क्रोध नगर्ने, वैर नबाँध्ने, तिरस्कार नगर्ने, शुद्धि प्राप्त, सम्पूर्ण दृष्टि भएको र प्रज्ञावान् — उसलाई आर्य जान।
ขุ. ปฏิ. ๓๑/๒๔๑.
अक्रोधी, दान्त, सम जीवन जिउने, सम्यक् ज्ञानले विमुक्त, शान्त र स्थिर — उसमा क्रोध कहाँबाट आउँछ?
ขุ. เถร. ๒๖/๓๓๔.
अखण्ड आचरण भएको, प्रज्ञा र शीलमा स्थित, जम्बूनद सुनको डल्लोजस्तो चतुरको कसले निन्दा गर्न सक्छ?
ขุ. ธ. ๒๕/๔๕.
मूर्ख नआएको कुरा सोचेर र बितेको कुराको शोक गरेर काटिएको हरियो नरकटझैँ सुक्छ।
สํ. ส. ๑๕/๗.
अनुद्धत, अविचलित, प्रज्ञावान्, संयत इन्द्रिय र कल्याणमित्र भएको चतुरले दुःखको अन्त्य गर्न सक्छ।
ขุ. เถร. ๒๖/๓๖๖.
कामहरूमा आनन्द थोरै, दुःख धेरै छ; यो जानेर पण्डित दिव्य काममा पनि रुचि राख्दैन।
ขุ. ธ. ๒๕/๔๐.
(अरूको कुरामा) विश्वास नगर्ने, अकृत (निर्वाण) जान्ने, सन्धि काटिसकेको, अवसर नष्ट गरिसकेको र आशा ओकलिसकेको मानिस — त्यही उत्तम पुरुष हो।
ขุ. ธ. ๒๕/๒๘.
लाग्नु नहुनेमा लाग्ने र लाग्नुपर्नेमा नलाग्ने, प्रयोजन छोडेर मनलागी समात्ने, सम्यक् रूपले लागेकाहरूसँग ईर्ष्या गर्छ।
ขุ. ธ. ๒๕/๔๓.
भित्र र बाहिर असत्पुरुष र सत्पुरुषको धर्म जान्ने, सारा लोकमा देवता र मानिसले पूजेको — उसले आसक्तिको जाल नाघेको छ र मुनि हो।
ขุ. สุ. ๒๕/๔๓๒. ขุ. มหา. ๒๙/๔๐๖.
(यस शासनको) बाहिर श्रमण छैन, नित्य संस्कार छैन, बुद्धहरूमा कम्पन छैन — जसरी आकाशमा पाइला छैन।
ขุ. ธ. ๒๕/๔๙.
उद्यमी, स्मृतिमान्, शुद्ध कर्म गर्ने, विचार गरेर काम गर्ने, संयत, धर्मले बाँच्ने र अप्रमत्त व्यक्तिको कीर्ति बढ्छ।
ขุ. ธ. ๒๕/๑๘.
परम धर्म प्राप्त गरिसकेको, सारा लोकमा कुनै चाहना नभएको मृत्युमा शोक गर्दैन, जलिरहेको घरबाट निस्केको मानिसझैँ।
ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๐.
स्मृतिमान् मानिसहरू निस्किन्छन्, तिनीहरू आवासमा रमाउँदैनन्; हाँसले हिलो छोडेझैँ तिनीहरूले आवास छोड्छन्।
ขุ. ธ. ๒๕/๒๗.
कायले मौन, वाणीले मौन, मनले मौन, अनास्रव, प्रज्ञाले सम्पन्न, सबै कुरा त्यागिसकेको व्यक्तिलाई पण्डितहरू मुनि भन्छन्।
องฺ. ติก. ๒๐/๓๕๒.
कायले शुद्ध, वाणीले शुद्ध, मनले शुद्ध, अनास्रव, शुद्धिले सम्पन्न, पाप धोइसकेको व्यक्तिलाई पण्डितहरू शुद्ध भन्छन्।
องฺ. ติก. ๒๐/๓๕๒.
क्रोधी, वैर बाँध्ने, पापले अरूको तिरस्कार गर्ने, बिग्रेको दृष्टि भएको र मायावी — उसलाई नीच जान।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๙.
क्षत्रिय, ब्राह्मण, वैश्य, शूद्र, चण्डाल र सबै नीच काम गर्नेहरू, शान्त र दान्त भएर, सबै समान रूपले परिनिर्वाण प्राप्त गर्छन्।
ขุ. ชา. ปกิณฺณก. ๒๗/๓๗๖.
पण्डितले वस्तु लैजाने चोरलाई रोक्छन्, तर वस्तु लैजाने श्रमण प्रिय हुन्छ; पण्डितले बारम्बार आउने श्रमणलाई हर्षका साथ स्वागत गर्छन्।
สํ. ส. ๒๕/๖๐.
