พุทธศาสนสุภาษิต

สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม

คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ

ธรรมศึกษา (ต่างประเทศ)
นักธรรมชั้นเอก · พุทธศาสนสุภาษิต เล่ม ๓ · ๒๑๘ บท · มีคำอธิบายแล้ว ๓ บท
ปกิรณกวรรค — หมวดเบ็ดเตล็ด
ปกิรณกวรรค — หมวดเบ็ดเตล็ด · นักธรรมชั้นเอก
บาลี (อักษรไทย)
ยถาปิ มูเล อนุปทฺทเว ทฬฺเห
ฉินฺโนปิ รุกฺโข ปุนเรว รูหติ
เอวมฺปิ ตณฺหานุสเย อนูหเต
นิพฺพตฺตติ ทุกฺขมิทํ ปุนปฺปุนํ.
Pāli (Roman) ถอดอัตโนมัติ
Yathāpi mūle anupaddave daḷhe
Chinnopi rukkho punareva rūhati
Evampi taṇhānusaye anūhate
Nibbattati dukkhamidaṃ punappunaṃ.
คัมภีร์ที่มา : ขุ. ธ. ๒๕/๖๐.
คำแปล : เมื่อรากยังมั่นคงไม่มีอันตราย ต้นไม้แม้ถูกตัดแล้วย่อมงอกได้อีกฉันใด, เมื่อตัณหานุสัยยังไม่ถูกกำจัดแล้ว ทุกข์นี้ย่อมเกิดร่ำไปฉันนั้น.
नेपाली : जरा दृढ र अक्षत रहँदा काटिएको रूख पनि फेरि उम्रेझैँ, तृष्णानुशय नष्ट नभएसम्म यो दुःख बारम्बार उत्पन्न हुन्छ।
คำแปลทุกภาษา / All languages (9)
ไทยเมื่อรากยังมั่นคงไม่มีอันตราย ต้นไม้แม้ถูกตัดแล้วย่อมงอกได้อีกฉันใด, เมื่อตัณหานุสัยยังไม่ถูกกำจัดแล้ว ทุกข์นี้ย่อมเกิดร่ำไปฉันนั้น.
EnglishJust as a tree, though cut down, grows again while its root is firm and unharmed, so this suffering arises again and again while the underlying tendency to craving is not removed.
IndonesiaSebagaimana pohon yang telah ditebang tumbuh kembali selama akarnya masih kokoh dan tak terganggu, demikian pula penderitaan ini timbul berulang kali selama kecenderungan laten nafsu keinginan belum tersingkirkan.
中文如树根坚固无损,树虽被砍仍复生长;渴爱随眠未除,此苦便屡屡生起。
DeutschWie ein Baum, auch gefällt, wieder nachwächst, solange seine Wurzel fest und unversehrt ist, so entsteht dieses Leid immer wieder, solange die Neigung zum Begehren nicht beseitigt ist.
DanskSom et træ, selv om det er fældet, vokser op igen, så længe roden er fast og uskadt, sådan opstår denne lidelse igen og igen, så længe begærets tilbøjelighed ikke er fjernet.
हिन्दीजैसे जड़ के दृढ़ और अक्षत रहते काटा हुआ वृक्ष भी फिर उग आता है, वैसे ही तृष्णानुशय के नष्ट न होने तक यह दुःख बार-बार उत्पन्न होता है।
日本語根が堅固で害されていなければ、切られた木も再び生えるように、渇愛の随眠が除かれないかぎり、この苦はくり返し生じる。
नेपालीजरा दृढ र अक्षत रहँदा काटिएको रूख पनि फेरि उम्रेझैँ, तृष्णानुशय नष्ट नभएसम्म यो दुःख बारम्बार उत्पन्न हुन्छ।

คำอธิบาย
คำอธิบายของบทนี้อยู่ระหว่างจัดทำและตรวจทาน
« บทก่อนหน้า บทถัดไป »
สุภาษิตในวรรคเดียวกัน — เลือกใช้เป็นกระทู้เชื่อมได้
อจินฺติตมฺปิ ภวติ จินฺติตมฺปิ วินสฺสติ / น หิ จินฺตามยา โภคา อิตฺถิยา ปุริสสฺส วา.
