พุทธศาสนสุภาษิต

สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม

คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ

นักธรรม
ธรรมศึกษา (ในประเทศ)
ธรรมศึกษา (ต่างประเทศ)
นักธรรมชั้นเอก · พุทธศาสนสุภาษิต เล่ม ๓ · ๒๑๘ บท · มีคำอธิบายแล้ว ๓ บท
ปกิรณกวรรค — หมวดเบ็ดเตล็ด
ปกิรณกวรรค — หมวดเบ็ดเตล็ด · นักธรรมชั้นเอก
บาลี (อักษรไทย)
เอวญฺเจ สตฺตา ชาเนยฺยุํทุกฺขายํ ชาติสมฺภโว
น ปาโณ ปาณินํ หญฺเญปาณฆาตี หิ โสจติ.
Pāli (Roman) ถอดอัตโนมัติ
Evañce sattā jāneyyuṃDukkhāyaṃ jātisambhavo
Na pāṇo pāṇinaṃ haññePāṇaghātī hi socati.
คัมภีร์ที่มา : ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๖.
คำแปล : ถ้าสัตว์พึงรู้อย่างนี้ ' ชาติสมภพนี้เป็นทุกข์ ' สัตว์ก็ไม่ควรฆ่าสัตว์ เพราะผู้ฆ่าสัตว์ย่อมเศร้าโศก.
日本語 : 生きものが「この生まれ、この生存は苦である」とこのように知るなら、生きものは生きものを殺さないであろう。生きものを殺す者は憂えるからである。
คำแปลทุกภาษา / All languages (9)
ไทยถ้าสัตว์พึงรู้อย่างนี้ ' ชาติสมภพนี้เป็นทุกข์ ' สัตว์ก็ไม่ควรฆ่าสัตว์ เพราะผู้ฆ่าสัตว์ย่อมเศร้าโศก.
EnglishIf beings understood ‘this birth and coming-to-be is suffering’, a being would not kill a being; for one who kills beings grieves.
IndonesiaJika makhluk-makhluk memahami ‘kelahiran dan penjelmaan ini adalah penderitaan’, makhluk tidak akan membunuh makhluk; karena yang membunuh makhluk akan bersedih.
中文若众生如是知“此生此有是苦”，众生便不应杀生；因为杀生者必忧愁。
DeutschWüssten die Wesen so: ‚diese Geburt, dieses Werden ist Leid‘, so würde ein Wesen kein Wesen töten; denn wer Wesen tötet, trauert.
DanskHvis væsenerne vidste således: »denne fødsel og tilblivelse er lidelse«, ville et væsen ikke dræbe et væsen; for den, der dræber væsener, sørger.
हिन्दीयदि प्राणी ऐसा जानें कि ‘यह जन्म और उत्पत्ति दुःख है’, तो प्राणी प्राणी को न मारें; क्योंकि प्राणी को मारने वाला शोक करता है।
日本語生きものが「この生まれ、この生存は苦である」とこのように知るなら、生きものは生きものを殺さないであろう。生きものを殺す者は憂えるからである。
नेपालीप्राणीहरूले ‘यो जन्म र उत्पत्ति दुःख हो’ भनी यसरी जाने, प्राणीले प्राणी नमारून्; किनकि प्राणी मार्ने शोक गर्छ।
คำอธิบาย
คำอธิบายของบทนี้อยู่ระหว่างจัดทำและตรวจทาน
« บทก่อนหน้า บทถัดไป »
สุภาษิตในวรรคเดียวกัน — เลือกใช้เป็นกระทู้เชื่อมได้
อจินฺติตมฺปิ ภวติ จินฺติตมฺปิ วินสฺสติ / น หิ จินฺตามยา โภคา อิตฺถิยา ปุริสสฺส วา.
思いもしなかったことが起こり、思っていたことが駄目になる。女や男の財が、ただ思うだけで成就することは決してない。
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๖๗.
อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ เวทนํ นาภินนฺทโต / เอวํสตสฺส จรโต วิญฺญาณํ อุปรุชฺฌติ.
