พุทธศาสนสุภาษิต

สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม

คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ

ธรรมศึกษา (ต่างประเทศ)
นักธรรมชั้นโท · พุทธศาสนสุภาษิต เล่ม ๒ · ๒๐๑ บท · มีคำอธิบายแล้ว ๒๙ บท
ปุคคลวรรค — หมวดบุคคล
ปุคคลวรรค — หมวดบุคคล · นักธรรมชั้นโท
บาลี (อักษรไทย)
ปหาย ปญฺจาวรณานิ เจตโส
อุปกฺกิเลเส พฺยปนุชฺช สพฺเพ
อนิสฺสิโต เฉตฺวา สิเนหโทสํ
เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.
Pāli (Roman) ถอดอัตโนมัติ
Pahāya pañcāvaraṇāni cetaso
Upakkilese byapanujja sabbe
Anissito chetvā sinehadosaṃ
Eko care khaggavisāṇakappo.
คัมภีร์ที่มา : ขุ. สุ. ๒๕/๓๓๘. ขุ. จู. ๓๐/๔๑๐.
คำแปล : ผู้ฉลาดละเครื่องกั้นจิต ๕ ประการ กำจัดอุปกิเลสทั้งหมด ตัดรัก และชังแล้ว อันตัณหาและทิฏฐิอาศัยไม่ได้ พึงเที่ยวไปผู้เดียวเหมือน นอแรดฉะนั้น.
हिन्दी : जिसने पाँच नीवरण और सब उपक्लेशों को हटा दिया, राग और द्वेष को काट दिया, जिस पर तृष्णा और दृष्टि आश्रय नहीं ले सकतीं — वह चतुर गैंडे के सींग की तरह अकेला विचरे।
คำแปลทุกภาษา / All languages (9)
ไทยผู้ฉลาดละเครื่องกั้นจิต ๕ ประการ กำจัดอุปกิเลสทั้งหมด ตัดรัก และชังแล้ว อันตัณหาและทิฏฐิอาศัยไม่ได้ พึงเที่ยวไปผู้เดียวเหมือน นอแรดฉะนั้น.
EnglishThe wise one who has removed the five hindrances and all defilements, cut off both love and hate, and cannot be relied upon by craving and views, should wander alone like a rhinoceros horn.
IndonesiaOrang bijak yang telah menyingkirkan lima rintangan dan segala kekotoran batin, memutus cinta dan benci, serta tak lagi menjadi sandaran nafsu keinginan dan pandangan, hendaknya mengembara sendirian bagaikan cula badak.
中文智者除去五盖与一切随烦恼,断除爱与憎,不为渴爱与邪见所依,当独行如犀牛角。
DeutschDer Weise, der die fünf Hemmungen und alle Trübungen beseitigt, Liebe und Hass abgeschnitten hat und dem Begehren und den Ansichten keinen Halt mehr bietet, wandere allein wie das Horn des Nashorns.
DanskDen vise, der har fjernet de fem hindringer og alle besmittelser, skåret kærlighed og had over og ikke længere er et støttepunkt for begær og anskuelser, bør vandre alene som næsehornets horn.
हिन्दीजिसने पाँच नीवरण और सब उपक्लेशों को हटा दिया, राग और द्वेष को काट दिया, जिस पर तृष्णा और दृष्टि आश्रय नहीं ले सकतीं — वह चतुर गैंडे के सींग की तरह अकेला विचरे।
日本語五蓋とあらゆる随煩悩を除き、愛と憎しみを断ち、渇愛と見解の拠り所とならぬ賢者は、犀の角のように独り歩むべきである。
नेपालीपाँच नीवरण र सबै उपक्लेश हटाएको, राग र द्वेष काटेको, तृष्णा र दृष्टिले आश्रय लिन नसक्ने चतुरले गैँडाको सिङझैँ एक्लै विचरण गरोस्।

คำอธิบาย
คำอธิบายของบทนี้อยู่ระหว่างจัดทำและตรวจทาน
« บทก่อนหน้า บทถัดไป »
สุภาษิตในวรรคเดียวกัน — เลือกใช้เป็นกระทู้เชื่อมได้
อจฺจยํ เทสยนฺตีนํ โย เจ น ปฏิคณฺหติ / โกปนฺตโร โทสครุ ส เวรํ ปฏิมุจฺจติ.
