๗/๒๒๐.
ยาจโก อปฺปิโย โหติ.
乞求者，不为（被乞者）所爱。
วิ. มหาวิภงฺค. ๑/๓๓๗๗. ขุ. ชา. สตฺตก. ๒๗/๒๒๐.
ยาจํ อททมปฺปิโย.
被乞而不给所求者，不为（乞者）所爱。
วิ. มหาวิภงฺค. ๑/๓๓๗. ขุ. ชา. สตฺตก. ๒๙/๒๒๐.
เทสฺโส จ โหติ อติยาจนาย.
人因过度乞求而遭人厌恶。
วิ. มหาวิภงฺค. ๑/๓๓๔. ขุ. ชา. ติก. ๒๗/๑๐๐.
น ตํ ยาเจ ยสฺส ปิยํ ชิคึเส.
不应索取已知为他人所珍爱之物。
วิ. มหาวิภงฺค. ๑/๓๓๔. ขุ. ชา. ติก. ๒๗/๑๐๐.
ราชวรรค — หมวดพระราชา ๗ บท
ราชา รฏฺฐสฺส ปญฺญาณํ.
国王是国土的标识。
สํ. ส. ๑๕/๕๗.
ราชา มุขํ มนุสฺสานํ.
国王是人民的首领。
วิ. มหา. ๕/๑๒๔. ม. ม. ๑๓/๕๕๖. ขุ. ส. ๒๕/๔๔๖.
สพฺพํ รฏฺฐํ สุขํ โหติ ราชา เจ โหติ ธมฺมิโก.
若国王行法，则全民安乐。
องฺ. จตุตก. ๒๑/๙๙. ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๕๒.
กุทฺธํ อปฺปฏิกุชฺฌนฺโต ราชา รฏฺฐสฺส ปูชิโต.
不以怒报怒的国王，为民所敬奉。
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๘๗.
สนฺนทฺโธ ขตฺติโย ตปติ.
披挂战甲的国王，威仪堂堂。
สํ. นิ. ๑๖/๓๓๑. ขุ. ธ. ๒๕/๖๗.
ขตฺติโย เสฏฺโฐ ชเนตสฺมึ เย โคตฺตปฏิสาริโน.
在重视家族门第的人们之中，国王最为殊胜。
ที. ปาฏิ. ๑๑/๑๐๗. ม. ม. ๑๓/๓๒. สํ. ส. ๑๕/๒๒๕. สํ. นิ. ๑๖/๓๓๑.
ปุตฺตกํ วิย ราชาโน ปชํ รกฺขนฺตุ สพฺพทา.
国王应时时护民，如父护子。
นัย-ส. ส.
วาจาวรรค — หมวดวาจา ๑๓ บท
หทยสฺส สทิสี วาจา.
言语如同心意。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๑๓๘.
โมกฺโข กลฺยาณิยา สาธุ.
出言和善，能成办利益。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๒๘.
มุตฺวา ตปฺปติ ปาปิกํ.
出恶言者，必遭苦恼。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๒๘.
ทุฏฺฐสฺส ผรุสา วาจา.
忿怒者，言语粗恶。
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๗๓.
อภูตวาที นิรยํ อุเปติ.
说妄语者，堕入地狱。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๕.
สํโวหาเรน โสเจยฺยํ เวทิตพฺพํ.
清净可由言语而得知。
นัย-ขุ. อุ. ๒๕/๑๗๘.
วาจํ มุญฺเจยฺย กลฺยาณึ.
应出和善之言。
สํ. ส. ๑๕/๖๐.
สณฺหํ คิรํ อตฺถวตึ ปมุญฺเจ.
应出柔美而有益之言。
ขุ. ชา. เตรส. ๒๗/๓๕๐.
ตเมว วาจํ ภาเสยฺย ยายตฺตานํ น ตาปเย.
应只说不使自己苦恼的话。
สํ. ส. ๑๕/๒๗๘. ขุ. สุ. ๒๕/๔๑๑.
มนุญฺญเมว ภาเสยฺย.
应只说令人悦意的话。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๑๐.
นามนุญฺญํ กุทาจนํ.
任何时候都不应说令人不悦的话。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๑๐.