नसोचेको हुन सक्छ; सोचेको बिग्रन सक्छ; स्त्री वा पुरुषको भोग केवल सोचेर सिद्ध हुँदैन।
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๖๗.
อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ เวทนํ นาภินนฺทโต / เอวํสตสฺส จรโต วิญฺญาณํ อุปรุชฺฌติ.
भित्री र बाहिरी वेदनामा रमाउँदैन र यसरी स्मृतिमान् भई विचरण गर्दा, विज्ञान निरुद्ध हुन्छ।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๔๗. ขุ. จู. ๓๐/๒๑๘.
อชฺฌตฺตเมว อุปสเม / นาญฺญโต ภิกฺขุ สนฺติเมเสยฺย / อชฺฌตฺตํ อุปสนฺตสฺส / นตฺถิ อตฺตา กุโต นิรตฺตา วา.
भिक्षुले आफूभित्रका क्लेश र पाप-धर्म शान्त पारोस्, शान्ति अन्यत्र नखोजोस्; भित्र शान्त पारेपछि नयाँ समात्नुपर्ने केही रहँदैन — त्यसो भए छोड्नुपर्ने समातेको कहाँबाट हुन्छ?
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๔. ขุ. มหา. ๒๙/๔๒๕,๔๒๖.
อปฺปสฺสาทา ทุกฺขา กามา นตฺถิ กามา ปรํ ทุกฺขํ. / เย กาเม ปฏิเสวนฺติ นิรยนฺเต อุปปชฺชเร.
कामहरूमा आनन्द थोरै, दुःख धेरै छ; कामभन्दा ठूलो दुःख छैन; काम सेवन गर्ने नरकमा जान्छ।
ขุ. ชา เอกาทสก. ๒๗/๓๑๕.
อพฺยาปชฺโฌ สิยา เอวํ สจฺจวาที จ มาณโว / อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ เอวํ เปจฺจ น โสจติ.
(अरूलाई) नसताउने र यसरी सत्य बोल्ने यस लोकबाट अर्को लोकमा गएर शोक गर्दैन।
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๓๒.
อลโส คิหี กามโภคี น สาธุ / อสญฺญโต ปพฺพชิโต น สาธุ / ราชา น สาธุ อนิสมฺมการี / โย ปณฺฑิโต โกธโน ตํ น สาธุ.
काम भोग्ने अल्छी गृहस्थ राम्रो होइन; असंयमी प्रव्रजित राम्रो होइन; नविचारी काम गर्ने राजा राम्रो होइन; रिसाहा पण्डित पनि राम्रो होइन।
ขุ. ชา. วีส. ๒๗/๔๔๖.
อสาเร สารมติโน สาเร จาสารทสฺสิโน / เต สารํ นาธิคจฺฉนฺติ มิจฺฉาสงฺกปฺปโคจรา.
असारलाई सार ठान्ने र सारलाई असार देख्ने मिथ्या सङ्कल्पलाई गोचर बनाएर सार पाउँदैन।
ขุ. ธ. ๒๕/๑๖.
อตีตํ นานุโสจนฺติ นปฺปชปฺปนฺติ นาคตํ / ปจฺจุปฺปนฺเนน ยาเปนฺติ เตน วณฺโณ ปสีทติ.
बितेको कुराको शोक नगर्ने, नआएको कुराको लालसा नगर्ने, वर्तमानले जीवन चलाउने — उसको वर्ण प्रसन्न रहन्छ।
สํ. ส. ๑๕/๗.
อนวฏฺฐิตจิตฺตสฺส ลหุจิตฺตสฺส ทุพฺภิโน / นิจฺจํ อทฺธุวสีลสฺส สุขภาโว น วิชฺชติ.
