พุทธศาสนสุภาษิต

สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม

คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ

นักธรรม
ธรรมศึกษา (ในประเทศ)
ธรรมศึกษา (ต่างประเทศ)
นักธรรมชั้นโท · พุทธศาสนสุภาษิต เล่ม ๒ · ๒๐๑ บท · มีคำอธิบายแล้ว ๒๙ บท
ปุคคลวรรค — หมวดบุคคล
ปุคคลวรรค — หมวดบุคคล · นักธรรมชั้นโท
บาลี (อักษรไทย)
น ปณฺฑิตา อตฺตสุขสฺส เหตุ
ปาปานิ กมฺมานิ สมาจรนฺติ
ทุกฺเขน ผุฏฺฐา ขลิตาปิ สนฺตา
ฉนฺทา จ โทสา น ชหนฺติ ธมฺมํ.
Pāli (Roman) ถอดอัตโนมัติ
Na paṇḍitā attasukhassa hetu
Pāpāni kammāni samācaranti
Dukkhena phuṭṭhā khalitāpi santā
Chandā ca dosā na jahanti dhammaṃ.
คัมภีร์ที่มา : ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๑๔๖๗/๒๙๗.
คำแปล : บัณฑิต ย่อมไม่ประพฤติกรรมชั่ว เพราะเหตุแห่งสุขเพื่อตน, สัตบุรุษอันทุกข์ถูกต้อง แม้พลาดพลั้งไป ก็ไม่ยอมละธรรม เพราะฉันทาคติและโทสาคติ.
Indonesia : Orang bijak tidak berbuat jahat demi kebahagiaan diri; orang baik, meski disentuh penderitaan dan tergelincir, tidak meninggalkan Dhamma karena keinginan maupun kebencian.
คำแปลทุกภาษา / All languages (9)
ไทยบัณฑิต ย่อมไม่ประพฤติกรรมชั่ว เพราะเหตุแห่งสุขเพื่อตน, สัตบุรุษอันทุกข์ถูกต้อง แม้พลาดพลั้งไป ก็ไม่ยอมละธรรม เพราะฉันทาคติและโทสาคติ.
EnglishThe wise do not do evil for the sake of their own happiness; the good, even when touched by suffering and stumbling, do not abandon the Dhamma out of desire or hatred.
IndonesiaOrang bijak tidak berbuat jahat demi kebahagiaan diri; orang baik, meski disentuh penderitaan dan tergelincir, tidak meninggalkan Dhamma karena keinginan maupun kebencian.
中文智者不为自身之乐而作恶；善人虽为苦所触、偶有失足，亦不因贪欲或嗔恨而舍法。
DeutschDie Weisen tun nicht Böses um des eigenen Glücks willen; die Guten, selbst von Leid getroffen und strauchelnd, geben den Dhamma nicht aus Begierde oder Hass auf.
DanskDe vise gør ikke ondt for deres egen lykkes skyld; de gode, selv når de rammes af lidelse og snubler, opgiver ikke Dhamma af begær eller had.
हिन्दीपण्डित अपने सुख के लिए पापकर्म नहीं करते; सत्पुरुष दुःख से छू जाने और चूक जाने पर भी छन्द या द्वेष के कारण धर्म नहीं छोड़ते।
日本語賢者は自らの楽のために悪をなさない。善人は苦に触れ、つまずいても、欲や憎しみによって法を捨てない。
नेपालीपण्डितहरू आफ्नो सुखका लागि पापकर्म गर्दैनन्; सत्पुरुष दुःखले छोइए र चुके पनि छन्द वा द्वेषका कारण धर्म छोड्दैनन्।
คำอธิบาย
คำอธิบายของบทนี้อยู่ระหว่างจัดทำและตรวจทาน
« บทก่อนหน้า บทถัดไป »
สุภาษิตในวรรคเดียวกัน — เลือกใช้เป็นกระทู้เชื่อมได้
อจฺจยํ เทสยนฺตีนํ โย เจ น ปฏิคณฺหติ / โกปนฺตโร โทสครุ ส เวรํ ปฏิมุจฺจติ.
