พุทธศาสนสุภาษิต

สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม

คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ

นักธรรม
ธรรมศึกษา (ในประเทศ)
ธรรมศึกษา (ต่างประเทศ)
นักธรรมชั้นเอก · พุทธศาสนสุภาษิต เล่ม ๓ · ๒๑๘ บท · มีคำอธิบายแล้ว ๓ บท
ปุคคลวรรค — หมวดบุคคล
ปุคคลวรรค — หมวดบุคคล · นักธรรมชั้นเอก
บาลี (อักษรไทย)
กายมุนึ วาจามุนึเจโตมุนิมนาสวํ
มุนึ โมเนยฺยสมฺปนฺนํอาหุ สพฺพปหายินํ.
Pāli (Roman) ถอดอัตโนมัติ
Kāyamuniṃ vācāmuniṃCetomunimanāsavaṃ
Muniṃ moneyyasampannaṃĀhu sabbapahāyinaṃ.
คัมภีร์ที่มา : องฺ. ติก. ๒๐/๓๕๒.
คำแปล : บัณฑิตทั้งหลายกล่าวถึงผู้นิ่งทางกาย นิ่งทางวาจา นิ่งทางใจ ไม่มีอาสวะ ถึงพร้อมด้วยปัญญา ผู้ละสิ่งทั้งปวงได้ ว่าเป็นมุนี.
中文 : 身寂静、语寂静、意寂静、无漏、具足智慧、舍离一切者，智者称之为牟尼。
คำแปลทุกภาษา / All languages (9)
ไทยบัณฑิตทั้งหลายกล่าวถึงผู้นิ่งทางกาย นิ่งทางวาจา นิ่งทางใจ ไม่มีอาสวะ ถึงพร้อมด้วยปัญญา ผู้ละสิ่งทั้งปวงได้ ว่าเป็นมุนี.
EnglishThe wise call one who is silent in body, silent in speech, silent in mind, free from the taints, perfect in wisdom, who has abandoned everything — a sage.
IndonesiaOrang bijak menyebut orang yang hening dalam tubuh, hening dalam ucapan, hening dalam pikiran, bebas dari noda batin, sempurna dalam kebijaksanaan, dan telah melepaskan segalanya — sebagai seorang muni.
中文身寂静、语寂静、意寂静、无漏、具足智慧、舍离一切者，智者称之为牟尼。
DeutschDie Weisen nennen den, der still ist in Tat, still in Wort, still in Gedanke, frei von Trieben, vollkommen in Weisheit, der alles aufgegeben hat – einen Weisen.
DanskDe vise kalder den, der er stille i krop, stille i tale, stille i sind, fri for tilbøjeligheder, fuldkommen i visdom, og som har opgivet alt – en vismand.
हिन्दीकाय से मौन, वाणी से मौन, मन से मौन, अनास्रव, प्रज्ञा से सम्पन्न, सब कुछ त्याग चुके व्यक्ति को पण्डित मुनि कहते हैं।
日本語身において静まり、語において静まり、意において静まり、漏なく、智慧を具え、すべてを捨てた者を、賢者は聖者と呼ぶ。
नेपालीकायले मौन, वाणीले मौन, मनले मौन, अनास्रव, प्रज्ञाले सम्पन्न, सबै कुरा त्यागिसकेको व्यक्तिलाई पण्डितहरू मुनि भन्छन्।
คำอธิบาย
คำอธิบายของบทนี้อยู่ระหว่างจัดทำและตรวจทาน
« บทก่อนหน้า บทถัดไป »
สุภาษิตในวรรคเดียวกัน — เลือกใช้เป็นกระทู้เชื่อมได้
อกฺโกธโน อนุปนาหี อมกฺขี สุทฺธตํ คโต / สมฺปนฺนทิฏฺฐิ เมธาวี ตํ ชญฺญา อริโย อิติ.
不忿、不恨、不轻蔑、已达清净、具足正见、有智慧者——当知此人是圣者。
ขุ. ปฏิ. ๓๑/๒๔๑.
อกฺโกธสฺส กุโต โกโธ ทนฺตสฺส สมชีวิโน / สมฺมทญฺญา วิมุตฺตสฺส อุปสนฺตสฺส ตาทิโน.
无忿、已调伏、平等而住、以正智解脱、寂静安住者——忿怒从何而来？
ขุ. เถร. ๒๖/๓๓๔.
