พุทธศาสนสุภาษิต

สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม

คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ

ธรรมศึกษา (ต่างประเทศ)
นักธรรมชั้นเอก · พุทธศาสนสุภาษิต เล่ม ๓ · ๒๑๘ บท · มีคำอธิบายแล้ว ๓ บท
ปุคคลวรรค — หมวดบุคคล
ปุคคลวรรค — หมวดบุคคล · นักธรรมชั้นเอก
บาลี (อักษรไทย)
โส อุภนฺตมภิญฺญายมชฺเฌ มนฺตา น ลิมฺปติ
ตํ พฺรูมิ มหาปุริโสติโส อิธ สิพฺพินิมจฺจคา.
Pāli (Roman) ถอดอัตโนมัติ
So ubhantamabhiññāyaMajjhe mantā na limpati
Taṃ brūmi mahāpurisotiSo idha sibbinimaccagā.
คัมภีร์ที่มา : ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๒. ขุ. จู. ๓๐/๓๕.
คำแปล : ผู้ ( ดับกิเลสได้แล้วหมดความหวั่นไหว ) นั้น รู้ที่สุดทั้ง ๒ แล้ว ย่อมไม่ติดในท่ามกลางด้วยปัญญา, เราเรียกผู้นั้นว่า เป็นมหาบุรุษ ผู้นั้นละตัณหาเครื่องเย็บร้อยใจในโลกนี้ได้แล้ว.
नेपाली : त्यो (क्लेश निभाइसकेको, कम्पनरहित) व्यक्तिले दुवै छेउ जानेर प्रज्ञाले बीचमा पनि आसक्त हुँदैन; उसलाई म महापुरुष भन्छु; उसले यस लोकमा चित्त सिउने तृष्णा छोडिसक्यो।
คำแปลทุกภาษา / All languages (9)
ไทยผู้ ( ดับกิเลสได้แล้วหมดความหวั่นไหว ) นั้น รู้ที่สุดทั้ง ๒ แล้ว ย่อมไม่ติดในท่ามกลางด้วยปัญญา, เราเรียกผู้นั้นว่า เป็นมหาบุรุษ ผู้นั้นละตัณหาเครื่องเย็บร้อยใจในโลกนี้ได้แล้ว.
EnglishThat one (who has quenched the defilements and is beyond wavering), having known both ends, is not attached to the middle through wisdom; him I call a great man; he has abandoned the craving that stitches the mind in this world.
IndonesiaOrang itu (yang telah memadamkan kekotoran batin dan tak lagi goyah), setelah mengetahui kedua ujung, tidak melekat pada bagian tengah dengan kebijaksanaan; ia Kusebut manusia agung; ia telah meninggalkan nafsu keinginan yang menjahit batin di dunia ini.
中文彼(已灭烦恼、无有动摇者)知二边已,以智慧不着于中间;我称之为大丈夫;彼已舍此世缝心之渴爱。
DeutschJener (der die Befleckungen gelöscht hat und über das Schwanken hinaus ist), der beide Enden erkannt hat, haftet durch Weisheit nicht an der Mitte; ihn nenne ich einen großen Menschen; er hat das Begehren, das in dieser Welt das Herz zusammennäht, aufgegeben.
DanskDen (som har slukket besmittelserne og er hinsides vaklen), der har erkendt begge ender, hænger ved visdom ikke ved midten; ham kalder jeg et stort menneske; han har opgivet det begær, der syr sindet sammen i denne verden.
