พุทธศาสนสุภาษิต นักธรรมชั้นโท

อจฺจยํ เทสยนฺตีนํ โย เจ น ปฏิคณฺหติ / โกปนฺตโร โทสครุ ส เวรํ ปฏิมุจฺจติ.

当他人请求原谅时，若心怀愤懑、盛怒而不肯接受，此人可谓怀藏怨恨。

สํ. ส. ๑๕/๓๔.

อปฺปกา เต มนุสฺเสสุ เย ชนา ปารคามิโน / อถายํ อิตรา ปชา ตีรเมวานุธาวติ.

人类之中，到达彼岸（涅槃）者稀少；其余众生只在此岸奔走。

ขุ. ธ. ๒๕/๒๖.

อสุภาย จิตฺตํ ภาเวหิ เอกคฺคํ สุสมาหิตํ / สติ กายคตา ตฺยตฺถุ นิพฺพิทาพหุโล ภว.

以不净想训练心使其坚定安住；于身具念；对（一切诸行）多生厌离。

สํ. ส. ๑๕/๒๗๗.

อหึสกา เย มุนโย นิจฺจํ กาเยน สํวุตา / เต ยนฺติ อจฺจุตํ ฐานํ ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจเร.

不害、常调御其身的牟尼们，往赴不死之处，到彼处后不复忧愁。

ขุ. ธ. ๒๕/๔๕.

เอวํ กิจฺฉาภโต โปโส ปิตุ อปริจารโก / ปิตริ มิจฺฉา จริตฺวาน นิรยํ โส อุปปชฺชติ.

被（母）父如此辛苦养育，却不奉养（母）父、亏待（母）父者，堕入地狱。

ขุ. ชา. สตฺตติ. ๒๘/๖๖.

เอวํ พุทฺธํ สรนฺตานํ ธมฺมํ สงฺฆญฺจ ภิกฺขโว / ภยํ วา ฉมฺภิตตฺตํ วา โลมหํโส น เหสฺสติ.

诸比丘！当如是忆念佛、法、僧时，将无恐惧、无战栗、无毛骨悚然。

สํ. ส. ๑๕/๓๒๓.

เอวํ มนฺทสฺส โปสสฺส พาลสฺส อวิชานโต / สารมฺภา ชายเต โกโธ โสปิ เตเนว ฑยฺหติ.

无知的愚人因争胜而生忿怒，并为此忿怒所焚烧。

ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๘๐.

โอโนทโร โย สหเต ชิฆจฺฉํ / ทนฺโต ตปสฺสี มิตปานโภชโน / อาหารเหตุ น กโรติ ปาปํ / ตํ เว นรํ สมณมาหุ โลเก.

腹空能忍饥、自制精进、饮食知量、不为食而作恶者，世间称之为沙门。

ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๗๔.

กาเม คิทฺธา กามรตา กาเมสุ อธิมุจฺฉิตา / นรา ปาปานิ กตฺวาน อุปปชฺชนฺติ ทุคฺคตึ.

贪着欲乐、乐于欲乐、沉溺欲乐而作诸恶者，堕入恶趣。

ขุ. ชา สฏฺฐิ. ๒๘/๓๓.

คาเม วา ยทิวารญฺเญ นินฺเน วา ยทิวา ถเล / ยตฺถ อรหนฺโต วิหรนฺติ ตํ ภูมิรามเณยฺยกํ.

阿罗汉所住之处，无论村落或森林、低地或高地，皆是可乐之地。

ขุ. ธ. ๒๕/๒๘.

โจทิตา เทวทูเตหิ เย ปมชฺชนฺติ มาณวา / เต ทีฆรตฺตํ โสจนฺติ หีนกายูปคา นรา.

虽经天使警诫仍放逸者，堕入下劣之身，长久忧愁。

ม. อุป. ๑๔/๓๔๖.

