พุทธศาสนสุภาษิต

สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม

คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ

ธรรมศึกษา (ต่างประเทศ)
นักธรรมชั้นเอก · พุทธศาสนสุภาษิต เล่ม ๓ · ๒๑๘ บท · มีคำอธิบายแล้ว ๓ บท
กิเลสวรรค — หมวดกิเลส
กิเลสวรรค — หมวดกิเลส · นักธรรมชั้นเอก
บาลี (อักษรไทย)
ตณฺหา ชเนติ ปุริสํจิตฺตมสฺส วิธาวติ
สตฺโต สํสารมาปาทิทุกฺขา น ปริมุจฺจติ.
Pāli (Roman) ถอดอัตโนมัติ
Taṇhā janeti purisaṃCittamassa vidhāvati
Satto saṃsāramāpādiDukkhā na parimuccati.
คัมภีร์ที่มา : สํ. ส. ๑๕/๕๑.
คำแปล : ตัณหายังคนให้เกิด จิตของเขาย่อมวิ่งพล่าน สัตว์ยังท่องเที่ยวไป จึงไม่พ้นจากทุกข์.
हिन्दी : तृष्णा मनुष्य को उत्पन्न करती है; उसका चित्त इधर-उधर दौड़ता है; प्राणी भटकता रहता है, इसलिए दुःख से नहीं छूटता।
คำแปลทุกภาษา / All languages (9)
ไทยตัณหายังคนให้เกิด จิตของเขาย่อมวิ่งพล่าน สัตว์ยังท่องเที่ยวไป จึงไม่พ้นจากทุกข์.
EnglishCraving gives birth to a person; his mind runs to and fro; the being still wanders on, and so is not freed from suffering.
IndonesiaNafsu keinginan melahirkan manusia; batinnya berlarian ke sana kemari; makhluk itu terus mengembara, sehingga tidak terbebas dari penderitaan.
中文渴爱使人受生,其心奔驰不定;众生仍在流转,故不得脱离苦。
DeutschDas Begehren lässt den Menschen entstehen; sein Geist läuft hin und her; das Wesen wandert weiter, und so wird es vom Leid nicht frei.
DanskBegæret lader mennesket fødes; dets sind løber hid og did; væsenet vandrer videre, og derfor befries det ikke fra lidelsen.
हिन्दीतृष्णा मनुष्य को उत्पन्न करती है; उसका चित्त इधर-उधर दौड़ता है; प्राणी भटकता रहता है, इसलिए दुःख से नहीं छूटता।
日本語渇愛が人を生じさせ、その心はあちこちに走り回る。生きものはなおさまよい続け、それゆえ苦から解き放たれない。
नेपालीतृष्णाले मानिसलाई जन्माउँछ; उसको चित्त यताउता दौडन्छ; प्राणी भौंतारिइरहन्छ, त्यसैले दुःखबाट छुट्दैन।

คำอธิบาย
คำอธิบายของบทนี้อยู่ระหว่างจัดทำและตรวจทาน
« บทก่อนหน้า บทถัดไป »
สุภาษิตในวรรคเดียวกัน — เลือกใช้เป็นกระทู้เชื่อมได้
อนิจฺจา อทฺธุวา กามา พหุทุกฺขา มหาวิสา / อโยคุโฬว สนฺตตฺโต อฆมูลา ทุกฺขปฺผลา.
काम अनित्य हैं, अस्थिर हैं, बहुत दुःख वाले, बहुत विष वाले, तपे हुए लोहे के गोले के समान, संताप के मूल हैं, दुःख जिनका फल है।
ขุ. เถรี. ๒๖/๕๐๓.
อวิชฺชาย นิวุโต โลโก เววิจฺฉา ( ปมาทา ) นปฺปกาสติ / ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมิ ทุกฺขมสฺส มหพฺภยํ.
संसार अविद्या से ढका हुआ प्रकट नहीं होता, कृपणता (और प्रमाद) के कारण; मैं इच्छा को संसार का लेप और दुःख को उसका महाभय कहता हूँ।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๐. ขุ. จู. ๓๐/๙.
อิจฺฉาย พชฺฌตี โลโก อิจฺฉาวินยาย มุจฺจติ / อิจฺฉาย วิปฺปหาเนน สพฺพํ ฉินฺทติ พนฺธนํ.
संसार इच्छा से बँधा है; इच्छा को दूर करने से छूटता है; इच्छा को छोड़ देने से सब बन्धनों को काटा हुआ कहा जाता है।
สํ. ส. ๑๕/๕๖.
อิจฺฉา นรํ ปริกสฺสติ อิจฺฉา โลกสฺมิ ทุชฺชหา / อิจฺฉาพทฺธา ปุถู สตฺตา ปาเสน สกุณี ยถา.
इच्छा मनुष्यों को खींच ले जाती है; इच्छा का संसार में त्याग कठिन है; बहुत से प्राणी इच्छा से बँधे हैं, जैसे मादा पक्षी जाल में बँधी हो।
สํ. ส. ๑๕/๖๑.