विजयीले वैर उत्पन्न गर्छ, हारेको दुःखले सुत्छ; जय र पराजय दुवै छोडेर शान्त भएको सुखले सुत्छ।
ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
(किनकि सत्पुरुषको धर्म असत्पुरुषले पालन गर्न गाह्रो छ) यस लोकबाट गएपछि सत्पुरुष र असत्पुरुषको गति फरक हुन्छ: असत्पुरुष नरकमा, सत्पुरुष स्वर्गमा जान्छन्।
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๔๓๕.
किनकि ज्ञानीले यस धर्म-विनयमा स्मृति स्थापित गरी काम र पाप सेवन गर्दैन, दुःखसहित काम छोड्छ — त्यसैले उसलाई ‘धाराविपरीत जाने’ भनिन्छ।
องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๗.
सत्पुरुषले दिन गाह्रो कुरा दिँदा र गर्न गाह्रो काम गर्दा असत्पुरुषले पछ्याउन सक्दैनन्; किनकि सत्पुरुषको धर्म असत्पुरुषले पालन गर्न गाह्रो छ।
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๖๓.
जन्मले कोही नीच हुँदैन, जन्मले कोही श्रेष्ठ हुँदैन; (बरु) कर्मले नीच हुन्छ, कर्मले श्रेष्ठ हुन्छ।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๕๒.
सिद्धि (अर्हत्फल) प्राप्त गरेको, निर्भय, तृष्णारहित, ललचाउने क्लेश नभएको, भवमा लैजाने बाण काटिसकेको — यो उसको अन्तिम शरीर हो।
ขุ. ธ. ๒๕/๖๓.
अलोभी, अकपटी, अतृष्ण, तिरस्कार नगर्ने, कषायझैँ मोह हटाइसकेको, निराशंस, सारा लोक जितिसकेको गैँडाको सिङझैँ एक्लै विचरण गरोस्।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๓๖. ขุ. จู. ๓๐/๓๗๙.
सारा लोकमा आसक्ति रूप पाप काय, वाणी वा मनले नगर; स्मृति-सम्प्रजन्यले युक्त भई कामहरू छोडेर निरर्थकसँग जोडिएको दुःखको सेवन नगर।
สํ. ส. ๑๕/๔๒.
मद उतार्ने, शोक मेटाउने, संसारबाट छुटाउने, सबै दुःखको अन्त्य रूप मार्गमा आदरपूर्वक हिँड।
ขุ. พุ. ๓๓/๔๑๕.
मान छोडेको, आफूमा सुप्रतिष्ठित, सुचित्त, सर्वत्र विमुक्त, जङ्गलमा एक्लै बसेर अप्रमत्त — उसले मृत्यु-क्षेत्र पार गर्न सक्छ।
สํ. ส. ๒๕/๖.
झूटो बोली मन नपराऊ, रूपमा स्नेह नगर; मानलाई परिज्ञात गर र हतारबाट टाढा रह।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๘. ขุ. มหา. ๒๙/๕๑๗.
मानले ठगिएको, संस्कारमा मलिन, लाभ र अलाभले पीडित व्यक्ति समाधि प्राप्त गर्दैन।
ขุ. เถร. ๒๖/๒๘๓.
जसमा सत्य, धर्म, अहिंसा, संयम र दम छन् — त्यही प्रज्ञावान्, निर्मल व्यक्ति स्थविर कहलाउँछ।
ขุ. ธ. ๒๕/๕๐.
जब पण्डितले जरा र मरण दुःख हुन् भनी जान्छ, पृथग्जनको आश्रय रूप दुःख परिज्ञात गर्छ, स्मृतिमान् भई ध्यान गर्छ — तब उसले त्योभन्दा ठूलो आनन्द पाउँदैन।
ขุ. เถร. ๒๖/๓๔๔.
सियोको टुप्पोबाट तोरीको दाना झरेझैँ राग, द्वेष, मान र म्रक्ष झार्ने — उसलाई म ब्राह्मण भन्छु।
ขุ. ธ. ๒๕/๖๙.
कुनै आसक्ति नभएको, जानेर सन्देहरहित, अमृतमा उत्रेको र अर्थ प्राप्त गरेको — उसलाई म ब्राह्मण भन्छु।
ขุ. ธ. ๒๕/๗๐.
काममा असंयत, रागरहित नभएका, यस लोकमा काम भोग्ने मानिसहरू — तिनीहरू तृष्णाले अभिभूत भई (तृष्णाको) धारामा बग्दै बारम्बार जन्म र जरामा पुग्छन्।
องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๗.
मूर्ख, मन्दबुद्धि, दुष्ट विचार भएका र मोहले ढाकिएका — त्यस्ता मानिसहरू मारले थापेको बन्धनमा पर्छन्।
ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๒.