โจโร ยถา สนฺธิมุเข คหีโต / สกมฺมุนา หญฺญติ ปาปธมฺโม / เอวํ ปชา เปจฺจ ปรมฺหิ โลเก / สกมฺมุนา หญฺญติ ปาปธมฺโม.

如作恶的盗贼被当场擒获，因己业而受苦；作恶之人死后，亦于来世因己业而受苦。

ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๙.

ชาติถทฺโธ ธนถทฺโธ โคตฺตถทฺโธ จ โย นโร / สญฺญาตึ อติมญฺเญติ ตํ ปราภวโต มุขํ.

以出身自傲、以财富自傲、以家族自傲而轻视自己亲族者，此即其衰败之因。

ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๗.

ตํ พฺรูมิ อุปสนฺโตติ กาเมสุ อนเปกฺขินํ / คนฺถา ตสฺส น วิชฺชนฺติ อตาริ โส วิสตฺติกํ.

于诸欲无所顾恋者，我称之为“寂静者”；他没有系缚，故已渡过渴爱的纷扰。

ขุ. สุ. ๒๕/๕๐๑. ขุ. มหา. ๒๙/๒๙๕,๒๙๗.

เตชวาปิ หิ นโร วิจกฺขโณ / สกฺกโต พหุชนสฺส ปูชิโต / นารีนํ วสงฺคโต น ภาสติ / ราหุนา อุปหโตว จนฺทิมา.

纵有威德、智慧敏锐、为众人所敬奉，一旦落入女人的掌控，便不再光耀，如月为罗睺所蔽。

ขุ. ชา อสีติ. ๒๘/๑๒๗.

ทูเร สนฺโต ปกาเสนฺติ หิมวนฺโตว ปพฺพโต / อสนฺเตตฺถ น ทิสฺสนฺติ รตฺตึ ขิตฺตา ยถา สรา.

善人于远处可见，如雪山一般；恶人即使就坐于此亦不显现，如夜间射出的箭。

ขุ. ธ. ๒๕/๕๕.

ธีโร โภเค อธิคมฺม สงฺคณฺหาติ จ ญาตเก / เตน โส กิตฺตึ ปปฺโปติ เปจฺจ สคฺเค ปโมทติ.

有智慧者得财而周济亲族，因此得享荣誉，命终之后欢喜于天界。

ขุ. ชา. ฉกฺก. ๒๗/๒๐๕.

น ปณฺฑิตา อตฺตสุขสฺส เหตุ / ปาปานิ กมฺมานิ สมาจรนฺติ / ทุกฺเขน ผุฏฺฐา ขลิตาปิ สนฺตา / ฉนฺทา จ โทสา น ชหนฺติ ธมฺมํ.

智者不为自身之乐而作恶；善人虽为苦所触、偶有失足，亦不因贪欲或嗔恨而舍法。

ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๑๔๖๗/๒๙๗.

น เว อนตฺถกุสเลน อตฺถจริยา สุขาวหา / หาเปติ อตฺถํ ทุมฺเมโธ กปิ อารามิโก ยถา.

不善知利益而谋利，毫无快乐可言；劣慧者荒废利益，如看守园子的猴子。

ขุ. ชา เอก. ๒๗/๑๕.

น หิ สพฺเพสุ ฐาเนสุ ปุริโส โหติ ปณฺฑิโต / อิตฺถีปิ ปณฺฑิตา โหติ ตตฺถ ตตฺถ วิจกฺขณา.

并非处处唯男子为智者；女子亦可成为智者，在各种事上具有敏锐的智慧。

ขุ. ชา. อฏฺฐก. ๒๗/๒๔๑.

นินฺทาย นปฺปเวเธยฺย / น อุณฺณเมยฺย ปสํสิโต ภิกฺขุ / โลกํ สห มจฺฉริเยน / โกธํ เปสุณิยญฺจ ปนูเทยฺย.

比丘不应因毁而动摇，不应因誉而自满；应遣除贪与悭吝、忿怒与两舌。

ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๖. ขุ. มหา. ๒๙/๔๖๔,๔๖๖.