วาจํ ปมุญฺเจ กุสลํ นาติเวลํ.
即使是好话，也不应在不合时宜时说。
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๘๐. ขุ. สุ. ๒๕/๕๒๓. ขุ. มหา. ๒๙/๖๒๒.
น หิ มุญฺเจยฺย ปาปิกํ.
绝不应出恶言。
ขุ. ชา. ๒๗/๒๘.
วิริยวรรค — หมวดเพียร ๑๒ บท
กาลาคตญฺจ น หาเปติ อตฺถํ.
勤奋者不错失应时而来的利益。
ขุ. ชา. ฉกฺก. ๒๗/๑๙๕.
วิริเยน ทุกฺขมจฺเจติ.
人以精进而超越痛苦。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๖๑.
ปฏิรูปการี ธุรวา อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ.
有事务而勤勉、恰当地去做的人，能获得财富。
สํ. ส. ๑๕/๓๑๖. ขุ. สุ. ๒๕/๓๖๑.
อกิลาสุ วินฺเท หทยสฺส สนฺตึ.
不懒惰者，能得内心的宁静。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๑.
น นิพฺพินฺทิยการิสฺส สมฺมทตฺโถ วิปจฺจติ.
厌倦而作者，利益不能如实成办。
ขุ. ชา. จตฺตาฬีส. ๒๗/๕๓๓.
อนิพฺพินฺทิยการิสฺส สมฺมทตฺโถ วิปจฺจติ.
不厌倦而作者，利益能如实成办。
ขุ. ชา. จตฺตาฬีส. ๒๗/๕๓๓.
อถ ปจฺฉา กุรุเต โยคํ กิจฺเจ อาปาสุ สีทติ.
若在耽误了的事务上才用功，必陷于败坏。
ขุ. ชา. วีส. ๒๗/๔๓๔.
หิยฺโยติ หิยฺยติ โปโส ปเรติ ปริหายติ.
说“明天”而拖延者，趋衰败；说“后天”者，更加衰败。
ขุ. ชา. วีส. ๒๗/๔๖๖.
อชฺเชว กิจฺจมาตปฺปํ.
应于今日即刻努力。
ม. อุป. ๑๔/๓๔๘. ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๖๕.
วายเมเถว ปุริโส ยาว อตฺถสฺส นิปฺปทา.
人应努力，直至成办利益。
สํ. ส. ๑๕/๓๓๐.
กเรยฺย โยคฺคํ ธุวมปฺปมตฺโต.
不放逸者，应坚定精进。
นัย- ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๗๘.
ยถา ยถา ยตฺถ ลเภถ อตฺถํ ตถา ตถา ตตฺถ ปรกฺกเมยฺย.
于何处、以何法可得利益，便应于该处、以该法勤奋努力。
องฺ. ปญฺจก. ๒๒/๗๐. ขุ. ชา. ปญฺจก. ๒๗/๑๘๐.
เวรวรรค — หมวดเวร ๔ บท
เย เวรํ อุปนยฺหนฺติ เวรํ เตสํ น สมฺมติ.
怀恨者的怨恨，不会平息。
นัย- ม. อุป. ๑๔/๒๙๗. นัย- ขุ. ธ. ๒๕/๑๕. นัย- ขุ. ชา. ปญฺจก. ๒๗/๑๘๒.
เย เวรํ นูปนยฺหนฺติ เวรํ เตสูปสมฺมติ.
不怀恨者的怨恨，能得平息。
นัย-ม. อุป. ๑๔/๒๙๗. นัย-ขุ. ธ. ๒๕/๑๕. นัย-ขุ. ชา. ปญฺจก. ๒๗/๑๘๒.
อเวเรน จ สมฺมนฺติ.
怨恨以无怨而止息。
วิ. มหา. ๕/๓๓๖. ม. อุป. ๑๔/๒๙๗. ขุ. ธ. ๒๕/๑๕. ขุ. ชา. ปญฺจก. ๒๗/๑๘๒.
น หิ เวเรน เวรานิ สมฺมนฺตีธ กุทาจนํ.