जब कोई क्षमा माँगे और कोई खीझकर, अत्यन्त क्रुद्ध होकर उसे स्वीकार न करे, तो वह वैर पालने वाला कहलाता है।
สํ. ส. ๑๕/๓๔.
อปฺปกา เต มนุสฺเสสุ เย ชนา ปารคามิโน / อถายํ อิตรา ปชา ตีรเมวานุธาวติ.
मनुष्यों में पार (निर्वाण) पहुँचने वाले थोड़े हैं; बाकी लोग तो इसी किनारे दौड़ते रहते हैं।
ขุ. ธ. ๒๕/๒๖.
อสุภาย จิตฺตํ ภาเวหิ เอกคฺคํ สุสมาหิตํ / สติ กายคตา ตฺยตฺถุ นิพฺพิทาพหุโล ภว.
अशुभ संज्ञा से चित्त को दृढ़ और स्थिर बनाओ; काय में स्मृति रखो; (सब संस्कारों में) बहुत निर्वेद रखो।
สํ. ส. ๑๕/๒๗๗.
อหึสกา เย มุนโย นิจฺจํ กาเยน สํวุตา / เต ยนฺติ อจฺจุตํ ฐานํ ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจเร.
जो मुनि अहिंसक और सदा काय से संयत हैं, वे अच्युत स्थान को जाते हैं, जहाँ जाकर वे शोक नहीं करते।
ขุ. ธ. ๒๕/๔๕.
เอวํ กิจฺฉาภโต โปโส ปิตุ อปริจารโก / ปิตริ มิจฺฉา จริตฺวาน นิรยํ โส อุปปชฺชติ.
जिसे (माता-) पिता ने इतने कष्ट से पाला, वह यदि (माता-) पिता का भरण-पोषण नहीं करता और उनके प्रति अपराध करता है, तो नरक में जाता है।
ขุ. ชา. สตฺตติ. ๒๘/๖๖.
เอวํ พุทฺธํ สรนฺตานํ ธมฺมํ สงฺฆญฺจ ภิกฺขโว / ภยํ วา ฉมฺภิตตฺตํ วา โลมหํโส น เหสฺสติ.
भिक्षुओ! जब कोई इस प्रकार बुद्ध, धर्म और संघ का अनुस्मरण करता है, तब न भय होगा, न कँपकँपी, न रोमांच।
สํ. ส. ๑๕/๓๒๓.
เอวํ มนฺทสฺส โปสสฺส พาลสฺส อวิชานโต / สารมฺภา ชายเต โกโธ โสปิ เตเนว ฑยฺหติ.
अज्ञानी मूर्ख में होड़ के कारण क्रोध उत्पन्न होता है; और उसी क्रोध से वह जलता है।
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๘๐.
โอโนทโร โย สหเต ชิฆจฺฉํ / ทนฺโต ตปสฺสี มิตปานโภชโน / อาหารเหตุ น กโรติ ปาปํ / ตํ เว นรํ สมณมาหุ โลเก.
जो खाली पेट रहकर भूख सह लेता है, दान्त, वीर्यवान, खान-पान में मितव्ययी और भोजन के लिए पाप न करने वाला है, उसे संसार में श्रमण कहते हैं।
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๗๔.
กาเม คิทฺธา กามรตา กาเมสุ อธิมุจฺฉิตา / นรา ปาปานิ กตฺวาน อุปปชฺชนฺติ ทุคฺคตึ.
कामों में आसक्त, कामों में रत, कामों में डूबा हुआ और पाप करने वाला मनुष्य दुर्गति को प्राप्त होता है।
ขุ. ชา สฏฺฐิ. ๒๘/๓๓.
คาเม วา ยทิวารญฺเญ นินฺเน วา ยทิวา ถเล / ยตฺถ อรหนฺโต วิหรนฺติ ตํ ภูมิรามเณยฺยกํ.