อจฺฉิทฺทวุตฺตึ เมธาวึ ปญฺญาสีลสมาหิตํ / เนกฺขํ ชมฺโพนทสฺเสว โก ตํ นินฺทิตุมรหติ.
行为无缺、安住于智慧与戒行、如阎浮檀金者，谁能责备？
ขุ. ธ. ๒๕/๔๕.
อนาคตปฺปชปฺปาย อตีตสฺสานุโสจนา / เอเตน พาลา สุสฺสนฺติ นโฬว หริโต ลุโต.
愚人因思虑未来、忧愁过去而憔悴，如被割下的青芦。
สํ. ส. ๑๕/๗.
อนุทฺธโต อจปโล นิปโก สํวุตินฺทฺริโย / กลฺยาณมิตฺโต เมธาวี ทุกฺขสฺสนฺตกโร สิยา.
聪慧、不掉举、不动摇、有智慧、守护诸根、有善友者，能作苦之边际。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๖๖.
อปฺปสฺสาทา ทุกฺขา กามา อิติ วิญฺญาย ปณฺฑิโต / อปิ ทิพฺเพสุ กาเมสุ รตึ โส นาธิคจฺฉติ.
诸欲乐少苦多；智者知此，即使是天界之欲亦不贪着。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๐.
อสฺสทฺโธ อกตญฺญู จ สนฺธิจฺเฉโท จ โย นโร / หตาวกาโส วนฺตาโส ส เว อุตฺตมโปริโส.
不（因人言而）轻信、知无为之涅槃、断除连结、灭尽机缘、吐尽希望者——此人是最上之人。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๘.
อโยเค ยุญฺชมตฺตานํ โยคสฺมิญฺจ อโยชยํ / อตฺถํ หิตฺวา ปิยคฺคาหี ปิเหตตฺตานุโยคินํ.
从事不应从事之事、不从事应从事之事，舍弃利益、随心所欲者，反而羡慕勤修正道之人。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๓.
อสตญฺจ สตญฺจ ญตฺวา ธมฺมํ / อชฺฌตฺตํ พหิทฺธา จ สพฺพโลเก / เทวมนุสฺเสหิ จ ปูชิโต โย / โส สงฺคชาลมติจฺจ โส มุนิ.
知内外善人与恶人之法，为一切世间天人所敬者——他已超越缠缚之网，是为牟尼。
ขุ. สุ. ๒๕/๔๓๒. ขุ. มหา. ๒๙/๔๐๖.
อากาเสว ปทํ นตฺถิ สมโณ นตฺถิ พาหิเร / สงฺขารา สสฺสตา นตฺถิ นตฺถิ พุทฺธานมิญฺชิตํ.
（此教之）外无沙门，无常住之行，诸佛无有动摇——如虚空中无足迹。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๙.
อุฏฺฐานวโต สตีมโต สุจิกมฺมสฺส นิสมฺมการิโน / สญฺญตสฺส จ ธมฺมชีวิโน อปฺปมตฺตสฺส ยโสภิวฑฺฒติ.
勤奋、具念、行为清净、审慎而行、善自防护、依法生活而不放逸者，荣誉日增。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๘.
อุตฺตมํ ธมฺมตํ ปตฺโต สพฺพโลเก อนตฺถิโก / อาทิตฺตาว ฆรา มุตฺโต มรณสฺมึ น โสจติ.
已证最上之法、于一切世间无所欲求者，不因死亡而忧愁，如已逃出火宅之人。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๐.
อุยฺยุญฺชนฺติ สตีมนฺโต น นิเกเต รมนฺติ เต / หํสาว ปลฺลลํ หิตฺวา โอกโมกํ ชหนฺติ เต.
具念者出离，不乐于住处，舍弃住处如天鹅舍弃泥沼。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๗.
กายสุจึ วาจาสุจึ เจโตสุจิมนาสวํ / สุจึ โสเจยฺยสมฺปนฺนํ อาหุ นินฺหาตปาปกํ.
身清净、语清净、意清净、无漏、具足清净、已洗净恶者，智者称之为清净者。
องฺ. ติก. ๒๐/๓๕๒.
โกธโน อุปนาหี จ ปาปมกฺขี จ โย นโร / วิปนฺนทิฏฺฐิ มายาวี ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.
易怒、怀恨、以恶轻蔑他人、见解败坏、有欺诈者——当知此人是卑劣之人。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๙.
ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา / สพฺเพว โสรตา ทนฺตา สพฺเพว ปรินิพฺพุตา.
刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、旃陀罗与一切贱业者，寂静而调伏之后，皆同样般涅槃。
ขุ. ชา. ปกิณฺณก. ๒๗/๓๗๖.
โจรํ หรนฺตํ วาเรนฺติ หรนฺโต สมโณ ปิโย / สมณํ ปุนปฺปุนายนฺตํ อภินนฺทนฺติ ปณฺฑิตา.
智者阻挡取物而去的盗贼，而取物而去的沙门却受人喜爱；智者乐于迎接常来的沙门。
สํ. ส. ๒๕/๖๐.
ชยํ เวรํ ปสวติ ทุกฺขํ เสติ ปราชิโต / อุปสนฺโต สุขํ เสติ หิตฺวา ชยปราชยํ.
胜者招怨，败者苦卧；舍胜负而心寂静者，安乐而卧。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
ตสฺมา สตญฺจ อสตญฺจ นานา โหติ อิโต คติ / อสนฺโต นิรยํ ยนฺติ สนฺโต สคฺคปรายนา.
（因为善人之法非恶人所能奉行）善人与恶人离此世后的去处不同：恶人堕地狱，善人生天界。
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๔๓๕.
ตสฺมา หิ ธีโร อิธุปฏฺฐิตาสติ / กาเม จ ปาเป จ อเสวมาโน / สหาปิ ทุกฺเขน ชเหยฺย กาเม / ปฏิโสตคามีติ ตมาหุ ปุคฺคลํ.
因智者于此法与律中安立正念，不习近欲与恶，舍离欲与苦——故称此人为“逆流者”。
องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๗.
ทุทฺททํ ททมานานํ ทุกฺกรํ กมฺมกุพฺพตํ / อสนฺโต นานุกุพฺพนฺติ สตํ ธมฺโม ทุรนฺวโย.
善人施难施之物、作难作之事，恶人不能效法；因为善人之法非恶人所能奉行。
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๖๓.
น ชจฺจา วสโล โหติ น ชจฺจา โหติ พฺราหฺมโณ / กมฺมุนา วสโล โหติ กมฺมุนา โหติ พฺราหฺมโณ.
非因出身而卑劣，非因出身而高贵；（而是）因行为而卑劣，因行为而高贵。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๕๒.
นิฏฺฐํ คโต อสนฺตาสี วีตตณฺโห อนงฺคโณ / อจฺฉินฺทิ ภวสลฺลานิ อนฺติโมยํ สมุสฺสโย.
已达成就（阿罗汉果）、无所惊惧、离渴爱、无诱惑之烦恼、已断导向有之箭者——此身即是其最后之身。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๓.
นิลฺโลลุโป นิกฺกุโห นิปฺปิปาโส / นิมฺมกฺโข นิทฺธนฺตกสาวโมโห / นิราสโส สพฺพโลเก ภวิตฺวา / เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.
不贪、不伪装、不渴求、不轻蔑，如以涩剂除去愚痴，无所希求，克服全世界，当独行如犀牛角。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๓๖. ขุ. จู. ๓๐/๓๗๙.
ปาปํ น กยิรา วจสา มนสา / กาเยน วา กิญฺจน สพฺพโลเก / กาเม ปหาย สติมา สมฺปชาโน / ทุกฺขํ น เสเวถ อนตฺถสญฺหิตํ.
不应以身、语、意作恶，恶是一切世间的牵缠；具念正知，已舍诸欲，不应习近与无益相应之苦。
สํ. ส. ๑๕/๔๒.
มทนิมฺมทนํ โสกนุทํ สํสารปริโมจนํ / สพฺพทุกฺขกฺขยํ มคฺคํ สกฺกจฺจํ ปฏิปชฺชถ.
你们当恭敬行于此道——此道能醒醉、除忧、脱轮回，是一切苦的尽处。
ขุ. พุ. ๓๓/๔๑๕.
มานํ ปหาย สุสมาหิตตฺโต / สุเจตโส สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต / เอโก อรญฺเญ วิหรํ อปฺปมตฺโต / ส มจฺจุเธยฺยสฺส ตเรยฺย ปารํ.
舍离我慢、善自安立、心善、于一切处解脱、独居林中而不放逸者——能渡过死亡之境。
สํ. ส. ๒๕/๖.
โมสวชฺเช น นิยฺเยถ รูเป เสฺนหํ น กุพฺพเย / มานญฺจ ปริชาเนยฺย สาหสา วิรโต จเร.
不应喜好妄语，不应贪恋容色；应遍知我慢，远离冲动。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๘. ขุ. มหา. ๒๙/๕๑๗.