在此世间，怨恨从不因怨恨而止息。
วิ. มหา. ๕/๓๓๖. ม. อุป. ๑๔/๒๙๗. ขุ. ธ. ๒๕/๑๕. ขุ. ชา. ปญฺจก. ๒๗/๑๘๒.
สัจจวรรค — หมวดความสัตย์ ๕ บท
สจฺจํ หเว สาธุตรํ รสานํ.
真实实胜于一切味。
สํ. ส. ๑๕/๕๘. ขุ. ชา. ๒๕/๓๖๐.
สจฺจํ เว อมตา วาจา.
真实语，实是不死之言。
สํ. ส. ๑๕/๒๗๘. ขุ. เถร. ๒๖/๔๓๔.
สจฺเจน กิตฺตึ ปปฺโปติ.
人因真实而获得声誉。
สํ. ส. ๑๕/๓๑๖. ขุ. สุ. ๒๕/๓๖๑.
สจฺเจ อตฺเถ จ ธมฺเม จ อาหุ สนฺโต ปติฏฺฐิตา.
善人安住于合义合法的真实。
สํ. ส. ๑๕/๒๗๘. ขุ. สุ. ๒๕/๔๑๒. ขุ. เถร. ๒๖/๔๓๔.
สจฺจมนุรกฺเขยฺย.
应守护真实。
ม. อุป. ๑๔/๔๓๖.
สติวรรค — หมวดสติ ๖ บท
สติ โลกสฺมิ ชาคโร.
 คำอธิบาย
正念是世间的觉醒之法。
สํ. ส. ๑๕/๖๑.
สติ สพฺพตฺถ ปตฺถิยา.
正念处处皆需。
ว. ว.
สติมโต สทา ภทฺทํ.
 คำอธิบาย
有正念者时时增长。
สํ. ส. ๑๕/๓๐๖.
สติมา สุขเมธติ.
 คำอธิบาย
有正念者获得快乐。
สํ. ส. ๑๕/๓๐๖.
สติมโต สุเว เสยฺโย.
 คำอธิบาย
有正念者日日增上。
สํ. ส. ๑๕/๓๐๖.
รกฺขมาโน สโต รกฺเข.
守护者，当以正念而守护。
ส. ส.
สัทธาวรรค — หมวดศรัทธา ๕ บท
สทฺธา พนฺธติ ปาเถยฺยํ.
信心积聚资粮（即善业）。
สํ. ส. ๑๕/๖๑.
สทฺธา สาธุ ปติฏฺฐิตา.
坚固的信心，能成办利益。
สํ. ส. ๑๕/๕๐.
สุขา สทฺธา ปติฏฺฐิตา.
坚固的信心，带来快乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๙.
สทฺธีธ วิตฺตํ ปุริสสฺส เสฏฺฐํ.
信心是人在此世最殊胜的财富。
สํ. สํ. ๑๕/๕๘. ขุ. สุ. ๒๕/๓๖๐.
สทฺธา ทุติยา ปุริสสฺส โหติ.
信心是人的第二个伴侣。
สํ. ส. ๑๕/๓๕, ๕๒.
สันตุฏฐิวรรค — หมวดสันโดษ ๕ บท
สนฺตุฏฺฐี ปรมํ ธนํ.
知足是最上的财富。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
ตุฏฺฐี สุขา อิตรีตเรน.
于所得资具知足，带来快乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๙.
สุโข วิเวโก ตุฏฺฐสฺส สุตธมฺมสฺส ปสฺสโต.
知足者远离喧嚣，见法现前，带来安乐。
วิ. มหา. ๔/๖. ขุ. อุ. ๒๕/๘๖.
ยํ ลทฺธํ เตน ตุฏฺฐพฺพํ.
得到什么，便应满足于此。
วิ. ภิ. ๓/๙๖. ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๔๔.
สลาภํ นาติมญฺเญยฺย.
不应轻视自己所得。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๕.
สมณวรรค — หมวดสมณะ ๘ บท
สมณีธ อรณา โลเก.
此教中的沙门，于世间无怨敌。
สํ. ส. ๑๕/๖๑.
น หิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตี สมโณ โหติ ปรํ วิเหฐยนฺโต.