अर्हन्त जहाँ रहते हैं — गाँव हो या जंगल, नीची भूमि हो या ऊँची — वह स्थान रमणीय होता है।
ขุ. ธ. ๒๕/๒๘.
โจทิตา เทวทูเตหิ เย ปมชฺชนฺติ มาณวา / เต ทีฆรตฺตํ โสจนฺติ หีนกายูปคา นรา.
जो देवदूतों की चेतावनी पाकर भी प्रमादी रहते हैं, वे हीन शरीर पाकर दीर्घकाल तक शोक करते हैं।
ม. อุป. ๑๔/๓๔๖.
โจโร ยถา สนฺธิมุเข คหีโต / สกมฺมุนา หญฺญติ ปาปธมฺโม / เอวํ ปชา เปจฺจ ปรมฺหิ โลเก / สกมฺมุนา หญฺญติ ปาปธมฺโม.
जैसे रंगे हाथों पकड़ा गया दुष्ट चोर अपने कर्म से दुःख पाता है, वैसे ही दुष्ट लोग मरकर परलोक में अपने कर्म से दुःख पाते हैं।
ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๙.
ชาติถทฺโธ ธนถทฺโธ โคตฺตถทฺโธ จ โย นโร / สญฺญาตึ อติมญฺเญติ ตํ ปราภวโต มุขํ.
जो जाति का घमण्ड, धन का घमण्ड, कुल का घमण्ड करके अपने ज्ञातियों का तिरस्कार करता है, वही उसके पतन का कारण है।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๗.
ตํ พฺรูมิ อุปสนฺโตติ กาเมสุ อนเปกฺขินํ / คนฺถา ตสฺส น วิชฺชนฺติ อตาริ โส วิสตฺติกํ.
जिसे कामों में कोई आसक्ति नहीं, उसे मैं ‘शान्त’ कहता हूँ; उसके बन्धन नहीं हैं, इसलिए वह तृष्णा की उथल-पुथल को पार कर गया है।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๐๑. ขุ. มหา. ๒๙/๒๙๕,๒๙๗.
เตชวาปิ หิ นโร วิจกฺขโณ / สกฺกโต พหุชนสฺส ปูชิโต / นารีนํ วสงฺคโต น ภาสติ / ราหุนา อุปหโตว จนฺทิมา.
तेजस्वी, तीक्ष्ण प्रज्ञा वाला, बहुतों द्वारा पूजित होकर भी जो स्त्री के वश में आ जाता है, वह राहु से ग्रसे चन्द्रमा की तरह नहीं चमकता।
ขุ. ชา อสีติ. ๒๘/๑๒๗.
ทูเร สนฺโต ปกาเสนฺติ หิมวนฺโตว ปพฺพโต / อสนฺเตตฺถ น ทิสฺสนฺติ รตฺตึ ขิตฺตา ยถา สรา.
सत्पुरुष हिमालय पर्वत की तरह दूर से ही प्रकट होते हैं; असत्पुरुष यहीं बैठे हुए भी दिखाई नहीं देते, जैसे रात में छोड़े गए बाण।
ขุ. ธ. ๒๕/๕๕.
ธีโร โภเค อธิคมฺม สงฺคณฺหาติ จ ญาตเก / เตน โส กิตฺตึ ปปฺโปติ เปจฺจ สคฺเค ปโมทติ.
ज्ञानी धन पाकर ज्ञातियों का संग्रह करता है; उस संग्रह से उसे कीर्ति मिलती है और मरने के बाद वह स्वर्ग में आनन्दित होता है।
ขุ. ชา. ฉกฺก. ๒๗/๒๐๕.
น ปณฺฑิตา อตฺตสุขสฺส เหตุ / ปาปานิ กมฺมานิ สมาจรนฺติ / ทุกฺเขน ผุฏฺฐา ขลิตาปิ สนฺตา / ฉนฺทา จ โทสา น ชหนฺติ ธมฺมํ.
पण्डित अपने सुख के लिए पापकर्म नहीं करते; सत्पुरुष दुःख से छू जाने और चूक जाने पर भी छन्द या द्वेष के कारण धर्म नहीं छोड़ते।
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๑๔๖๗/๒๙๗.