Ketika seseorang meminta maaf, bila orang itu menyimpan dendam, sangat marah, dan tidak mau menerimanya, ia dikatakan memendam permusuhan.
สํ. ส. ๑๕/๓๔.
อปฺปกา เต มนุสฺเสสุ เย ชนา ปารคามิโน / อถายํ อิตรา ปชา ตีรเมวานุธาวติ.
Di antara manusia, sedikit yang mencapai pantai seberang (Nibbāna); orang-orang lainnya hanya berlari-lari di tepi pantai ini.
ขุ. ธ. ๒๕/๒๖.
อสุภาย จิตฺตํ ภาเวหิ เอกคฺคํ สุสมาหิตํ / สติ กายคตา ตฺยตฺถุ นิพฺพิทาพหุโล ภว.
Latihlah batin agar teguh dan mantap melalui persepsi kekotoran; penuh perhatianlah terhadap tubuh; miliki banyak rasa jemu (terhadap segala bentukan).
สํ. ส. ๑๕/๒๗๗.
อหึสกา เย มุนโย นิจฺจํ กาเยน สํวุตา / เต ยนฺติ อจฺจุตํ ฐานํ ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจเร.
Para muni yang tidak menyakiti dan senantiasa terkendali dalam tubuh menuju keadaan tanpa kematian, di mana setelah sampai mereka tidak bersedih.
ขุ. ธ. ๒๕/๔๕.
เอวํ กิจฺฉาภโต โปโส ปิตุ อปริจารโก / ปิตริ มิจฺฉา จริตฺวาน นิรยํ โส อุปปชฺชติ.
Orang yang, setelah dibesarkan dengan susah payah oleh (ibu dan) ayahnya, tidak menyokong mereka dan berbuat salah kepada mereka, menuju neraka.
ขุ. ชา. สตฺตติ. ๒๘/๖๖.
เอวํ พุทฺธํ สรนฺตานํ ธมฺมํ สงฺฆญฺจ ภิกฺขโว / ภยํ วา ฉมฺภิตตฺตํ วา โลมหํโส น เหสฺสติ.
Para bhikkhu! Ketika seseorang mengingat Buddha, Dhamma, dan Sangha dengan cara demikian, tidak akan ada rasa takut, gentar, maupun merinding.
สํ. ส. ๑๕/๓๒๓.
เอวํ มนฺทสฺส โปสสฺส พาลสฺส อวิชานโต / สารมฺภา ชายเต โกโธ โสปิ เตเนว ฑยฺหติ.
Kemarahan timbul pada orang bodoh yang tidak mengerti karena persaingan; dan oleh kemarahan itulah ia terbakar.
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๘๐.
โอโนทโร โย สหเต ชิฆจฺฉํ / ทนฺโต ตปสฺสี มิตปานโภชโน / อาหารเหตุ น กโรติ ปาปํ / ตํ เว นรํ สมณมาหุ โลเก.
Orang yang perutnya kosong dan menahan lapar, yang terlatih, bersemangat, tidak berlebihan dalam makan dan minum, dan tidak berbuat jahat demi makanan — dialah yang disebut sramana di dunia.
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๗๔.
กาเม คิทฺธา กามรตา กาเมสุ อธิมุจฺฉิตา / นรา ปาปานิ กตฺวาน อุปปชฺชนฺติ ทุคฺคตึ.
Orang yang bernafsu terhadap kenikmatan indria, bergembira di dalamnya, tenggelam di dalamnya, dan berbuat jahat, menuju alam sengsara.
ขุ. ชา สฏฺฐิ. ๒๘/๓๓.
คาเม วา ยทิวารญฺเญ นินฺเน วา ยทิวา ถเล / ยตฺถ อรหนฺโต วิหรนฺติ ตํ ภูมิรามเณยฺยกํ.
Di mana pun para Arahat berdiam — di desa atau hutan, di dataran rendah atau dataran tinggi — tempat itu menjadi menyenangkan.