มาเนน วญฺจิตา เส สงฺขาเรสุ สงฺกิลิสฺสมานา เส / ลาภาลาเภน มถิตา สมาธึ นาธิคจฺฉนฺติ.
为我慢所欺、于诸行中染污、为得与失所侵扰者，不得定。
ขุ. เถร. ๒๖/๒๘๓.
ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ อหึสา สญฺญโม ทโม / ส เว วนฺตมโล ธีโร โส เถโรติ ปวุจฺจติ.
何人具足真实、法、不害、律仪与自制——此人有智慧、离垢，被称为长老。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๐.
ยทา ทุกฺขํ ชรามรณนฺติ ปณฺฑิโต / อวิทฺทสู ยตฺถ สิตา ปุถุชฺชนา / ทุกฺขํ ปริญฺญาย สโต ว ฌายติ / ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ.
当智者知老与死是苦，遍知凡夫所依之苦，具念禅思而住时，便不会遇到比此更大的喜乐。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๔๔.
ยสฺส ราโค จ โทโส จ มาโน มกฺโข จ ปาติโต / สาสโปริว อารคฺคา ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.
使贪、嗔、慢与覆恶脱落，如芥子从针尖落下者——我称之为婆罗门。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๙.
ยสฺสาลยา น วิชฺชนฺติ อญฺญาย อกถงฺกถี / อมโตคธํ อนุปฺปตฺตํ ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.
无所爱着、已知而无疑、已入不死、已达目的者——我称之为婆罗门。
ขุ. ธ. ๒๕/๗๐.
เย เกจิ กาเมสุ อสญฺญตา ชนา / อวีตราคา อิธ กามโภคิโน / ปุนปฺปุนํ ชาติชรูปคา หิ เต. / ตณฺหาธิปนฺนา อนุโสตคามิโน.
有些人于欲不自制、未离贪，于此世享受欲乐——他们被渴爱征服，随（渴爱之）流漂荡，必屡屡遭受生与老。
องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๗.
เย จ โข พาลา ทุมฺเมธา ทุมฺมนฺตี โมหปารุตา / ตาทิสา ตตฺถ รชฺชนฺติ มารกฺขิตฺตสฺมิ พนฺธเน.
愚痴、劣慧、恶思、为愚痴所覆之人——此等人便落入魔王所设之缚。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๒.
เย จ สีเลน สมฺปนฺนา ปญฺญายูปสเม รตา / อารกา วิรตา ธีรา น โหนฺติ ปรปตฺติยา.
具足戒行、以智慧乐于寂静的智者——如是智者远离恶事，不须依赖他人之信。
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๔๓.
เย ฌานปสุตา ธีรา เนกฺขมฺมูปสเม รตา / เทวาปิ เตสํ ปิหยนฺติ สมฺพุทฺธานํ สตีมตํ.
勤修禅那、乐于出离所生之寂静的智者——诸天亦喜爱这些善觉悟、具正念的智者。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๙.
เยสํ ราโค จ โทโส จ อวิชฺชา จ วิราชิตา / ตาที ตตฺถ น รชฺชนฺติ ฉินฺนสุตฺตา อพนฺธนา.
解脱贪、嗔、无明者——彼安住不动，缰绳已断，无有系缚，于彼处不着。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๒.
โย จ คุตฺเตน จิตฺเตน สุณาติ ชินสาสนํ / เขเปตฺวา อาสเว สพฺเพ สจฺฉิกตฺวา อกุปฺปตํ / ปปฺปุยฺย ปรมํ สนฺตึ ปรินิพฺพาติ อนาสโว.
以守护之心听闻胜者之教者——彼令一切漏尽，证不动之法，得最上寂静，无漏而寂灭。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๒๓.
โย เตสุ คุตฺโต วิทิตินฺทฺริโย จเร / ธมฺเม ฐิโต อชฺชวมทฺทเว รโต / สงฺคาติโค สพฺพทุกฺขปฺปหีโน / น ลิมฺปตี ทิฏฺฐสุเตสุ ธีโร.
守护诸根、知六根、住于法、乐于正直与柔和、超越缠缚之烦恼、舍一切苦而行者——此坚毅之人，不着于所见所闻。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๗๔.
โรสโก กทริโย จ ปาปิจฺโฉ มจฺฉรี สโฐ / อหิริโก อโนตฺตปฺปี ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.
易怒、悭吝、怀恶欲、吝啬、夸耀、无惭、无愧者——当知此人是卑劣之人。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๕๑.