चित्त दृढ नभएको, हलुका मनको, मित्र-द्रोह गर्ने र सधैँ चञ्चल आचरण गर्नेलाई सुख हुँदैन।
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๔๒.
อิตฺถีธุตฺโต สุราธุตฺโต อกฺขธุตฺโต จ โย นโร / ลทฺธํ ลทฺธํ วินาเสติ ตํ ปราภวโต มุขํ.
स्त्रीलोलुप, मद्यपी र जुवाडेले जे-जे पाउँछ त्यो नष्ट गर्छ; त्यही उसको विनाशको कारण हो।
สุ. ขุ. ๒๕/๓๔๗.
อิตฺถี มลํ พฺรหฺมจริยสฺส เอตฺถายํ สชฺชเต ปชา / ตโป จ พฺรหฺมจริยญฺจ ตํ สินานมโนทกํ.
स्त्रीहरू ब्रह्मचर्यको मल हुन्, यी मानिसहरू स्त्रीमा आसक्त छन्; तप र ब्रह्मचर्य नै स्नान हुन्, पानी होइन।
สํ. ส. ๑๕/๕๒.
อุปนียติ ชีวิตมปฺปมายุํ / ชรูปนีตสฺส น สนฺติ ตาณา / เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน / โลกามิสํ ปชเห สนฺติเปกฺโข.
यो छोटो आयु जराले लगिरहेको छ; जराले लगेको प्राणीको कुनै रक्षा छैन; मृत्युमा यो भय देखेर शान्ति चाहनेले लोकामिष छोडोस्।
สํ. ส. ๑๕/๗๗.
อุปสนฺโต อุปรโต มนฺตภาณี อนุทฺธโต / ธุนาติ ปาปเก ธมฺเม ทุมปตฺตํว มาลุโต.
शान्त, पापबाट टाढा, बोल्न सिपालु र अनुद्धत भएकोले हावाले पात उडाएझैँ पाप-धर्म उडाइदिन्छ।
ขุ. เถร. ๒๖/๒๖๐.
เอวญฺเจ สตฺตา ชาเนยฺยุํ ทุกฺขายํ ชาติสมฺภโว / น ปาโณ ปาณินํ หญฺเญ ปาณฆาตี หิ โสจติ.
प्राणीहरूले ‘यो जन्म र उत्पत्ति दुःख हो’ भनी यसरी जाने, प्राणीले प्राणी नमारून्; किनकि प्राणी मार्ने शोक गर्छ।
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๖.
กาเมสุ นาภิคิชฺเฌยฺย มนสานาวิโล สิยา / กุสโล สพฺพธมฺมานํ สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช.
भिक्षु काममा आसक्त नहोस्, उसको चित्त धमिलो नहोस्, ऊ सबै धर्ममा कुशल होस् र हरेक इरियापथमा स्मृतिमान् रहोस्।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๑. ขุ. จู. ๓๐/๒๖.
ตานิ เอตานิ ทิฏฺฐานิ ภวเนตฺติ สมูหตา / อุจฺฉินฺนํ มูลํ ทุกฺขสฺส นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว.
आर्यसत्य देखेर, भवमा लैजाने तृष्णा उखेलेर, दुःखको मूल काटेपछि पुनर्भव हुँदैन।
ที. มหา. ๑๐/๑๐๗.
ทาเนน สมจริยาย สํยเมน ทเมน จ / ยํ กตฺวา สุขิโต โหติ น จ ปจฺฉานุตปฺปติ.
मानिसले दान, सम आचरण, संयम र दमले जुन कर्म गर्छ, त्यस कर्मका कारण ऊ सुखी हुन्छ र त्यो कर्मले पछि उसलाई जलाउँदैन।
ขุ. ชา. ปกิณฺณก. ๒๗/๓๙๘.
นิทฺทาสีลี สภาสีลี อนุฏฺฐาตา จ โย นโร / อลโส โกธปญฺญาโณ ตํ ปราภวโต มุขํ.