ขุ. ธ. ๒๕/๒๘.
โจทิตา เทวทูเตหิ เย ปมชฺชนฺติ มาณวา / เต ทีฆรตฺตํ โสจนฺติ หีนกายูปคา นรา.
Mereka yang, meski telah diperingatkan oleh para utusan dewa, tetap lengah, memperoleh tubuh yang rendah dan bersedih untuk waktu yang lama.
ม. อุป. ๑๔/๓๔๖.
โจโร ยถา สนฺธิมุเข คหีโต / สกมฺมุนา หญฺญติ ปาปธมฺโม / เอวํ ปชา เปจฺจ ปรมฺหิ โลเก / สกมฺมุนา หญฺญติ ปาปธมฺโม.
Sebagaimana pencuri jahat yang tertangkap basah menderita karena perbuatannya sendiri, demikian pula orang jahat, setelah meninggal, menderita karena perbuatannya sendiri di dunia berikutnya.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๙.
ชาติถทฺโธ ธนถทฺโธ โคตฺตถทฺโธ จ โย นโร / สญฺญาตึ อติมญฺเญติ ตํ ปราภวโต มุขํ.
Orang yang bangga akan kelahiran, bangga akan kekayaan, bangga akan keluarga, dan menghina sanak saudaranya sendiri — itulah sebab kemerosotannya.
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๗.
ตํ พฺรูมิ อุปสนฺโตติ กาเมสุ อนเปกฺขินํ / คนฺถา ตสฺส น วิชฺชนฺติ อตาริ โส วิสตฺติกํ.
Orang yang tidak lagi merindukan kenikmatan indria kusebut ‘orang yang tenang’; ia tidak memiliki ikatan, sehingga ia telah menyeberangi kekalutan nafsu keinginan.
ขุ. สุ. ๒๕/๕๐๑. ขุ. มหา. ๒๙/๒๙๕,๒๙๗.
เตชวาปิ หิ นโร วิจกฺขโณ / สกฺกโต พหุชนสฺส ปูชิโต / นารีนํ วสงฺคโต น ภาสติ / ราหุนา อุปหโตว จนฺทิมา.
Bahkan orang yang berwibawa dan berkebijaksanaan tajam, dihormati banyak orang, begitu berada di bawah kuasa wanita, tidak lagi bersinar, seperti bulan yang ditutupi Rāhu.
ขุ. ชา อสีติ. ๒๘/๑๒๗.
ทูเร สนฺโต ปกาเสนฺติ หิมวนฺโตว ปพฺพโต / อสนฺเตตฺถ น ทิสฺสนฺติ รตฺตึ ขิตฺตา ยถา สรา.
Orang baik tampak dari jauh, bagaikan pegunungan Himalaya; orang jahat, sekalipun duduk di sini, tidak tampak, bagaikan anak panah yang dilepaskan di malam hari.
ขุ. ธ. ๒๕/๕๕.
ธีโร โภเค อธิคมฺม สงฺคณฺหาติ จ ญาตเก / เตน โส กิตฺตึ ปปฺโปติ เปจฺจ สคฺเค ปโมทติ.
Orang bijak yang telah memperoleh kekayaan menyokong sanak saudaranya; karena sokongan itu ia memperoleh kehormatan, dan setelah meninggal ia bersukacita di surga.
ขุ. ชา. ฉกฺก. ๒๗/๒๐๕.
น เว อนตฺถกุสเลน อตฺถจริยา สุขาวหา / หาเปติ อตฺถํ ทุมฺเมโธ กปิ อารามิโก ยถา.
Berbuat demi manfaat tanpa cakap dalam memahami manfaat sama sekali tidak membawa kebahagiaan; orang berkebijaksanaan rendah menyia-nyiakan manfaat, seperti kera penjaga kebun.
ขุ. ชา เอก. ๒๗/๑๕.
น หิ สพฺเพสุ ฐาเนสุ ปุริโส โหติ ปณฺฑิโต / อิตฺถีปิ ปณฺฑิตา โหติ ตตฺถ ตตฺถ วิจกฺขณา.