อุเปกฺขโก สทา สโต น โลเก มญฺญตี สมํ / น วิเสสี น นีเจยฺโย ตสฺส โน สนฺติ อุสฺสทา.
जो उपेक्षक और सदा स्मृतिमान है, संसार में अपने को दूसरों के समान, श्रेष्ठ या हीन नहीं मानता — उसे (मान रूपी) उभार वाला क्लेश न रखने वाला कहा जाता है।
ขุ. มหา. ๒๙/๒๗๙. ขุ. สุ. ๒๕/๕๐๑.
อุจฺฉินฺนภวตณฺหสฺส สนฺตจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน / วิกฺขีโณ ชาติสํสาโร นตฺถิ ตสฺส ปุนพฺภโว.
जिस भिक्षु ने भवतृष्णा को उखाड़ दिया, जिसका चित्त शान्त है, जिसने जन्म का चक्र समाप्त कर दिया, उसका पुनर्भव नहीं होता।
ขุ. อุ. ๒๕/๑๔๓.
เอตมาทีนวํ ญตฺวา ตณฺหา ทุกฺขสฺส สมฺภวํ / วีตตณฺโห อนาทาโน สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช.
भिक्षु यह दोष जानकर कि तृष्णा दुःख की उत्पत्ति-भूमि है, तृष्णारहित, अनासक्त और हर इरियापथ में स्मृतिमान रहे।
ขุ. สุ. ๒๕/๔๗๘. ขุ. จู. ๓๐/๓๒๐.
กามา หิ จิตฺรา มธุรา มโนรมา / วิรูปรูเปน มเถนฺติ จิตฺตํ / อาทีนวํ กามคุเณสุ ทิสฺวา / เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.
काम विचित्र, मधुर और मनोरम हैं, नाना रूपों में चित्त को मथते हैं; कामगुणों में दोष देखकर गैंडे के सींग की तरह अकेला विचरे।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๓๔.
โกธํ ชเห วิปฺปชเหยฺย มานํ / สญฺโญชนํ สพฺพมติกฺกเมยฺย / ตํ นามรูปสฺมิมสชฺชมานํ / อกิญฺจนํ นานุปตนฺติ สงฺคา.
क्रोध छोड़े, मान त्यागे, सब संयोजनों को लाँघ जाए; (क्योंकि) नाम-रूप में अनासक्त, अकिंचन व्यक्ति के पीछे आसक्तियाँ नहीं लगतीं।
สํ. ส. ๑๕/๓๕๐.
โกธํ ชเห วิปฺปชเหยฺย มานํ / สญฺโญชนํ สพฺพมติกฺกเมยฺย / ตนฺนามรูปสฺมึ อสชฺชมานํ / อกิญฺจนํ นานุปตนฺติ ทุกฺขา.
क्रोध छोड़े, मान त्यागे, सब संयोजनों को लाँघ जाए; (क्योंकि) नाम-रूप में अनासक्त, अकिंचन व्यक्ति के पीछे दुःख नहीं लगते।
ขุ. ธ . ๒๕/๔๔.
ตณฺหา ชเนติ ปุริสํ จิตฺตมสฺส วิธาวติ / สตฺโต สํสารมาปาทิ ทุกฺขมสฺส มหพฺภยํ.
तृष्णा मनुष्य को उत्पन्न करती है; उसका चित्त इधर-उधर दौड़ता है; प्राणी भटकता रहता है, इसलिए दुःख उसका महाभय है।
สํ. ส. ๑๕/๕๑.
ตณฺหา ชเนติ ปุริสํ จิตฺตมสฺส วิธาวติ / สตฺโต สํสารมาปาทิ กมฺมํ ตสฺส ปรายนํ.
तृष्णा मनुष्य को उत्पन्न करती है; उसका चित्त इधर-उधर दौड़ता है; प्राणी भटकता रहता है, इसलिए कर्म अभी भी उसके आगे-आगे चलता है।
สํ. ส. ๑๕/๕๒.
ตณฺหาย อุฑฺฑิโต โลโก ชราย ปริวาริโต / มจฺจุนา ปิหิโต โลโก ทุกฺเข โลโก ปติฏฺฐิโต.
संसार तृष्णा से रचा हुआ, जरा से घिरा हुआ और मृत्यु से बन्द किया हुआ है; इसलिए वह दुःख में स्थित है।
สํ. ส. ๑๕/๕๕.
นนฺทิสมฺพนฺธโน โลโก วิตกฺกสฺส วิจารณํ / ตณฺหาย วิปฺปหาเนน สพฺพํ ฉินฺทติ พนฺธนํ.
संसार आनन्द को बन्धन और वितर्क को विचरण बनाए हुए है; तृष्णा को छोड़ देने से सब बन्धनों को काटा हुआ कहा जाता है।
สํ. ส. ๑๕/๕๕.
นิทฺทํ ตนฺทึ สเห ถีนํ ปมาเทน น สํวเส / อติมาเน น ติฏฺเฐยฺย นิพฺพานมนโส นโร.
जिसका मन निर्वाण में लगा है, वह निद्रा, तन्द्रा और थकावट को जीत ले; प्रमाद में न रहे, अतिमान में न टिके।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๘.