ลาภกมฺยา น สิกฺขติ อลาเภ จ น กุปฺปติ / อวิรุทฺโธ จ ตณฺหาย รเส จ นานุคิชฺฌติ.
智者不为求利而学，不因失利而恼，不因渴爱而生喜厌，不着于味。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๐๑. ขุ. มหา. ๒๙/๒๘๔.
สงฺขาย โลกสฺมิ ปโรปรานิ / ยสฺสิญฺชิตํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก / สนฺโต วิธูโม อนีโฆ นิราโส / อตาริ โส ชาติชรนฺติ พฺรูมิ.
观察世间的高下之后，于世间任何所缘皆不动摇者——我说他是寂静者，无（烦恼之）烟，无苦，离渴爱，已渡越生与老。
องฺ. ติก. ๒๐/๑๖๙.
สพฺพทา เว สุขํ เสติ พฺราหฺมโณ ปรินิพฺพุโต / โย น ลิมฺปติ กาเมสุ สีติภูโต นิรูปธิ.
清凉、无依着、不着于欲者——彼是婆罗门，已寂灭，恒常安乐而住。
สํ. ส. ๑๕/๓๑๒.
สพฺพโส นามรูปสฺมึ ยสฺส นตฺถิ มมายิตํ / อสตา จ น โสจติ ส เว ภิกฺขูติ วุจฺจติ.
于名色全无“我所”之执，且不因不存在的名色而忧愁者——此人乃称为比丘。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๕.
สพฺพา อาสตฺติโย เฉตฺวา วิเนยฺย หทเย ทรํ / อุปสนฺโต สุขํ เสติ สนฺตึ ปปฺปุยฺย เจตโส.
断一切缠缚、遣除内心烦躁者——彼已至内心寂静，安乐而住。
องฺ. ติก. ๒๐/๑๗๕.
สพฺเพสุ กาเมสุ โย วีตราโค / อากิญฺจญฺญํ นิสฺสิโต หิตฺวมญฺญํ / สญฺญาวิโมกฺเข ปรเมธิมุตฺโต / ติฏฺเฐยฺย โส ตตฺถ อนานุยายี.
离一切欲之贪着、超越其余诸禅、依止无所有处定、心倾向殊胜的想解脱者——彼可住于无所有处定而不退。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๘. ขุ. จู. ๓๐/๑๓๓.
ส วีตราโค ส วิเนยฺย โทสํ / เมตฺตจิตฺตํ ภาเวยฺย อปฺปมาณํ / สพฺเพสุ ภูเตสุ นิธาย ทณฺฑํ / อนินฺทิโต พฺรหฺมมุเปติ ฐานํ.
离贪、已除嗔者，当修无量慈心；于一切众生舍弃刑杖，不受谴责，往至殊胜之处。
ขุ. ชา. จตฺตาฬีส. ๒๗/๕๔๒.
โส อุภนฺตมภิญฺญาย มชฺเฌ มนฺตา น ลิมฺปติ / ตํ พฺรูมิ มหาปุริโสติ โส อิธ สิพฺพินิมจฺจคา.
彼（已灭烦恼、无有动摇者）知二边已，以智慧不着于中间；我称之为大丈夫；彼已舍此世缝心之渴爱。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๒. ขุ. จู. ๓๐/๓๕.
โสกปริเทวมจฺฉรํ / น ชหนฺติ คิทฺธา มมายิเต / ตสฺมา มุนโย ปริคฺคหํ / หิตฺวา อจรึสุ เขมทสฺสิโน.
着于“我所”之物者，不能舍离忧愁、悲叹与悭吝；故见安稳的牟尼们，舍弃执取而去。
ขุ. สุ. ๒๕/๑๙๓. ขุ. มหา. ๒๙/๑๕๔.
โสจติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา / โคมิโก โคหิ ตเถว โสจติ / อุปธีหิ นรสฺส โสจนา / น หิ โส โสจติ โย นิรูปธิ.
有子者因子而忧，有牛者亦因牛而忧；人因依着而忧；无依着者，无所忧愁。
สํ. ส. ๑๕/๙.
บาลีอักษรโรมันถอดจากอักษรไทยโดยอัตโนมัติ · คำอธิบายแสดงเฉพาะบทที่ผ่านการตรวจทานแล้ว
ฝึกแต่งกระทู้ธรรม แบบฝึกท่องจำ ปัญหาธรรมศึกษาย้อนหลัง หน้าหลัก