内外の感受を楽しまず、このように念をもって行ずるとき、識は滅する。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๔๗. ขุ. จู. ๓๐/๒๑๘.
อชฺฌตฺตเมว อุปสเม / นาญฺญโต ภิกฺขุ สนฺติเมเสยฺย / อชฺฌตฺตํ อุปสนฺตสฺส / นตฺถิ อตฺตา กุโต นิรตฺตา วา.
比丘は内なる煩悩と悪法を鎮めるべきであり、他所に寂静を求めてはならない。内を鎮めたなら、新たに執るべきものはない。まして捨てるべき執られたものがどうしてあろうか。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๔. ขุ. มหา. ๒๙/๔๒๕,๔๒๖.
อปฺปสฺสาทา ทุกฺขา กามา นตฺถิ กามา ปรํ ทุกฺขํ. / เย กาเม ปฏิเสวนฺติ นิรยนฺเต อุปปชฺชเร.
諸々の欲は楽しみ少なく苦多く、欲にまさる苦はない。欲を貪る者は地獄に至る。
ขุ. ชา เอกาทสก. ๒๗/๓๑๕.
อพฺยาปชฺโฌ สิยา เอวํ สจฺจวาที จ มาณโว / อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ เอวํ เปจฺจ น โสจติ.
（他を）害さず、このように真実を語る者は、この世から他の世に去っても憂えることがない。
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๓๒.
อลโส คิหี กามโภคี น สาธุ / อสญฺญโต ปพฺพชิโต น สาธุ / ราชา น สาธุ อนิสมฺมการี / โย ปณฺฑิโต โกธโน ตํ น สาธุ.
欲楽を享受する怠惰な在家者は善くなく、自制のない出家者は善くなく、熟慮せずに行う王は善くなく、怒りっぽい賢者もまた善くない。
ขุ. ชา. วีส. ๒๗/๔๔๖.
อสาเร สารมติโน สาเร จาสารทสฺสิโน / เต สารํ นาธิคจฺฉนฺติ มิจฺฉาสงฺกปฺปโคจรา.
本質でないものを本質と思い、本質を本質でないと見る者は、誤った思いを行境として、本質に至ることがない。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๖.
อตีตํ นานุโสจนฺติ นปฺปชปฺปนฺติ นาคตํ / ปจฺจุปฺปนฺเนน ยาเปนฺติ เตน วณฺโณ ปสีทติ.
過ぎ去ったものを憂えず、まだ来ないものを追い求めず、目の前にあるもので生きる者――その顔色は清らかである。
สํ. ส. ๑๕/๗.
อนวฏฺฐิตจิตฺตสฺส ลหุจิตฺตสฺส ทุพฺภิโน / นิจฺจํ อทฺธุวสีลสฺส สุขภาโว น วิชฺชติ.
心が定まらず、軽薄で、友を裏切り、つねに移り気な行いをする者には楽がない。
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๔๒.
อิตฺถีธุตฺโต สุราธุตฺโต อกฺขธุตฺโต จ โย นโร / ลทฺธํ ลทฺธํ วินาเสติ ตํ ปราภวโต มุขํ.
女に溺れ、酒に溺れ、賭博に溺れる者は、得た財をことごとく浪費する。それがその者の破滅の因である。
สุ. ขุ. ๒๕/๓๔๗.
อิตฺถี มลํ พฺรหฺมจริยสฺส เอตฺถายํ สชฺชเต ปชา / ตโป จ พฺรหฺมจริยญฺจ ตํ สินานมโนทกํ.
女性は梵行の垢であり、この人々は女性に執着している。苦行と梵行こそが沐浴であって、水ではない。
สํ. ส. ๑๕/๕๒.
อุปนียติ ชีวิตมปฺปมายุํ / ชรูปนีตสฺส น สนฺติ ตาณา / เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน / โลกามิสํ ปชเห สนฺติเปกฺโข.