Tidak selalu laki-laki yang bijaksana; wanita pun dapat bijaksana, berkecerdasan tajam dalam hal-hal tertentu.
ขุ. ชา. อฏฺฐก. ๒๗/๒๔๑.
นินฺทาย นปฺปเวเธยฺย / น อุณฺณเมยฺย ปสํสิโต ภิกฺขุ / โลกํ สห มจฺฉริเยน / โกธํ เปสุณิยญฺจ ปนูเทยฺย.
Seorang bhikkhu hendaknya tidak goyah karena celaan, tidak pula besar hati karena pujian; ia harus menyingkirkan keserakahan bersama kekikiran, kemarahan, dan fitnah.
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๖. ขุ. มหา. ๒๙/๔๖๔,๔๖๖.
ปณฺฑิโต จ วิยตฺโต จ วิภาวี จ วิจกฺขโณ / ขิปฺปํ โมเจสิ อตฺตานํ มา ภายิตฺถาคมิสฺสติ.
Orang yang cerdas dan tajam, yang menjelaskan dengan jelas apa yang menjadi sebab dan apa yang bukan, dan meramalkan hasil yang nyata, akan membebaskan diri (dari penderitaan) dengan segera — jangan takut, ia akan kembali.
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๔๔.
ปณฺฑิโตติ สมญฺญาโต เอกจริยํ อธิฏฺฐิโต / อถาปิ เมถุเน ยุตฺโต มนฺโทว ปริกิสฺสติ.
Orang yang bertekad hidup selibat dikenal sebagai orang bijak; sedangkan orang bodoh yang cenderung pada hubungan seksual menjadi tercemar.
ขุ. สุ. ๒๕/๔๙๔. ขุ. มหา. ๒๙/๑๘๖.
ปหาย ปญฺจาวรณานิ เจตโส / อุปกฺกิเลเส พฺยปนุชฺช สพฺเพ / อนิสฺสิโต เฉตฺวา สิเนหโทสํ / เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.
Orang bijak yang telah menyingkirkan lima rintangan dan segala kekotoran batin, memutus cinta dan benci, serta tak lagi menjadi sandaran nafsu keinginan dan pandangan, hendaknya mengembara sendirian bagaikan cula badak.
ขุ. สุ. ๒๕/๓๓๘. ขุ. จู. ๓๐/๔๑๐.
ปุตฺตา มตฺถิ ธนมตฺถิ อิติ พาโล วิหญฺญติ / อตฺตา หิ อตฺตโน นตฺถิ กุโต ปุตฺตา กุโต ธนํ.
‘Aku punya anak, aku punya harta’ — demikian si bodoh menyiksa dirinya; padahal dirinya sendiri pun bukan miliknya — dari mana pula anak, dari mana harta?
ขุ. ธ. ๒๕/๒๓.
พฺรหฺมาติ มาตาปิตโร ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร / อาหุเนยฺยา จ ปุตฺตานํ ปชาย อนุกมฺปกา.
Ibu dan ayah, dikatakan, adalah Brahma, guru pertama, patut dihormati oleh anak-anaknya, dan penolong bagi anak-anaknya.
ขุ. ชา. สตฺตติ. ๒๗/๖๖.
มธุวา มญฺญตี พาโล ยาว ปาปํ น ปจฺจติ, / ยทา จ ปจฺจตี ปาปํ อถ พาโล ทุกฺขํ นิคจฺฉติ.
Selama kejahatan belum berbuah, si bodoh mengiranya manis; tetapi ketika kejahatan berbuah, saat itulah si bodoh mengalami penderitaan.
ขุ. ธ. ๒๕/๒๔.
ยํ อุสฺสุกฺกา สงฺฆรนฺติ อลกฺขิกา พหุํ ธนํ / สิปฺปวนฺโต อสิปฺปา วา ลกฺขิกา ตานิ ภุญฺชเร.