शीलयुक्त र प्रज्ञाले शान्तिमा रमाउने प्रज्ञावान्हरू — त्यस्ता प्रज्ञावान्, पापबाट टाढा रही, अरूमाथि विश्वास गर्नु पर्दैन।
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๔๓.
ध्यानमा लागेका, नैष्क्रम्यबाट उत्पन्न शान्तिमा रमाउने प्रज्ञावान्हरू — देवताहरू पनि ती सुबुद्ध, स्मृतिमान् प्रज्ञावान्हरूसँग खुसी हुन्छन्।
ขุ. ธ. ๒๕/๓๙.
राग, द्वेष र अविद्याबाट विमुक्त — ऊ स्थिर छ, उसको डोरी काटिएको छ, उसको कुनै बन्धन छैन र ऊ त्यहाँ आसक्त हुँदैन।
ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๒.
रक्षित चित्तले जिनको उपदेश सुन्ने — उसले सबै आस्रव क्षीण गर्छ, अकुप्य धर्मको साक्षात्कार गर्छ, परम शान्ति प्राप्त गर्छ र अनास्रव भई परिनिर्वृत हुन्छ।
ขุ. เถร. ๒๖/๓๒๓.
ती इन्द्रियहरूको रक्षा गर्ने, छ इन्द्रिय जान्ने, धर्ममा स्थित, सोझोपन र नम्रतामा रमाउने, अल्झाउने क्लेश नाघेको, सबै दुःख छोडेर विचरण गर्ने — त्यो धीर देखेको र सुनेकोमा आसक्त हुँदैन।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๗๔.
झर्किने, कञ्जुस, पापेच्छु, कृपण, फुर्ती लगाउने, निर्लज्ज र पापसँग नडराउने — उसलाई नीच जान।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๕๑.
पण्डित लाभको इच्छाले सिक्दैन, लाभ-हानिमा झर्किँदैन, तृष्णाका कारण खुसी वा बेखुसी हुँदैन, र रसमा आसक्त हुँदैन।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๐๑. ขุ. มหา. ๒๙/๒๘๔.
संसारमा ऊँचनीच विचार गरेर संसारको कुनै पनि आलम्बनमा विचलित नहुने — म भन्छु, ऊ शान्त छ, (क्लेश रूपी) धुवाँरहित, दुःखरहित, तृष्णारहित छ, उसले जन्म-जरा पार गरिसक्यो।
องฺ. ติก. ๒๐/๑๖๙.
शीतल, उपधिरहित, काममा अनासक्त — ऊ ब्राह्मण हो, निर्वृत हो, सधैँ सुखले बस्छ।
สํ. ส. ๑๕/๓๑๒.
नाम-रूपमा कुनै पनि प्रकारले ‘मेरो’ भन्ने ग्रहण नभएको, र नरहने नाम-रूपका लागि शोक नगर्ने — त्यही भिक्षु कहलाउँछ।
ขุ. ธ. ๒๕/๖๕.
सबै आसक्ति काटेको, चित्तको व्याकुलता शान्त पारेको — उसले चित्तको शान्ति प्राप्त गरी शान्त भएर सुखले बस्छ।
องฺ. ติก. ๒๐/๑๗๕.
सबै कामको आसक्तिरहित, अरू ध्यान नाघिसकेको, आकिञ्चन्यायतन ध्यानको आश्रय लिई श्रेष्ठ संज्ञा-विमोक्षमा मन लगाउने — ऊ त्यस आकिञ्चन्यायतन ध्यानमा नखसी रहन सक्छ।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๘. ขุ. จู. ๓๐/๑๓๓.
रागरहित र द्वेष हटाइसकेकाले अप्रमाण मैत्री-चित्तको भावना गरोस्; सबै प्राणीप्रति दण्ड छोडेर ऊ निन्दित हुँदैन र श्रेष्ठ स्थानमा पुग्छ।
ขุ. ชา. จตฺตาฬีส. ๒๗/๕๔๒.
त्यो (क्लेश निभाइसकेको, कम्पनरहित) व्यक्तिले दुवै छेउ जानेर प्रज्ञाले बीचमा पनि आसक्त हुँदैन; उसलाई म महापुरुष भन्छु; उसले यस लोकमा चित्त सिउने तृष्णा छोडिसक्यो।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๒. ขุ. จู. ๓๐/๓๕.
‘मेरो’ ठानेका कुरामा आसक्त हुनेले शोक, विलाप र कञ्जुसीपन छोड्न सक्दैन; त्यसैले क्षेम देख्ने मुनिहरू ममत्व छोडेर जान्छन्।
ขุ. สุ. ๒๕/๑๙๓. ขุ. มหา. ๒๙/๑๕๔.
छोरा भएको छोराका कारण शोक गर्छ, गाई भएको त्यसरी नै गाईका कारण शोक गर्छ; मानिस उपधिका कारण शोक गर्छ; जसको उपधि छैन, उसले शोक गर्नै पर्दैन।
สํ. ส. ๑๕/๙.