この短い命は老いに連れ去られる。生きものが老いに連れ去られるとき、守るものはない。死におけるこの恐れを見て、寂静を望む者は世の餌を捨てるべきである。
สํ. ส. ๑๕/๗๗.
อุปสนฺโต อุปรโต มนฺตภาณี อนุทฺธโต / ธุนาติ ปาปเก ธมฺเม ทุมปตฺตํว มาลุโต.
寂静で、悪を離れ、語ることに巧みで、浮ついていない者は、風が木の葉を吹き払うように悪法を吹き払う。
ขุ. เถร. ๒๖/๒๖๐.
กาเมสุ นาภิคิชฺเฌยฺย มนสานาวิโล สิยา / กุสโล สพฺพธมฺมานํ สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช.
比丘は諸々の欲に執着せず、心が濁らず、あらゆる法に巧みで、あらゆる威儀において念をもつべきである。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๑. ขุ. จู. ๓๐/๒๖.
ตานิ เอตานิ ทิฏฺฐานิ ภวเนตฺติ สมูหตา / อุจฺฉินฺนํ มูลํ ทุกฺขสฺส นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว.
聖諦を見て、生存へ導く渇愛を根こそぎにし、苦の根を断った者には、もはや再有はない。
ที. มหา. ๑๐/๑๐๗.
ทาเนน สมจริยาย สํยเมน ทเมน จ / ยํ กตฺวา สุขิโต โหติ น จ ปจฺฉานุตปฺปติ.
人が布施と平等な行いと自制と調御によってなす業――その業によってその人は楽であり、その業が後にその人を焼くことはない。
ขุ. ชา. ปกิณฺณก. ๒๗/๓๙๘.
นิทฺทาสีลี สภาสีลี อนุฏฺฐาตา จ โย นโร / อลโส โกธปญฺญาโณ ตํ ปราภวโต มุขํ.
眠りにふけり、おしゃべりにふけり、勤勉でなく、怠惰で、短気な者――それがその者の破滅の因である。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๖.
ธโช รถสฺส ปญฺญาณํ ธูโม ปญฺญาณมคฺคิโน / ราชา รฏฺฐสฺส ปญฺญาณํ ภตฺตา ปญฺญาณมิตฺถิยา.
旗は車のしるし、煙は火のしるし、王は国のしるし、夫は女性のしるしである。
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๘๖.
ธมฺมาราโม ธมฺมรโต ธมฺมํ อนุวิจินฺตยํ / ธมฺมํ อนุสฺสรํ ภิกฺขุ สทฺธมฺมา น ปริหายติ.
法を楽しみ喜び、法を思惟し、くり返し法を随念する比丘は、正法から退くことがない。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๕.
นตฺถิ โลเก รโห นาม ปาปกมฺมํ ปกุพฺพโต / ปสฺสนฺติ วนภูตานิ ตํ พาโล มญฺญเต รโห.
悪をなす者にとって、世に隠れ場所などない。人々は森と見るが、愚者はその場所を隠れ場所だと思う。
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๓๑.
น มานกามสฺส ทโม อิธตฺถิ / น โมนมตฺถิ อสมาหิตสฺส / เอโก อรญฺเญ วิหรมฺปมตฺโต / น มจฺจุเธยฺยสฺส ตเรยฺย ปารํ.
この世において、慢を好む者に調御はなく、心の定まらぬ者に知はなく、放逸な者は森に独り住んでも死の領域を渡ることができない。
สํ. ส. ๑๕/๖.
น ปเรสํ วิโลมานิ น ปเรสํ กตากตํ / อตฺตโน ว อเวกฺเขยฺย กตานิ อกตานิ จ.
他人の粗い言葉を聞かず、他人のなしたことなさなかったことを見ず、ただ自らのなしたことなさなかったことのみを見るべきである。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๑.
ปมาทํ ภยโต ทิสฺวา อปฺปมาทญฺจ เขมโต / ภาเวถฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ เอสา พุทฺธานุสาสนี.