निद्रालु, बडबडे, अनुद्यमी, अल्छी र उग्र — त्यो उसको विनाशको कारण हो।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๖.
ธโช รถสฺส ปญฺญาณํ ธูโม ปญฺญาณมคฺคิโน / ราชา รฏฺฐสฺส ปญฺญาณํ ภตฺตา ปญฺญาณมิตฺถิยา.
ध्वजा रथको लक्षण हो, धुवाँ आगोको लक्षण हो, राजा राष्ट्रको लक्षण हुन्, पति स्त्रीको लक्षण हो।
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๘๖.
ธมฺมาราโม ธมฺมรโต ธมฺมํ อนุวิจินฺตยํ / ธมฺมํ อนุสฺสรํ ภิกฺขุ สทฺธมฺมา น ปริหายติ.
धर्ममा रमाउने र आनन्दित हुने, धर्मको विचार गर्ने र बारम्बार धर्म सम्झने भिक्षु सद्धर्मबाट खस्दैन।
ขุ. ธ. ๒๕/๖๕.
นตฺถิ โลเก รโห นาม ปาปกมฺมํ ปกุพฺพโต / ปสฺสนฺติ วนภูตานิ ตํ พาโล มญฺญเต รโห.
पापकर्म गर्नेका लागि संसारमा कुनै गुप्त ठाउँ छैन; मानिसहरू वन देख्छन्, तर मूर्खले त्यो ठाउँ गुप्त ठान्छ।
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๓๑.
น มานกามสฺส ทโม อิธตฺถิ / น โมนมตฺถิ อสมาหิตสฺส / เอโก อรญฺเญ วิหรมฺปมตฺโต / น มจฺจุเธยฺยสฺส ตเรยฺย ปารํ.
यस लोकमा मान मन पराउनेका लागि दम छैन, अस्थिर चित्तकालाई ज्ञान छैन; प्रमादी जङ्गलमा एक्लै बसे पनि मृत्यु-क्षेत्र पार गर्न सक्दैन।
สํ. ส. ๑๕/๖.
น ปเรสํ วิโลมานิ น ปเรสํ กตากตํ / อตฺตโน ว อเวกฺเขยฺย กตานิ อกตานิ จ.
अरूका कटु वचन नसुन्नु, अरूले गरेको र नगरेको काम नहेर्नु; आफूले गरेको र नगरेको काम मात्र हेर्नु।
ขุ. ธ. ๒๕/๒๑.
ปมาทํ ภยโต ทิสฺวา อปฺปมาทญฺจ เขมโต / ภาเวถฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ เอสา พุทฺธานุสาสนี.
प्रमादलाई भय र अप्रमादलाई क्षेम देखेर अष्टाङ्गिक मार्गको भावना गर — यो बुद्धहरूको अनुशासन हो।
ขุ. จริยา. ๓๓/๕๙๕.
ปิยานํ อทสฺสนํ ทุกฺขํ อปฺปิยานญฺจ ทสฺสนํ / ตสฺมา ปิยํ น กยิราถ ปิยาปาโย หิ ปาปโก.
प्रियलाई नदेख्नु दुःख हो, अप्रियलाई देख्नु पनि दुःख हो; त्यसैले केहीलाई प्रिय नबनाऊ, किनकि प्रियसँगको वियोग नराम्रो हो।
ขุ. ธ. ๒๕/๔๓.
มจฺจุนพฺภาหโต โลโก ปริกฺขิตฺโต ชราย จ / หญฺญติ นิจฺจมตฺตาโณ ปตฺตทณฺโฑว ตกฺกโร.
मृत्युले पीडित, जराले घेरिएको, रक्षकविहीन संसार दण्ड भोग्ने अपराधीझैँ सधैँ सन्तप्त रहन्छ।
ขุ. เถร. ๒๖/๓๓๕.