Harta apa pun yang dikumpulkan dengan susah payah oleh orang yang tidak beruntung, baik terampil maupun tidak, orang yang beruntunglah yang menikmatinya.
ขุ. ชา. ติก. ๒๗/๑๑๗.
ยํ ยํ ชนปทํ ยาติ นิคเม ราชธานิโย / สพฺพตฺถ ปูชิโต โหติ โย มิตฺตานํ น ทุพฺภติ.
Orang yang tidak mengkhianati sahabatnya dihormati di mana-mana, ke negeri, desa, atau ibu kota mana pun ia pergi.
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๕๔.
ยโต จ โหติ ปาปิจฺโฉ อหิริโก อนาทโร / ตโต ปาปํ ปสวติ อปายํ เตน คจฺฉติ.
Karena orang yang berkeinginan buruk tidak tahu malu dan tidak peduli, ia berbuat jahat, dan karena itulah ia menuju alam sengsara.
ขุ. อิติ. ๒๕/๒๕๖.
ยมฺหา ธมฺมํ วิชาเนยฺย สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ / สกฺกจฺจํ นํ นมสฺเสยฺย อคฺคิหุตฺตํว พฺราหฺมโณ.
Dari siapa pun seseorang memahami Dhamma yang diajarkan Sang Sammāsambuddha, hendaknya ia menghormatinya dengan penuh takzim, sebagaimana brahmana memuliakan api persembahan.
ขุ. ธ. ๒๕/๖๘.
ยสฺส ปาปํ กตํ กมฺมํ กุสเลน ปหียติ / โสมํ โลกํ ปภาเสติ อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา.
Siapa pun yang telah berbuat jahat namun meninggalkannya dengan berbuat baik, menerangi dunia ini bagaikan bulan yang terbebas dari awan.
ม. ม. ๑๒/๔๘๗.
ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย นิสีเทยฺย สเยยฺย วา / น ตสฺส สาขํ ภญฺเชยฺย มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโก.
Janganlah mematahkan ranting pohon yang naungannya pernah dipakai untuk duduk atau berbaring; karena pengkhianat sahabat adalah orang yang hina.
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๒๖.
เย จ ธมฺมสฺส กุสลา โปราณสฺส ทิสํปติ / จาริตฺเตน จ สมฺปนฺนา น เต คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ.
Mereka yang cakap dalam adat istiadat kuno dan berbekal tradisi yang baik tidak menuju alam sengsara.
ขุ. ชา. สตฺตติ. ๒๘/๖๓.
เย น กาหนฺติ โอวาทํ นรา พุทฺเธน เทสิตํ / พฺยสนํ เต คมิสฺสนฺติ รกฺขสีหิว วาณิชา.
Siapa pun yang tidak mau bertindak sesuai nasihat orang bijak akan hancur, seperti para pedagang yang hancur karena bajak laut.
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๗๑.
โย จตฺตานํ สมุกฺกํเส ปเร จ อวชานติ / นิหีโน เสน มาเนน ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.
Siapa pun yang meninggikan diri dan merendahkan orang lain adalah hina karena kesombongannya sendiri — ketahuilah ia sebagai orang hina.
ขุ. สุ. ๒๕/๓๕๑.
โย จ สีลญฺจ ปญฺญญฺจ สุตญฺจตฺตนิ ปสฺสติ / อุภินฺนมตฺถํ จรติ อตฺตโน จ ปรสฺส จ.
Orang yang melihat sila, kebijaksanaan, dan pengetahuan dalam dirinya, berbuat demi manfaat diri sendiri maupun orang lain.
ขุ. ชา. สตฺตก. ๒๗/๒๒๑.
โย จ เมตฺตํ ภาวยติ อปฺปมาณํ ปฏิสฺสโต / ตนู สํโยชนา โหนฺติ ปสฺสโต อุปธิกฺขยํ.
Bagi orang yang senantiasa penuh perhatian dan mengembangkan cinta kasih tanpa batas, yang melihat lenyapnya dasar-dasar penjelmaan, belenggu-belenggu menjadi tipis.
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๑๕๒.