ปณฺฑิโต จ วิยตฺโต จ วิภาวี จ วิจกฺขโณ / ขิปฺปํ โมเจสิ อตฺตานํ มา ภายิตฺถาคมิสฺสติ.

聪慧敏锐者，能明辨是因非因，预见明显之果，能顿时自拔（于苦）——莫怕，他必能归来。

ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๔๔.

ปณฺฑิโตติ สมญฺญาโต เอกจริยํ อธิฏฺฐิโต / อถาปิ เมถุเน ยุตฺโต มนฺโทว ปริกิสฺสติ.

立志独身而住者，人知其为智者；愚人耽于淫欲，则染污不净。

ขุ. สุ. ๒๕/๔๙๔. ขุ. มหา. ๒๙/๑๘๖.

ปหาย ปญฺจาวรณานิ เจตโส / อุปกฺกิเลเส พฺยปนุชฺช สพฺเพ / อนิสฺสิโต เฉตฺวา สิเนหโทสํ / เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

智者除去五盖与一切随烦恼，断除爱与憎，不为渴爱与邪见所依，当独行如犀牛角。

ขุ. สุ. ๒๕/๓๓๘. ขุ. จู. ๓๐/๔๑๐.

ปุตฺตา มตฺถิ ธนมตฺถิ อิติ พาโล วิหญฺญติ / อตฺตา หิ อตฺตโน นตฺถิ กุโต ปุตฺตา กุโต ธนํ.

“我有子，我有财”——愚人因此苦恼；其实连自身尚且非己所有，何况子与财？

ขุ. ธ. ๒๕/๒๓.

พฺรหฺมาติ มาตาปิตโร ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร / อาหุเนยฺยา จ ปุตฺตานํ ปชาย อนุกมฺปกา.

父母，据说是梵天、先师，是子女应尊敬的对象，也是子女的施惠者。

ขุ. ชา. สตฺตติ. ๒๗/๖๖.

มธุวา มญฺญตี พาโล ยาว ปาปํ น ปจฺจติ, / ยทา จ ปจฺจตี ปาปํ อถ พาโล ทุกฺขํ นิคจฺฉติ.

恶业未熟时，愚人以为甘甜；恶业成熟时，愚人便遭受痛苦。

ขุ. ธ. ๒๕/๒๔.

ยํ อุสฺสุกฺกา สงฺฆรนฺติ อลกฺขิกา พหุํ ธนํ / สิปฺปวนฺโต อสิปฺปา วา ลกฺขิกา ตานิ ภุญฺชเร.

无福之人不论有无技艺，辛勤积聚大量财物；而有福之人却享用这些财物。

ขุ. ชา. ติก. ๒๗/๑๑๗.

ยํ ยํ ชนปทํ ยาติ นิคเม ราชธานิโย / สพฺพตฺถ ปูชิโต โหติ โย มิตฺตานํ น ทุพฺภติ.

不背叛朋友者，无论前往何国、何村、何都，处处受人敬重。

ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๕๔.

ยโต จ โหติ ปาปิจฺโฉ อหิริโก อนาทโร / ตโต ปาปํ ปสวติ อปายํ เตน คจฺฉติ.

怀恶欲者无惭无愧、不顾他人，因此造恶，因此堕于恶道。

ขุ. อิติ. ๒๕/๒๕๖.

ยมฺหา ธมฺมํ วิชาเนยฺย สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ / สกฺกจฺจํ นํ นมสฺเสยฺย อคฺคิหุตฺตํว พฺราหฺมโณ.

从何人处了知正等觉者所说之法，便应恭敬礼敬彼人，如婆罗门尊奉祭火。

ขุ. ธ. ๒๕/๖๘.

ยสฺส ปาปํ กตํ กมฺมํ กุสเลน ปหียติ / โสมํ โลกํ ปภาเสติ อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา.