杀害他人、恼害他人的出家人，绝非沙门。
ที. มหา. ๑๐/๕๗. ขุ. ธ. ๒๕/๔๐.
อสญฺญโต ปพฺพชิโต น สาธุ.
不自制的出家人，不善。
ขุ. ชา. วีส. ๒๗/๔๔๖.
อเปโต ทมสจฺเจน น โส กาสาวมรหติ.
无自制与真实者，不配披袈裟。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๖. ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๘๓. ขุ. เถร. ๒๖/๔๐๐.
อุเปโต ทมสจฺเจน ส เว กาสาวมรหติ.
具足自制与真实者，方配披袈裟。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๖. ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๘๓. ขุ. เถร. ๒๖/๔๐๐.
สุภาสิตทฺธชา อิสโย.
仙人们以善说为旗帜。
สํ. นิ. ๑๖/๓๒๖. องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๖๖. ขุ. ชา. อสีติ. ๒๘/๑๕๒.
สมโณ อสฺส สุสฺสมโณ.
沙门应当做好沙门。
วิ. มหาวิภงฺค. ๑/๒๙๘.
สามญฺเญ สมโณ ติฏฺเฐ.
沙门应安住于沙门之位。
ส. ส.
สามัคคีวรรค — หมวดสามัคคี ๓ บท
สุขา สงฺฆสฺส สามคฺคี.
僧团的和合，产生安乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๑. ขุ. อิติ. ๒๕/๒๓๘. องฺ. ทสก. ๒๔/๘๐.
สมคฺคานํ ตโป สุโข.
和合者的精进，产生安乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๑.
สพฺเพสํ สงฺฆภูตานํ สามคฺคี วุฑฺฒิสาธิกา.
众人的和合，能成办繁荣。
ส. ส.
สีลวรรค — หมวดศีล ๘ บท
สีลํ ยาว ชรา สาธุ.
 คำอธิบาย
戒行成就利益，直至老年。
สํ. ส. ๑๕/๕๐.
สุขํ ยาว ชรา สีลํ.
 คำอธิบาย
戒行带来快乐，直至老年。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๙.
สีลํ กิเรว กลฺยาณํ.
 คำอธิบาย
有言道：戒行本身即是善。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๒๘.
สีลํ โลเก อนุตฺตรํ.
 คำอธิบาย
戒行为世间之最上。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๒๘.
สํวาเสน สีลํ เวทิตพฺพํ.
 คำอธิบาย
戒行可由共处而得知。
นัย-ขุ. อุ. ๒๕/๑๗๘.
สาธุ สพฺพตฺถ สํวโร.
 คำอธิบาย
处处防护，是为善。
สํ. ส. ๑๕/๑๐๖. ขุ. ธ. ๒๕/๖๔.
สญฺญมโต เวรํ น จียติ.
 คำอธิบาย
常自警惕，怨仇不生。
ที. มหา. ๑๐/๑๕๙. ขุ. อุ. ๒๕/๒๑๕.
สีลํ รกฺเขยฺย เมธาวี.
 คำอธิบาย
智者应守护戒行。
ขุ. อิติ. ๒๕/๒๘๒.
สุขวรรค — หมวดสุข ๑๐ บท
สพฺพสฺส ทุกฺขสฺส สุขํ ปหานํ.
舍离苦因者，处处安乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๙.
อพฺยาปชฺฌํ สุขํ โลเก.
不害，是世间之乐。
วิ. มหา. ๔/๖. ขุ. อุ. ๒๕/๘๖.
เตสํ วูปสโม สุโข.
诸行的止息，是为乐。
สํ. ส. ๑๕/๘. ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๓๑.
นตฺถิ สนฺติปรํ สุขํ.
没有比寂静更大的乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ.
涅槃是最上之乐。
ม. ม. ๑๓/๒๘๑. ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
สุโข พุทฺธานํ อุปฺปาโท.
觉者的出世，带来安乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๑.
สุขา สทฺธมฺมเทสนา.
正法的宣说，带来安乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๑.
อทสฺสเนน พาลานํ นิจฺจเมว สุขี สิยา.
不见愚人，便能常乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
สุขํ สุปติ พุทฺโธ จ เยน เมตฺตา สุภาวิตา.