โย ทนฺธกาเล ตรติ ตรณีเย จ ทนฺธเย / อโยนิโส สํวิธาเนน พาโล ทุกฺขํ นิคจฺฉติ.
Siapa pun yang tergesa-gesa ketika seharusnya perlahan dan perlahan ketika seharusnya bergegas adalah orang bodoh; karena pengaturan yang tidak bijak ia mengalami penderitaan.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๓.
โย ทนฺธกาเล ทนฺเธติ ตรณีเย จ ตารเย / โยนิโส สํวิธาเนน สุขํ ปปฺโปติ ปณฺฑิโต.
Siapa pun yang perlahan ketika seharusnya perlahan dan bergegas ketika seharusnya bergegas adalah orang bijak; karena pengaturan yang bijak ia memperoleh kebahagiaan.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๓.
โย น หนฺติ น ฆาเตติ น ชินาติ น ชาปเย / เมตฺตํโส สพฺพภูตานํ เวรนฺตสฺส น เกนจิ.
Siapa pun yang tidak membunuh dan tidak menyuruh membunuh, tidak menaklukkan dan tidak menyuruh menaklukkan, dikatakan memiliki cinta kasih kepada semua makhluk dan tidak bermusuhan dengan siapa pun.
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๑๕๒.
โย มาตรํ ปิตรํ วา มจฺโจ ธมฺเมน โปสติ / อิเธว นํ ปสํสนฺติ เปจฺจ สคฺเค ปโมทติ.
Siapa pun yang menyokong ibu dan ayahnya sesuai Dhamma — orang bijak memujinya di dunia ini, dan setelah meninggal ia bersukacita di surga.
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๙๖.
โย เว กตญฺญู กตเวที ธีโร / กลฺยาณมิตฺโต ทฬฺหภตฺติ จ โหติ / ทุกฺขิตสฺส สกฺกจฺจ กโรติ กิจฺจํ / ตถาวิธํ สปฺปุริสํ วทนฺติ.
Orang bijak yang tahu berterima kasih dan membalas budi, yang bersahabat karib dengan sahabat-sahabat baik, dan dengan rela membantu sahabat yang dalam kesusahan — orang seperti itu disebut orang baik.
ขุ. ชา. จตฺตาฬีส. ๒๗/๕๔๑.
โย หเว อิณมาทาย จุชฺชมาโน ปลายติ / น หิ เต อิณมตฺถีติ ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.
Siapa pun yang berutang lalu menghabiskannya, kemudian melarikan diri sambil menyangkal ‘aku tidak berutang padamu’ — ketahuilah ia sebagai orang hina.
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๐.
โย โหติ พฺยตฺโต จ วิสารโท จ / พหุสฺสุโต ธมฺมธโร จ โหติ / ธมฺมสฺส โหติ อนุธมฺมจารี / ส ตาทิโส วุจฺจติ สงฺฆโสภโณ.
Siapa pun yang bijaksana, berani, berpengetahuan luas, mengemban Dhamma, dan menjalankan Dhamma sesuai Dhamma — orang seperti itu dikatakan memperindah persamuhan.
องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๑๐.
ราคญฺจ โทสญฺจ ปหาย โมหํ / สนฺทาลยิตฺวาน สํโยชนานิ / อสนฺตสํ ชีวิตสงฺขยมฺหิ / เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.
Orang bijak yang telah meninggalkan nafsu, kebencian, dan kebodohan batin, menghancurkan belenggu, dan tidak gentar menghadapi berakhirnya hidup, hendaknya mengembara sendirian bagaikan cula badak.
ขุ. สุ. ๒๕/๓๓๙. ขุ. จู. ๓๐/๔๒๖, ๔๒๗.
สเจ อินฺทฺริยสมฺปนฺโน สนฺโต สนฺติปเท รโต / ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ เชตฺวา มารํ สวาหนํ.
Jika seseorang sempurna dalam indria-indria, tenang dan bergembira dalam jalan kedamaian, ia dikatakan telah menaklukkan Māra beserta kendaraannya, dan mengemban tubuh terakhirnya.