ยํ ลภติ น เตน ตุสฺสติ / ยํ ปตฺเถติ ลทฺธํ หีเฬติ / อิจฺฉา หิ อนนฺตโคจรา / วิคติจฺฉานํ นโม กโรม เส.
मानिसले जे पाउँछ त्यसमा सन्तुष्ट हुँदैन; जे चाहन्छ त्यसका कारण पाएकोलाई तिरस्कार गर्छ; चाहनाको अन्त्य नभएकाले हामी निष्काम जनहरूलाई नमन गरौँ।
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๙๔.
ยถาหิ องฺคสมฺภารา โหติ สทฺโท รโถ อิติ / เอวํ ขนฺเธสุ สนฺเตสุ โหติ สตฺโตติ สมฺมติ.
अवयवहरू जोड्दा ‘रथ’ भन्ने शब्द चल्तीमा आएझैँ, स्कन्धहरू हुँदा ‘सत्त्व’ भन्ने सम्मति हुन्छ।
สํ. ส. ๑๕/๑๙๘. ขุ. มหา. ๒๙/๕๓๖.
ยสฺส ราโค จ โทโส จ อวิชฺชา จ วิราชิตา / โส อิมํ สมุทฺทํ สคาหํ สรกฺขสํ / สอุมฺมิภยํ สุทุตฺตรํ อจฺจตริ.
राग, द्वेष र अविद्या त्यागेकोलाई हिंस्र जन्तु, डाँकु र छालको भय भएको, पार गर्न अत्यन्त गाह्रो यो समुद्र पार गरेको भनिन्छ।
สํ. สฬ. ๑๘/๑๙๗.
ยสฺมึ กามา น วสนฺติ ตณฺหา ยสฺส น วิชฺชติ / กถงฺกถา จ โย ติณฺโณ วิโมกฺโข ตสฺส นาปโร.
जसमा कामहरू छैनन्, जसमा तृष्णा छैन, जसले सन्देह पार गर्‍यो — उसको विमुक्ति फेरि अरू केहीमा बदलिँदैन।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๔๓. ขุ. จู. ๓๐/๑๗๐.
โย ทุกฺขมทฺทกฺขิ ยโตนิทานํ / กาเมสุ โส ชนฺตุ กถํ นเมยฺย / อุปธึ วิทิตฺวาน สงฺโคติ โลเก / ตสฺเสว ชนฺตุ วินยาย สิกฺเข.
कामबाट उत्पन्न भएकाले दुःखी हुनेले (चित्त) कामतिर कसरी झुकाओस्? उपधिलाई संसारमा आसक्ति जानेर त्यसलाई हटाउन अभ्यास गर।
สํ. ส. ๑๕/๑๗๐.
โย เจตํ สหตี ชมฺมึ ตณฺหํ โลเก ทุรจฺจยํ / โสกา ตมฺหา ปปตนฺติ อุทพินฺทุว โปกฺขรา.
संसारमा पार गर्न गाह्रो त्यो नीच तृष्णालाई जित्नेबाट शोक कमलको पातबाट पानीका थोपा झरेझैँ झर्छन्।
ขุ. ธ. ๒๕/๖๐.
รเสสุ เคธํ อกรํ อโลโล / อนญฺญโปสี สปทานจารี / กุเล กุเล อปฺปฏิพทฺธจิตฺโต / เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.
अलोलुप, रसमा अनासक्त, कसैलाई नपाल्ने, क्रमशः भिक्षाटन गर्ने, कुलहरूमा अनासक्त चित्त भएको गैँडाको सिङझैँ एक्लै विचरण गरोस्।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๓๗. ขุ. จู. ๓๐/๔๐๖.
ริตฺตสฺส มุนิโน จรโต กาเมสุ อนเปกฺขิโน / โอฆติณฺณสฺส ปิหยนฺติ กาเมสุ คธิตา ปชา.
अकिञ्चन भई बस्ने, काममा अनासक्त, ओघ पार गरिसकेको मुनिलाई काममा आसक्त मानिसहरूले पनि मन पराउँछन्।
ขุ. สุ. ๒๕/๔๙๔.