น เว อนตฺถกุสเลน อตฺถจริยา สุขาวหา / หาเปติ อตฺถํ ทุมฺเมโธ กปิ อารามิโก ยถา.
हित में अकुशल रहकर हित करने से सुख नहीं मिलता; मन्दबुद्धि हित को नष्ट कर देता है, जैसे बगीचे की रखवाली करने वाला बन्दर।
ขุ. ชา เอก. ๒๗/๑๕.
น หิ สพฺเพสุ ฐาเนสุ ปุริโส โหติ ปณฺฑิโต / อิตฺถีปิ ปณฺฑิตา โหติ ตตฺถ ตตฺถ วิจกฺขณา.
पुरुष सब जगह पण्डित हो, ऐसा नहीं; स्त्री भी उस-उस विषय में तीक्ष्ण प्रज्ञा वाली पण्डित हो सकती है।
ขุ. ชา. อฏฺฐก. ๒๗/๒๔๑.
นินฺทาย นปฺปเวเธยฺย / น อุณฺณเมยฺย ปสํสิโต ภิกฺขุ / โลกํ สห มจฺฉริเยน / โกธํ เปสุณิยญฺจ ปนูเทยฺย.
भिक्षु निन्दा से विचलित न हो, प्रशंसा पाकर फूले नहीं; लोभ के साथ कृपणता, क्रोध और चुगली को दूर करे।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๖. ขุ. มหา. ๒๙/๔๖๔,๔๖๖.
ปณฺฑิโต จ วิยตฺโต จ วิภาวี จ วิจกฺขโณ / ขิปฺปํ โมเจสิ อตฺตานํ มา ภายิตฺถาคมิสฺสติ.
जो चतुर और तीक्ष्णबुद्धि व्यक्ति कारण और अकारण को स्पष्ट बताता है और प्रत्यक्ष फल को पहले से देख लेता है, वह तुरन्त अपने को (दुःख से) छुड़ा लेता है — डरो मत, वह लौट आएगा।
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๔๔.
ปณฺฑิโตติ สมญฺญาโต เอกจริยํ อธิฏฺฐิโต / อถาปิ เมถุเน ยุตฺโต มนฺโทว ปริกิสฺสติ.
जो अविवाहित (ब्रह्मचारी) रहने का संकल्प करता है, उसे पण्डित जाना जाता है; पर मैथुन में लगा मूर्ख मलिन होता है।
ขุ. สุ. ๒๕/๔๙๔. ขุ. มหา. ๒๙/๑๘๖.
ปุตฺตา มตฺถิ ธนมตฺถิ อิติ พาโล วิหญฺญติ / อตฺตา หิ อตฺตโน นตฺถิ กุโต ปุตฺตา กุโต ธนํ.
‘मेरे पुत्र हैं, मेरा धन है’ — यों सोचकर मूर्ख संतप्त होता है; जब अपना आप ही अपना नहीं, तो पुत्र कहाँ से, धन कहाँ से?
ขุ. ธ. ๒๕/๒๓.
พฺรหฺมาติ มาตาปิตโร ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร / อาหุเนยฺยา จ ปุตฺตานํ ปชาย อนุกมฺปกา.
माता-पिता ब्रह्मा कहे गए हैं, पूर्वाचार्य हैं, सन्तान के आदरणीय हैं और सन्तान पर अनुग्रह करने वाले हैं।
ขุ. ชา. สตฺตติ. ๒๗/๖๖.
มธุวา มญฺญตี พาโล ยาว ปาปํ น ปจฺจติ, / ยทา จ ปจฺจตี ปาปํ อถ พาโล ทุกฺขํ นิคจฺฉติ.
जब तक पाप फल नहीं देता, मूर्ख उसे मीठा समझता है; पर जब पाप फल देता है, तब मूर्ख दुःख पाता है।
ขุ. ธ. ๒๕/๒๔.
ยํ อุสฺสุกฺกา สงฺฆรนฺติ อลกฺขิกา พหุํ ธนํ / สิปฺปวนฺโต อสิปฺปา วา ลกฺขิกา ตานิ ภุญฺชเร.