ขุ. อิติ. ๒๕/๒๗๑.
สเจ ภายถ ทุกฺขสฺส สเจ โว ทุกฺขมปฺปิยํ / มา กตฺถ ปาปกํ กมฺมํ อาวี วา ยทิ วา รโห.
Bila engkau takut akan penderitaan, bila engkau tidak menyukai penderitaan, maka janganlah berbuat jahat, baik di tempat terbuka maupun tersembunyi.
ขุ. อุ. ๒๕/๑๕๐.
สพฺพา ทิสา อนุปริคมฺม เจตสา / เนวชฺฌคา ปิยตรมตฺตนา กฺวจิ / เอวํ ปิโย ปุถุ อตฺตา ปเรสํ / ตสฺมา น หึเส ปรํ อตฺตกาโม.
Setelah menjelajahi segala penjuru dengan pikiranku, tiada kutemukan di mana pun orang yang lebih dicintai daripada diri sendiri; bagi orang lain pun diri sendiri sama dicintainya — karena itu orang yang mencintai dirinya hendaknya tidak menyakiti orang lain.
สํ. ส. ๑๕/๑๐๙.
สลาภํ นาติมญฺเญยฺย นาญฺเญสํ ปิหยญฺจเร / อญฺเญสํ ปิหยํ ภิกฺขุ สมาธึ นาธิคจฺฉติ.
Janganlah meremehkan perolehan sendiri, jangan pula berkeliaran mengharapkan perolehan orang lain; bhikkhu yang mengharapkan perolehan orang lain tidak mencapai samādhi.
ขุ. ธ. ๒๕/๖๕.
สาติเยสุ อนสฺสาวี อติมาเน จ โน ยุโต / สณฺโห จ ปฏิภาณวา น สทฺโธ น วิรชฺชติ.
Orang yang tidak terhanyut oleh objek yang menyenangkan, tidak suka merendahkan, halus dan tajam — ia tidak mudah percaya dan tidak mudah jemu.
ขุ. สุ. ๒๕/๕๐๑. ขุ. มหา. ๒๙/๒๗๙,๒๘๔.
สารตฺตา กามโภเคสุ คิทฺธา กาเมสุ มุจฺฉิตา / อติสารํ น พุชฺฌนฺติ มจฺฉา ขิปฺปํว โอฑฺฑิตํ.
Orang yang lekat pada kenikmatan indria, bersuka dan tenggelam di dalamnya, tidak menyadari bahwa dirinya terperosok, seperti ikan yang menerjang masuk ke bubu yang dipasang tanpa menyadarinya.
สํ. ส. ๑๕/๑๐๘.
สุปิเนน ยถาปิ สงฺคตํ / ปฏิพุทฺโธ ปุริโส น ปสฺสติ / เอวมฺปิ ปิยายิตํ ชนํ / เปตํ กาลกตํ น ปสฺสติ.
Sebagaimana orang yang telah bangun tidak lagi melihat apa yang dijumpainya dalam mimpi, demikian pula orang yang masih hidup tidak lagi melihat orang tercinta yang telah meninggal.
ขุ. สุ. ๒๕/๔๙๒. ขุ. มหา. ๒๙/๑๕๑,๑๕๒.
เสหิ ทาเรหิ อสนฺตุฏฺโฐ เวสิยาสุ ปทุสฺสติ / ทุสฺสติ ปรทาเรสุ ตํ ปราภวโต มุขํ.
Orang yang tidak puas dengan istrinya sendiri, tetapi bermain-main dengan pelacur dan melanggar istri orang lain — itulah sebab kemerosotan.
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๘.
บาลีอักษรโรมันถอดจากอักษรไทยโดยอัตโนมัติ · คำอธิบายแสดงเฉพาะบทที่ผ่านการตรวจทานแล้ว
ฝึกแต่งกระทู้ธรรม แบบฝึกท่องจำ ปัญหาธรรมศึกษาย้อนหลัง หน้าหลัก