วิทฺวา จ โย เวทคู นโร อิธ / ภวาภเว สงฺคมิมํ วิสชฺช / โส วีตตณฺโห อนีโฆ นิราโส / อตาริ โส ชาติชรนฺติ พฺรูมิ.
यस लोकमा ज्ञानको पार पुगेको, साना-ठूला भवमा आसक्ति छोडिसकेको — ऊ तृष्णारहित, दुःखरहित, निराश छ; म भन्छु, उसले जन्म र जरा पार गरिसक्यो।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๖. ขุ. จู. ๓๐/๑๐๔,๑๐๗
วิเวกญฺเญว สิกฺเขถ เอตทริยานมุตฺตมํ / เตน เสฏฺโฐ น มญฺเญถ ส เว นิพฺพานสนฺติเก.
आर्यहरूको परम गुण विवेकको अभ्यास गर; त्यस विवेकका कारण आफूलाई श्रेष्ठ नठान्ने निर्वाणको नजिक आचरण गर्ने कहलाउँछ।
ขุ. สุ. ๒๕/๔๙๔. ขุ. มหา. ๒๙/๑๙๑.
สงฺเกยฺย สงฺกิตพฺพานิ รกฺเขยฺยานาคตํ ภยํ / อนาคตภยา ธีโร อุโภ โลเก อเวกฺขติ.
शङ्का गर्नुपर्ने भयमा शङ्का गर, नआएको भयबाट सावधान रह; चतुर व्यक्तिले भविष्यको भयले दुवै लोक हेर्छ।
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๓๖.
สญฺญํ ปริญฺญา วิตเรยฺย โอฆํ / ปริคฺคเหสุ มุนิ โนปลิตฺโต / อพฺพูฬฺหสลฺโล จรมปฺปมตฺโต / นาสึสติ โลกมิมํ ปรญฺจ.
संज्ञालाई परिज्ञात गरेर ओघ पार गर; परिग्रहमा अनासक्त मुनि बाण निकालेर अप्रमत्त विचरण गर्दै यस लोक र परलोकको आशा नराख्ने कहलाउँछ।
ขุ. สุ. ๒๕/๔๘๖. ขุ. มหา. ๒๙/๗๑.
สนฺตํ ตสฺส มนํ โหติ สนฺตา วาจา จ กมฺม จ / สมฺมทญฺญา วิมุตฺตสฺส อุปสนฺตสฺส ตาทิโน.
सम्यक् ज्ञानले विमुक्त भई शान्त र स्थिर हुँदा उसको मन शान्त हुन्छ, वाणी र कर्म पनि शान्त हुन्छन्।
ขุ. ธ. ๒๕/๒๘.
สพฺพปาปสฺส อกรณํ กุสลสฺสูปสมฺปทา / สจิตฺตปริโยทปนํ เอตํ พุทฺธานสาสนํ.
सबै पाप नगर्नु, कुशल सम्पन्न गर्नु, आफ्नो चित्त निर्मल पार्नु — यी तीन बुद्धहरूको अनुशासन हुन्।
ขุ. ธ. ๒๕/๓๙.
สาธุ ธมฺมรุจี ราชา สาธุ ปญฺญาณวา นโร / สาธุ มิตฺตานมทฺทุพฺโภ ปาปสฺสากรณํ สุขํ.
असल राजा धर्ममा रमाउने, असल मानिस प्रज्ञावान्, असल मित्र मित्र-द्रोह नगर्ने हो; सुख पाप नगर्नुमा छ।
ขุ. ชา. ปญฺญาส. ๒๘/๒๐.
บาลีอักษรโรมันถอดจากอักษรไทยโดยอัตโนมัติ · คำอธิบายแสดงเฉพาะบทที่ผ่านการตรวจทานแล้ว
ฝึกแต่งกระทู้ธรรม แบบฝึกท่องจำ ปัญหาธรรมศึกษาย้อนหลัง หน้าหลัก