放逸を恐れと見、不放逸を安穏と見て、八正道を修せよ――これが諸仏の教誡である。
ขุ. จริยา. ๓๓/๕๙๕.
ปิยานํ อทสฺสนํ ทุกฺขํ อปฺปิยานญฺจ ทสฺสนํ / ตสฺมา ปิยํ น กยิราถ ปิยาปาโย หิ ปาปโก.
愛しいものを見ないのは苦であり、愛しくないものを見るのもまた苦である。ゆえに何ものをも愛しいものとしてはならない。愛しいものとの別離は悪しきものだからである。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๓.
มจฺจุนพฺภาหโต โลโก ปริกฺขิตฺโต ชราย จ / หญฺญติ นิจฺจมตฺตาโณ ปตฺตทณฺโฑว ตกฺกโร.
死に打ち倒され、老いに囲まれ、守る者のない世は、刑罰に服さねばならぬ罪人のように、つねに苦しんでいる。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๓๕.
ยํ ลภติ น เตน ตุสฺสติ / ยํ ปตฺเถติ ลทฺธํ หีเฬติ / อิจฺฉา หิ อนนฺตโคจรา / วิคติจฺฉานํ นโม กโรม เส.
人は得たもので満足せず、望むもののゆえに得たものを軽んじる。欲求には限りがないゆえに、われらは欲求なき人々を敬おう。
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๙๔.
ยถาหิ องฺคสมฺภารา โหติ สทฺโท รโถ อิติ / เอวํ ขนฺเธสุ สนฺเตสุ โหติ สตฺโตติ สมฺมติ.
諸部分が組み合わされて「車」という言葉が用いられるように、諸蘊があるとき「生きもの」という名称が用いられる。
สํ. ส. ๑๕/๑๙๘. ขุ. มหา. ๒๙/๕๓๖.
ยถาปิ มูเล อนุปทฺทเว ทฬฺเห / ฉินฺโนปิ รุกฺโข ปุนเรว รูหติ / เอวมฺปิ ตณฺหานุสเย อนูหเต / นิพฺพตฺตติ ทุกฺขมิทํ ปุนปฺปุนํ.
根が堅固で害されていなければ、切られた木も再び生えるように、渇愛の随眠が除かれないかぎり、この苦はくり返し生じる。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๐.
ยสฺส ราโค จ โทโส จ อวิชฺชา จ วิราชิตา / โส อิมํ สมุทฺทํ สคาหํ สรกฺขสํ / สอุมฺมิภยํ สุทุตฺตรํ อจฺจตริ.
貪・瞋・無明を捨て去った者は、猛獣がおり、賊がおり、波の恐れがある、渡りがたいこの海を渡ったと言われる。
สํ. สฬ. ๑๘/๑๙๗.
ยสฺมึ กามา น วสนฺติ ตณฺหา ยสฺส น วิชฺชติ / กถงฺกถา จ โย ติณฺโณ วิโมกฺโข ตสฺส นาปโร.
諸々の欲がなく、渇愛がなく、疑いを渡り越えた者――その人には、他のものに変わることのない解脱がある。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๔๓. ขุ. จู. ๓๐/๑๗๐.
โย ทุกฺขมทฺทกฺขิ ยโตนิทานํ / กาเมสุ โส ชนฺตุ กถํ นเมยฺย / อุปธึ วิทิตฺวาน สงฺโคติ โลเก / ตสฺเสว ชนฺตุ วินยาย สิกฺเข.
欲から生じたものゆえに苦しむ者が、どうして（心を）欲に向けられようか。依り所が世における執着であると知って、それを除くために学ぶべきである。
สํ. ส. ๑๕/๑๗๐.
โย เจตํ สหตี ชมฺมึ ตณฺหํ โลเก ทุรจฺจยํ / โสกา ตมฺหา ปปตนฺติ อุทพินฺทุว โปกฺขรา.
世において超えがたい卑しい渇愛を克服する者から、憂いは蓮の葉から水滴が落ちるように落ちてゆく。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๐.