भाग्यहीन, शिल्पी हो या अशिल्पी, प्रयत्न करके जो प्रचुर धन इकट्ठा करते हैं, भाग्यवान उस धन का भोग करते हैं।
ขุ. ชา. ติก. ๒๗/๑๑๗.
ยํ ยํ ชนปทํ ยาติ นิคเม ราชธานิโย / สพฺพตฺถ ปูชิโต โหติ โย มิตฺตานํ น ทุพฺภติ.
मित्र-द्रोह न करने वाला जिस किसी राष्ट्र, ग्राम या राजधानी में जाए, सर्वत्र पूजित होता है।
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๕๔.
ยโต จ โหติ ปาปิจฺโฉ อหิริโก อนาทโร / ตโต ปาปํ ปสวติ อปายํ เตน คจฺฉติ.
पापेच्छु व्यक्ति जिस कारण निर्लज्ज और अनादरशील होता है, उसी कारण वह पाप रचता है और उसी कारण अपाय में जाता है।
ขุ. อิติ. ๒๕/๒๕๖.
ยมฺหา ธมฺมํ วิชาเนยฺย สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ / สกฺกจฺจํ นํ นมสฺเสยฺย อคฺคิหุตฺตํว พฺราหฺมโณ.
जिससे सम्यक्सम्बुद्ध द्वारा उपदिष्ट धर्म का ज्ञान प्राप्त हो, उसे आदरपूर्वक नमस्कार करे, जैसे ब्राह्मण अग्निहोत्र की पूजा करता है।
ขุ. ธ. ๒๕/๖๘.
ยสฺส ปาปํ กตํ กมฺมํ กุสเลน ปหียติ / โสมํ โลกํ ปภาเสติ อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา.
जिसने पापकर्म किया, पर उसे सत्कर्म से छोड़ दिया, वह इस लोक को बादलों से मुक्त चन्द्रमा की तरह प्रकाशित करता है।
ม. ม. ๑๒/๔๘๗.
ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย นิสีเทยฺย สเยยฺย วา / น ตสฺส สาขํ ภญฺเชยฺย มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโก.
जिस वृक्ष की छाया में बैठा या सोया हो, उसकी डाली नहीं तोड़नी चाहिए; क्योंकि मित्र-द्रोही नीच होता है।
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๒๖.
เย จ ธมฺมสฺส กุสลา โปราณสฺส ทิสํปติ / จาริตฺเตน จ สมฺปนฺนา น เต คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ.
जो प्राचीन रीति-रिवाजों में कुशल और अच्छी परम्परा से युक्त हैं, वे दुर्गति में नहीं जाते।
ขุ. ชา. สตฺตติ. ๒๘/๖๓.
เย น กาหนฺติ โอวาทํ นรา พุทฺเธน เทสิตํ / พฺยสนํ เต คมิสฺสนฺติ รกฺขสีหิว วาณิชา.
जो ज्ञानियों के दिए उपदेश के अनुसार नहीं करेगा, वह वैसे ही नष्ट होगा, जैसे व्यापारी समुद्री डाकुओं के कारण नष्ट हुए।
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๗๑.
โย จตฺตานํ สมุกฺกํเส ปเร จ อวชานติ / นิหีโน เสน มาเนน ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.
जो अपनी प्रशंसा और दूसरों का तिरस्कार करता है, वह अपने अभिमान के कारण नीच है — उसे नीच जानो।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๕๑.
โย จ สีลญฺจ ปญฺญญฺจ สุตญฺจตฺตนิ ปสฺสติ / อุภินฺนมตฺถํ จรติ อตฺตโน จ ปรสฺส จ.
जो अपने में शील, प्रज्ञा और श्रुत देखता है, वह अपना और दूसरों का दोनों का हित करता है।
ขุ. ชา. สตฺตก. ๒๗/๒๒๑.
โย จ เมตฺตํ ภาวยติ อปฺปมาณํ ปฏิสฺสโต / ตนู สํโยชนา โหนฺติ ปสฺสโต อุปธิกฺขยํ.