曾作恶而以善业舍离之者，照亮此世，如月出云翳。

ม. ม. ๑๒/๔๘๗.

ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย นิสีเทยฺย สเยยฺย วา / น ตสฺส สาขํ ภญฺเชยฺย มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโก.

曾于其荫下坐卧之树，不应折其枝；因为背叛朋友者，是卑劣之人。

ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๒๖.

เย จ ธมฺมสฺส กุสลา โปราณสฺส ทิสํปติ / จาริตฺเตน จ สมฺปนฺนา น เต คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ.

通晓古风、具足良好传统者，不堕恶趣。

ขุ. ชา. สตฺตติ. ๒๘/๖๓.

เย น กาหนฺติ โอวาทํ นรา พุทฺเธน เทสิตํ / พฺยสนํ เต คมิสฺสนฺติ รกฺขสีหิว วาณิชา.

คำอธิบาย

不依智者所示教诫而行者，将遭毁灭，如商人因海盗而遭毁灭。

ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๗๑.

โย จตฺตานํ สมุกฺกํเส ปเร จ อวชานติ / นิหีโน เสน มาเนน ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

自我抬高而轻蔑他人者，因其自慢而卑劣——当知此人是卑劣之人。

ขุ. สุ. ๒๕/๓๕๑.

โย จ สีลญฺจ ปญฺญญฺจ สุตญฺจตฺตนิ ปสฺสติ / อุภินฺนมตฺถํ จรติ อตฺตโน จ ปรสฺส จ.

自见有戒、有慧、有闻者，能行自他两方之利益。

ขุ. ชา. สตฺตก. ๒๗/๒๒๑.

โย จ เมตฺตํ ภาวยติ อปฺปมาณํ ปฏิสฺสโต / ตนู สํโยชนา โหนฺติ ปสฺสโต อุปธิกฺขยํ.

常具正念、修习无量慈心、见依着之尽者，其结缚渐薄。

องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๑๕๒.

โย ทนฺธกาเล ตรติ ตรณีเย จ ทนฺธเย / อโยนิโส สํวิธาเนน พาโล ทุกฺขํ นิคจฺฉติ.

应缓时急、应急时缓者，是愚人；因处置不当而受苦。

ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๓.

โย ทนฺธกาเล ทนฺเธติ ตรณีเย จ ตารเย / โยนิโส สํวิธาเนน สุขํ ปปฺโปติ ปณฺฑิโต.

应缓时缓、应急时急者，是智者；因处置得当而得乐。

ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๓.

โย น หนฺติ น ฆาเตติ น ชินาติ น ชาปเย / เมตฺตํโส สพฺพภูตานํ เวรนฺตสฺส น เกนจิ.

不自杀亦不教他杀，不自胜亦不教他胜者，可谓对一切众生有慈心，与任何人无怨。

องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๑๕๒.

โย มาตรํ ปิตรํ วา มจฺโจ ธมฺเมน โปสติ / อิเธว นํ ปสํสนฺติ เปจฺจ สคฺเค ปโมทติ.

如法奉养父母者，今世为智者所赞，命终之后欢喜于天界。

ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๙๖.

โย เว กตญฺญู กตเวที ธีโร / กลฺยาณมิตฺโต ทฬฺหภตฺติ จ โหติ / ทุกฺขิตสฺส สกฺกจฺจ กโรติ กิจฺจํ / ตถาวิธํ สปฺปุริสํ วทนฺติ.

知恩报恩、与善友亲近、乐于帮助落难之友的智者，被称为善人。

ขุ. ชา. จตฺตาฬีส. ๒๗/๕๔๑.

โย หเว อิณมาทาย จุชฺชมาโน ปลายติ / น หิ เต อิณมตฺถีติ ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.

借债消费之后逃匿，并否认“我不欠你”者——当知此人是卑劣之人。

ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๐.