รเสสุ เคธํ อกรํ อโลโล / อนญฺญโปสี สปทานจารี / กุเล กุเล อปฺปฏิพทฺธจิตฺโต / เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.
貪らず、味に執着せず、他人を養わず、順次に托鉢し、家々に心を執着させずに、犀の角のように独り歩むべきである。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๓๗. ขุ. จู. ๓๐/๔๐๖.
ริตฺตสฺส มุนิโน จรโต กาเมสุ อนเปกฺขิโน / โอฆติณฺณสฺส ปิหยนฺติ กาเมสุ คธิตา ปชา.
何ものも持たぬ者として住し、欲に未練なく、暴流を渡った聖者を、いまだ欲に執着する人々もまた好む。
ขุ. สุ. ๒๕/๔๙๔.
วิทฺวา จ โย เวทคู นโร อิธ / ภวาภเว สงฺคมิมํ วิสชฺช / โส วีตตณฺโห อนีโฆ นิราโส / อตาริ โส ชาติชรนฺติ พฺรูมิ.
この世において知を極め、大小の生存への執着を捨てた者――その人は渇愛なく、苦なく、希求なく、生と老いを渡り越えたとわたしは説く。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๖. ขุ. จู. ๓๐/๑๐๔,๑๐๗
วิเวกญฺเญว สิกฺเขถ เอตทริยานมุตฺตมํ / เตน เสฏฺโฐ น มญฺเญถ ส เว นิพฺพานสนฺติเก.
聖者たちの最上の徳である遠離を学べ。その遠離のゆえに自らを勝れたものと思わない者は、涅槃の近くを行ずる者と言われる。
ขุ. สุ. ๒๕/๔๙๔. ขุ. มหา. ๒๙/๑๙๑.
สงฺเกยฺย สงฺกิตพฺพานิ รกฺเขยฺยานาคตํ ภยํ / อนาคตภยา ธีโร อุโภ โลเก อเวกฺขติ.
疑うべき危険を疑い、まだ来ていない危険に備えよ。賢い人は未来を恐れて両世を見る。
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๓๖.
สญฺญํ ปริญฺญา วิตเรยฺย โอฆํ / ปริคฺคเหสุ มุนิ โนปลิตฺโต / อพฺพูฬฺหสลฺโล จรมปฺปมตฺโต / นาสึสติ โลกมิมํ ปรญฺจ.
想を遍知して暴流を渡れ。所有に執着せず、矢を抜いて不放逸に歩む聖者は、この世をも来世をも望まない者と言われる。
ขุ. สุ. ๒๕/๔๘๖. ขุ. มหา. ๒๙/๗๑.
สนฺตํ ตสฺส มนํ โหติ สนฺตา วาจา จ กมฺม จ / สมฺมทญฺญา วิมุตฺตสฺส อุปสนฺตสฺส ตาทิโน.
正しく知って解脱し、寂静にして安住するとき、その心は静まり、言葉と行いもまた静まる。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๘.
สพฺพปาปสฺส อกรณํ กุสลสฺสูปสมฺปทา / สจิตฺตปริโยทปนํ เอตํ พุทฺธานสาสนํ.
あらゆる悪をなさず、善を成就し、自らの心を清めること――この三つが諸仏の教誡である。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๙.
สาธุ ธมฺมรุจี ราชา สาธุ ปญฺญาณวา นโร / สาธุ มิตฺตานมทฺทุพฺโภ ปาปสฺสากรณํ สุขํ.
善き王は法を喜ぶ者、善き人は智慧ある者、善き友は友を裏切らない者であり、楽は悪をなさないことにある。
ขุ. ชา. ปญฺญาส. ๒๘/๒๐.
บาลีอักษรโรมันถอดจากอักษรไทยโดยอัตโนมัติ · คำอธิบายแสดงเฉพาะบทที่ผ่านการตรวจทานแล้ว
ฝึกแต่งกระทู้ธรรม แบบฝึกท่องจำ ปัญหาธรรมศึกษาย้อนหลัง หน้าหลัก