हिन्दीवह (क्लेशों को बुझा चुका, कम्पनरहित) व्यक्ति दोनों छोरों को जानकर प्रज्ञा से बीच में नहीं लिप्त होता; उसे मैं महापुरुष कहता हूँ; उसने इस लोक में चित्त को सीने वाली तृष्णा को छोड़ दिया है।
日本語その(煩悩を滅し尽くし動揺のない)人は、両極を知って、智慧によって中間にも執着しない。その人をわたしは大人と呼ぶ。その人はこの世において心を縫い合わせる渇愛を捨てた。
नेपालीत्यो (क्लेश निभाइसकेको, कम्पनरहित) व्यक्तिले दुवै छेउ जानेर प्रज्ञाले बीचमा पनि आसक्त हुँदैन; उसलाई म महापुरुष भन्छु; उसले यस लोकमा चित्त सिउने तृष्णा छोडिसक्यो।

คำอธิบาย
คำอธิบายของบทนี้อยู่ระหว่างจัดทำและตรวจทาน
« บทก่อนหน้า บทถัดไป »
สุภาษิตในวรรคเดียวกัน — เลือกใช้เป็นกระทู้เชื่อมได้
อกฺโกธโน อนุปนาหี อมกฺขี สุทฺธตํ คโต / สมฺปนฺนทิฏฺฐิ เมธาวี ตํ ชญฺญา อริโย อิติ.
क्रोध नगर्ने, वैर नबाँध्ने, तिरस्कार नगर्ने, शुद्धि प्राप्त, सम्पूर्ण दृष्टि भएको र प्रज्ञावान् — उसलाई आर्य जान।
ขุ. ปฏิ. ๓๑/๒๔๑.
อกฺโกธสฺส กุโต โกโธ ทนฺตสฺส สมชีวิโน / สมฺมทญฺญา วิมุตฺตสฺส อุปสนฺตสฺส ตาทิโน.
अक्रोधी, दान्त, सम जीवन जिउने, सम्यक् ज्ञानले विमुक्त, शान्त र स्थिर — उसमा क्रोध कहाँबाट आउँछ?
ขุ. เถร. ๒๖/๓๓๔.
อจฺฉิทฺทวุตฺตึ เมธาวึ ปญฺญาสีลสมาหิตํ / เนกฺขํ ชมฺโพนทสฺเสว โก ตํ นินฺทิตุมรหติ.
अखण्ड आचरण भएको, प्रज्ञा र शीलमा स्थित, जम्बूनद सुनको डल्लोजस्तो चतुरको कसले निन्दा गर्न सक्छ?
ขุ. ธ. ๒๕/๔๕.
อนาคตปฺปชปฺปาย อตีตสฺสานุโสจนา / เอเตน พาลา สุสฺสนฺติ นโฬว หริโต ลุโต.
मूर्ख नआएको कुरा सोचेर र बितेको कुराको शोक गरेर काटिएको हरियो नरकटझैँ सुक्छ।
สํ. ส. ๑๕/๗.
อนุทฺธโต อจปโล นิปโก สํวุตินฺทฺริโย / กลฺยาณมิตฺโต เมธาวี ทุกฺขสฺสนฺตกโร สิยา.
अनुद्धत, अविचलित, प्रज्ञावान्, संयत इन्द्रिय र कल्याणमित्र भएको चतुरले दुःखको अन्त्य गर्न सक्छ।
ขุ. เถร. ๒๖/๓๖๖.
อปฺปสฺสาทา ทุกฺขา กามา อิติ วิญฺญาย ปณฺฑิโต / อปิ ทิพฺเพสุ กาเมสุ รตึ โส นาธิคจฺฉติ.
कामहरूमा आनन्द थोरै, दुःख धेरै छ; यो जानेर पण्डित दिव्य काममा पनि रुचि राख्दैन।
ขุ. ธ. ๒๕/๔๐.
อสฺสทฺโธ อกตญฺญู จ สนฺธิจฺเฉโท จ โย นโร / หตาวกาโส วนฺตาโส ส เว อุตฺตมโปริโส.
(अरूको कुरामा) विश्वास नगर्ने, अकृत (निर्वाण) जान्ने, सन्धि काटिसकेको, अवसर नष्ट गरिसकेको र आशा ओकलिसकेको मानिस — त्यही उत्तम पुरुष हो।
ขุ. ธ. ๒๕/๒๘.