善修慈心者，睡眠与醒觉皆安乐。
ว. ว.
น เว อนตฺถกุสเลน อตฺถจริยา สุขาวหา.
为不知利益者谋利，毫无快乐可言。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๑๕.
เสวนาวรรค — หมวดคบหา ๒๔ บท
วิสฺสาสา ภยมนฺเวติ.
因信任，危险随之而来。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๓๐.
อติจิรํ นิวาเสน ปิโย ภวติ อปฺปิโย.
相处过久，即使相爱之人也会生厌。
ขุ. ชา. เตรส. ๒๗/๓๔๗.
ยํ เว เสวติ ตาทิโส.
与谁交往，便成为谁。
ว. ว.
เอกรตฺตํ ทฺวิรตฺตํ วา ทุกฺขํ วสติ เวริสุ.
与怨敌同住一两夜，也是痛苦。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๓๔.
ทุกฺโข พาเลหิ สํวาโส อมิตฺเตเนว สพฺพทา.
与愚人同住恒常带来痛苦，如同与怨敌同住。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
ธีโร จ สุขสํวาโส ญาตีนํว สมาคโม.
与智者同住带来安乐，如同与亲族相聚。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
สุโข หเว สปฺปุริเสน สงฺคโม.
与善人交往，带来安乐。
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๕๕.
นิหียติ ปุริโส นิหีนเสวี.
亲近下劣者，自身也变下劣。
องฺ. ติก. ๒๐/๑๕๘.
ทุกฺโข พาเลหิ สงฺคโม.
与愚人交往，带来痛苦。
ขุ. ชา. นวก. ๒๗/๒๖๕.
น สงฺคโม ปาปชเนน เสยฺโย.
与恶人交往，毫无益处。
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๖๑.
ภทฺโท สปฺปุริเสหิ สงฺคโม.
与善人交往，是为增上。
ขุ. เถร. ๒๖/๔๐๕.
น ปาปชนสํเสวี อจฺจนฺตสุขเมธติ.
不亲近恶人者，得纯粹的安乐。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๔๖.
พาลสงฺคตจารี หิ ทีฆมทฺธาน โสจติ.
与愚人为伍而行者，长久忧愁。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
ยตฺถ เวรี นิวีสติ น วเส ตตฺถ ปณฺฑิโต.
怨敌所在之处，智者不应居住。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๓๔.
สงฺเกเถว อมิตฺตสฺมึ มิตฺตสฺมิมฺปิ น วิสฺสเส.
应提防敌人，即使对朋友也不应轻信。
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๕๗.
น วิสฺสเส อวิสฺสตฺเถ วิสฺสตฺเถปิ น วิสฺสเส.
不应信任陌生人，即使熟人也不应信任。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๓๐.
อนตฺถา เยว วฑฺฒนฺติ พาลํ ปจฺจูปเสวโต.
亲近愚人，唯有败坏。
นัย. ขุ. ชา. นวก. ๒๗/๒๖๕.
นาสฺมเส กตปาปมฺหิ.
不应信任作恶者。
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๙๐.
นาสฺมเส อลิกวาทิเน.
不应信任信口开河者。
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๙๐.
นาสฺมเส อตฺตตฺถปญฺญมฺหิ.
不应信任只顾私利者。
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๙๐.
อติสนฺเตปิ นาสฺมเส.
不应信任伪装沉静者。
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๙๐.
อเปตจิตฺเตน น สมฺภเชยฺย.
不应与无思虑者交往。
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๘๔.
น สนฺถวํ กาปุริเสน กยิรา.
不应与恶人亲密往来。
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๕๕.
มาสฺสุ พาเลน สงฺคจฺฉิ อมิตฺเตเนว สพฺพทา.
不要与如同敌人的愚人来往。
ขุ. ชา. นวก. ๒๗/๒๖๕.
บาลีอักษรโรมันถอดจากอักษรไทยโดยอัตโนมัติ · คำอธิบายแสดงเฉพาะบทที่ผ่านการตรวจทานแล้ว
ฝึกแต่งกระทู้ธรรม แบบฝึกท่องจำ ปัญหาธรรมศึกษาย้อนหลัง หน้าหลัก