นิราสตฺตี อนาคเต อตีตํ นานุโสจติ / วิเวกทสฺสี ผสฺเสสุ ทิฏฺฐีสุ จ น นิยฺยติ.
जो अनागत का चिन्तन नहीं करता, वह अतीत का शोक नहीं करता; जो सब स्पर्शों में विवेक (एकान्त) देखता है, वह दृष्टियों में नहीं खिंचता।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๐๐. ขุ. มหา. ๒๙/๒๖๔,๒๖๒.
ปุราณํ นาภินนฺเทยฺย นเว ขนฺติมกุพฺพเย / หิยฺยมาเน น โสเจยฺย อากาสํ น สิโต สิยา.
पुराने में आनन्द न ले, नए में रुचि न रखे; उसके नष्ट होने पर शोक न करे, तृष्णा का आश्रय न ले।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๘.
มจฺจุนาพฺภาหโต โลโก ชราย ปริวาริโต / ตณฺหาสลฺเลน โอติณฺโณ อิจฺฉาธูปายิโต สทา.
प्राणी-लोक मृत्यु से पीड़ित, जरा से घिरा, तृष्णा रूपी बाण से बिंधा और सदा इच्छा से धधकता हुआ है।
สํ. ส. ๑๕/๕๕.
มานุเปตา อยํ ปชา มานคนฺถา มานวินิพฺพทฺธา / ทิฏฺฐีสุ พฺยารมฺภกตา สํสารํ นาติวตฺตติ.
यह प्राणी-समूह मान से युक्त, मान से बँधा, मान से जकड़ा हुआ है; दृष्टियों के कारण होड़ करता हुआ संसार को नहीं लाँघ पाता।
ขุ. อุ. ๒๕/๑๙๓.
มูฬฺโห อตฺถํ น ชานาติ มูฬฺโห ธมฺมํ น ปสฺสติ / อนฺธตมํ ตทา โหติ ยํ โมโห สหเต นรํ.
मूढ़ अर्थ को नहीं जानता, मूढ़ धर्म को नहीं देखता; जब मोह मनुष्य पर छा जाता है, तब अन्धकार छा जाता है।
ขุ. อิติ. ๒๕/๒๙๖. ขุ. มหา. ๒๙/๑๘.
ยสฺส นตฺถิ อิทํ เมติ ปเรสํ วาปิ กิญฺจนํ / มมตฺตํ โส อสํวินฺทํ นตฺถิ เมติ น โสจติ.
जिसे यह चिन्ता नहीं कि ‘यह मेरा है, यह दूसरे का है’ — वह किसी को अपना न मानकर ‘मेरा कुछ नहीं’ यह शोक नहीं करता।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๙. ขุ. มหา. ๒๙/๕๓๔.
โยธ กาเม อจฺจตริ สงฺคํ โลเก ทุรจฺจยํ / น โส โสจติ นาชฺเฌติ ฉินฺนโสโต อพนฺธโน.
जिसने संसार में कामों को और संसार में दुस्तर आसक्ति को पार कर लिया — तृष्णा की धारा काटकर बन्धनरहित हुआ — उसे न शोक करने वाला, न प्रसन्न होने वाला कहा जाता है।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๙. ขุ. มหา. ๒๙/๕๒๗.
โย เว อวิทฺวา อุปธึ กโรติ / ปุนปฺปุนํ ทุกฺขมุเปติ มนฺโท / ตสฺมา ปชานํ อุปธึ น กยิรา / ทุกฺขสฺส ชาติปฺปภวานุปสฺสี.
जो अजान में उपधि रचता है, वह मूर्ख बार-बार दुःख पाता है; इसलिए दुःख की उत्पत्ति-भूमि को देखने वाला ज्ञानी उपधि न रचे।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๔. ขุ. จู. ๓๐/๘๐,๘๑
ลุทฺโธ อตฺถํ น ชานาติ ลุทฺโธ ธมฺมํ น ปสฺสติ / อนฺธตมํ ตทา โหติ ยํ โลโภ สหเต นรํ.
लोभी अर्थ को नहीं जानता, लोभी धर्म को नहीं देखता; जब लोभ मनुष्य पर छा जाता है, तब अन्धकार छा जाता है।
ขุ. อิติ. ๒๕/๒๙๕. ขุ. มหา. ๒๙/๑๗.
วนํ ฉินฺทถ มา รุกฺขํ วนโต ชายตี ภยํ / เฉตฺวา วนญฺจ วนถญฺจ นิพฺพนา โหถ ภิกฺขโว.
(क्लेश रूपी) वन को काटो, वृक्ष को नहीं; वन से भय उत्पन्न होता है। भिक्षुओ! वन और वन में उगी झाड़ियों को काटकर निर्वन हो जाओ।
ขุ. ธ. ๒๕/๕๒.
บาลีอักษรโรมันถอดจากอักษรไทยโดยอัตโนมัติ · คำอธิบายแสดงเฉพาะบทที่ผ่านการตรวจทานแล้ว
ฝึกแต่งกระทู้ธรรม แบบฝึกท่องจำ ปัญหาธรรมศึกษาย้อนหลัง หน้าหลัก