โย โหติ พฺยตฺโต จ วิสารโท จ / พหุสฺสุโต ธมฺมธโร จ โหติ / ธมฺมสฺส โหติ อนุธมฺมจารี / ส ตาทิโส วุจฺจติ สงฺฆโสภโณ.

有智慧、勇敢、多闻、持法并如法而行者，被称为庄严僧团之人。

องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๑๐.

ราคญฺจ โทสญฺจ ปหาย โมหํ / สนฺทาลยิตฺวาน สํโยชนานิ / อสนฺตสํ ชีวิตสงฺขยมฺหิ / เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.

智者舍离贪、嗔、痴，破除结缚，于命终不惊惧，当独行如犀牛角。

ขุ. สุ. ๒๕/๓๓๙. ขุ. จู. ๓๐/๔๒๖, ๔๒๗.

สเจ อินฺทฺริยสมฺปนฺโน สนฺโต สนฺติปเท รโต / ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ เชตฺวา มารํ สวาหนํ.

若诸根圆满、寂静而乐于寂静之道，便可谓已战胜魔王及其坐骑，持最后之身。

ขุ. อิติ. ๒๕/๒๗๑.

สเจ ภายถ ทุกฺขสฺส สเจ โว ทุกฺขมปฺปิยํ / มา กตฺถ ปาปกํ กมฺมํ อาวี วา ยทิ วา รโห.

若你畏惧痛苦，若你不喜痛苦，便莫作恶业，无论明处或暗处。

ขุ. อุ. ๒๕/๑๕๐.

สพฺพา ทิสา อนุปริคมฺม เจตสา / เนวชฺฌคา ปิยตรมตฺตนา กฺวจิ / เอวํ ปิโย ปุถุ อตฺตา ปเรสํ / ตสฺมา น หึเส ปรํ อตฺตกาโม.

我以心遍寻四方，未见何处有比自己更可爱者；他人亦如是爱其自身，故爱己者不应伤害他人。

สํ. ส. ๑๕/๑๐๙.

สลาภํ นาติมญฺเญยฺย นาญฺเญสํ ปิหยญฺจเร / อญฺเญสํ ปิหยํ ภิกฺขุ สมาธึ นาธิคจฺฉติ.

不应轻视自己所得，不应四处希求他人所得；希求他人所得的比丘，不得定。

ขุ. ธ. ๒๕/๖๕.

สาติเยสุ อนสฺสาวี อติมาเน จ โน ยุโต / สณฺโห จ ปฏิภาณวา น สทฺโธ น วิรชฺชติ.

不放纵于所悦之境、不轻慢他人、细密敏锐者，不轻信，亦不厌离。

ขุ. สุ. ๒๕/๕๐๑. ขุ. มหา. ๒๙/๒๗๙,๒๘๔.

สารตฺตา กามโภเคสุ คิทฺธา กาเมสุ มุจฺฉิตา / อติสารํ น พุชฺฌนฺติ มจฺฉา ขิปฺปํว โอฑฺฑิตํ.

耽于享受欲乐、乐着沉溺其中者，不觉自己正在失足，如鱼奔入所设之笼而不自知。

สํ. ส. ๑๕/๑๐๘.

สุปิเนน ยถาปิ สงฺคตํ / ปฏิพุทฺโธ ปุริโส น ปสฺสติ / เอวมฺปิ ปิยายิตํ ชนํ / เปตํ กาลกตํ น ปสฺสติ.

如醒来者不复见梦中所遇之境，生者亦不复见已逝的所爱之人。

ขุ. สุ. ๒๕/๔๙๒. ขุ. มหา. ๒๙/๑๕๑,๑๕๒.

เสหิ ทาเรหิ อสนฺตุฏฺโฐ เวสิยาสุ ปทุสฺสติ / ทุสฺสติ ปรทาเรสุ ตํ ปราภวโต มุขํ.

不满足于自己的妻子，却流连娼妓、侵犯他人之妻者——此为衰败之因。

ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๘.