जो सदा स्मृतिमान होकर अप्रमाण मैत्री की भावना करता है और उपधि के क्षय को देखता है, उसके संयोजन क्षीण हो जाते हैं।
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๑๕๒.
โย ทนฺธกาเล ตรติ ตรณีเย จ ทนฺธเย / อโยนิโส สํวิธาเนน พาโล ทุกฺขํ นิคจฺฉติ.
जो धीमे होने के समय जल्दी करता है और जल्दी करने के समय धीमा होता है, वह मूर्ख है; अयोग्य प्रबन्ध के कारण वह दुःख पाता है।
ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๓.
โย ทนฺธกาเล ทนฺเธติ ตรณีเย จ ตารเย / โยนิโส สํวิธาเนน สุขํ ปปฺโปติ ปณฺฑิโต.
जो धीमे होने के समय धीमा और जल्दी करने के समय जल्दी करता है, वह चतुर है; योग्य प्रबन्ध के कारण वह सुख पाता है।
ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๓.
โย น หนฺติ น ฆาเตติ น ชินาติ น ชาปเย / เมตฺตํโส สพฺพภูตานํ เวรนฺตสฺส น เกนจิ.
जो न स्वयं मारता है, न मरवाता है, न स्वयं जीतता है, न जितवाता है — उसे सब प्राणियों के प्रति मैत्रीयुक्त और किसी से वैर न रखने वाला कहा जाता है।
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๑๕๒.
โย มาตรํ ปิตรํ วา มจฺโจ ธมฺเมน โปสติ / อิเธว นํ ปสํสนฺติ เปจฺจ สคฺเค ปโมทติ.
जो धर्मपूर्वक माता-पिता का भरण-पोषण करता है, पण्डित इस लोक में उसकी प्रशंसा करते हैं और मरने के बाद वह स्वर्ग में आनन्दित होता है।
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๙๖.
โย เว กตญฺญู กตเวที ธีโร / กลฺยาณมิตฺโต ทฬฺหภตฺติ จ โหติ / ทุกฺขิตสฺส สกฺกจฺจ กโรติ กิจฺจํ / ตถาวิธํ สปฺปุริสํ วทนฺติ.
जो ज्ञानी कृतज्ञ-कृतवेदी है, कल्याणमित्रों से घनिष्ठ है और दुःख में पड़े मित्र का काम स्वेच्छा से करता है — ऐसे व्यक्ति को सत्पुरुष कहते हैं।
ขุ. ชา. จตฺตาฬีส. ๒๗/๕๔๑.
โย หเว อิณมาทาย จุชฺชมาโน ปลายติ / น หิ เต อิณมตฺถีติ ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.
जो ऋण लेकर खा-पी लेता है और फिर ‘तुम्हारा कोई कर्ज नहीं’ कहकर भाग जाता है — उसे नीच जानो।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๐.
โย โหติ พฺยตฺโต จ วิสารโท จ / พหุสฺสุโต ธมฺมธโร จ โหติ / ธมฺมสฺส โหติ อนุธมฺมจารี / ส ตาทิโส วุจฺจติ สงฺฆโสภโณ.
जो चतुर, निर्भीक, बहुश्रुत, धर्मधर और धर्मानुसार धर्म का आचरण करने वाला है — ऐसे व्यक्ति को संघ की शोभा बढ़ाने वाला कहा जाता है।
องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๑๐.
ราคญฺจ โทสญฺจ ปหาย โมหํ / สนฺทาลยิตฺวาน สํโยชนานิ / อสนฺตสํ ชีวิตสงฺขยมฺหิ / เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.
जिस पण्डित ने राग, द्वेष और मोह को त्याग दिया, संयोजनों को तोड़ दिया और जो जीवन के अन्त से नहीं डरता — वह गैंडे के सींग की तरह अकेला विचरे।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๓๙. ขุ. จู. ๓๐/๔๒๖, ๔๒๗.
สเจ อินฺทฺริยสมฺปนฺโน สนฺโต สนฺติปเท รโต / ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ เชตฺวา มารํ สวาหนํ.
यदि कोई इन्द्रियों में सम्पूर्ण, शान्त और शान्ति के मार्ग में रत है, तो उसे वाहन सहित मार को जीतने वाला और अन्तिम शरीर धारण करने वाला कहा जाता है।
ขุ. อิติ. ๒๕/๒๗๑.
สเจ ภายถ ทุกฺขสฺส สเจ โว ทุกฺขมปฺปิยํ / มา กตฺถ ปาปกํ กมฺมํ อาวี วา ยทิ วา รโห.
यदि तुम दुःख से डरते हो, यदि तुम्हें दुःख प्रिय नहीं, तो प्रकट में या छिपकर पापकर्म मत करो।
ขุ. อุ. ๒๕/๑๕๐.
สพฺพา ทิสา อนุปริคมฺม เจตสา / เนวชฺฌคา ปิยตรมตฺตนา กฺวจิ / เอวํ ปิโย ปุถุ อตฺตา ปเรสํ / ตสฺมา น หึเส ปรํ อตฺตกาโม.
मन से सब दिशाओं में खोजने पर मुझे कहीं भी अपने से अधिक प्रिय कोई नहीं मिला; दूसरों को भी अपना आप ऐसे ही प्रिय है — इसलिए अपने को प्रेम करने वाला दूसरों को न सताए।
สํ. ส. ๑๕/๑๐๙.
สลาภํ นาติมญฺเญยฺย นาญฺเญสํ ปิหยญฺจเร / อญฺเญสํ ปิหยํ ภิกฺขุ สมาธึ นาธิคจฺฉติ.
अपने लाभ का तिरस्कार न करे, दूसरों के लाभ की इच्छा लेकर न घूमे; दूसरों के लाभ की इच्छा करने वाला भिक्षु समाधि प्राप्त नहीं करता।
ขุ. ธ. ๒๕/๖๕.
สาติเยสุ อนสฺสาวี อติมาเน จ โน ยุโต / สณฺโห จ ปฏิภาณวา น สทฺโธ น วิรชฺชติ.
जो प्रिय आलम्बनों में उन्मत्त नहीं होता, तिरस्कार में नहीं लगता, सूक्ष्म और तीक्ष्ण है — वह सहज विश्वासी नहीं और न उकताता है।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๐๑. ขุ. มหา. ๒๙/๒๗๙,๒๘๔.
สารตฺตา กามโภเคสุ คิทฺธา กาเมสุ มุจฺฉิตา / อติสารํ น พุชฺฌนฺติ มจฺฉา ขิปฺปํว โอฑฺฑิตํ.
जो काम-भोग में आसक्त है, कामों में रत और मग्न है, वह अपने फिसलने को वैसे ही नहीं जानता, जैसे मछली बिछाए हुए जाल में बिना जाने घुस जाती है।
สํ. ส. ๑๕/๑๐๘.
สุปิเนน ยถาปิ สงฺคตํ / ปฏิพุทฺโธ ปุริโส น ปสฺสติ / เอวมฺปิ ปิยายิตํ ชนํ / เปตํ กาลกตํ น ปสฺสติ.
जैसे जागा हुआ व्यक्ति स्वप्न में देखे आलम्बनों को नहीं देखता, वैसे ही जीवित व्यक्ति मृत प्रियजनों को नहीं देखता।
ขุ. สุ. ๒๕/๔๙๒. ขุ. มหา. ๒๙/๑๕๑,๑๕๒.
เสหิ ทาเรหิ อสนฺตุฏฺโฐ เวสิยาสุ ปทุสฺสติ / ทุสฺสติ ปรทาเรสุ ตํ ปราภวโต มุขํ.
जो अपनी पत्नी से सन्तुष्ट नहीं, वेश्याओं में रमता है और दूसरों की पत्नियों का अपकार करता है — यह पतन का कारण है।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๘.
บาลีอักษรโรมันถอดจากอักษรไทยโดยอัตโนมัติ · คำอธิบายแสดงเฉพาะบทที่ผ่านการตรวจทานแล้ว
ฝึกแต่งกระทู้ธรรม แบบฝึกท่องจำ ปัญหาธรรมศึกษาย้อนหลัง หน้าหลัก