อโยเค ยุญฺชมตฺตานํ โยคสฺมิญฺจ อโยชยํ / อตฺถํ หิตฺวา ปิยคฺคาหี ปิเหตตฺตานุโยคินํ.
लाग्नु नहुनेमा लाग्ने र लाग्नुपर्नेमा नलाग्ने, प्रयोजन छोडेर मनलागी समात्ने, सम्यक् रूपले लागेकाहरूसँग ईर्ष्या गर्छ।
ขุ. ธ. ๒๕/๔๓.
อสตญฺจ สตญฺจ ญตฺวา ธมฺมํ / อชฺฌตฺตํ พหิทฺธา จ สพฺพโลเก / เทวมนุสฺเสหิ จ ปูชิโต โย / โส สงฺคชาลมติจฺจ โส มุนิ.
भित्र र बाहिर असत्पुरुष र सत्पुरुषको धर्म जान्ने, सारा लोकमा देवता र मानिसले पूजेको — उसले आसक्तिको जाल नाघेको छ र मुनि हो।
ขุ. สุ. ๒๕/๔๓๒. ขุ. มหา. ๒๙/๔๐๖.
อากาเสว ปทํ นตฺถิ สมโณ นตฺถิ พาหิเร / สงฺขารา สสฺสตา นตฺถิ นตฺถิ พุทฺธานมิญฺชิตํ.
(यस शासनको) बाहिर श्रमण छैन, नित्य संस्कार छैन, बुद्धहरूमा कम्पन छैन — जसरी आकाशमा पाइला छैन।
ขุ. ธ. ๒๕/๔๙.
อุฏฺฐานวโต สตีมโต สุจิกมฺมสฺส นิสมฺมการิโน / สญฺญตสฺส จ ธมฺมชีวิโน อปฺปมตฺตสฺส ยโสภิวฑฺฒติ.
उद्यमी, स्मृतिमान्, शुद्ध कर्म गर्ने, विचार गरेर काम गर्ने, संयत, धर्मले बाँच्ने र अप्रमत्त व्यक्तिको कीर्ति बढ्छ।
ขุ. ธ. ๒๕/๑๘.
อุตฺตมํ ธมฺมตํ ปตฺโต สพฺพโลเก อนตฺถิโก / อาทิตฺตาว ฆรา มุตฺโต มรณสฺมึ น โสจติ.
परम धर्म प्राप्त गरिसकेको, सारा लोकमा कुनै चाहना नभएको मृत्युमा शोक गर्दैन, जलिरहेको घरबाट निस्केको मानिसझैँ।
ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๐.
อุยฺยุญฺชนฺติ สตีมนฺโต น นิเกเต รมนฺติ เต / หํสาว ปลฺลลํ หิตฺวา โอกโมกํ ชหนฺติ เต.
स्मृतिमान् मानिसहरू निस्किन्छन्, तिनीहरू आवासमा रमाउँदैनन्; हाँसले हिलो छोडेझैँ तिनीहरूले आवास छोड्छन्।
ขุ. ธ. ๒๕/๒๗.
กายมุนึ วาจามุนึ เจโตมุนิมนาสวํ / มุนึ โมเนยฺยสมฺปนฺนํ อาหุ สพฺพปหายินํ.
कायले मौन, वाणीले मौन, मनले मौन, अनास्रव, प्रज्ञाले सम्पन्न, सबै कुरा त्यागिसकेको व्यक्तिलाई पण्डितहरू मुनि भन्छन्।
องฺ. ติก. ๒๐/๓๕๒.
กายสุจึ วาจาสุจึ เจโตสุจิมนาสวํ / สุจึ โสเจยฺยสมฺปนฺนํ อาหุ นินฺหาตปาปกํ.
कायले शुद्ध, वाणीले शुद्ध, मनले शुद्ध, अनास्रव, शुद्धिले सम्पन्न, पाप धोइसकेको व्यक्तिलाई पण्डितहरू शुद्ध भन्छन्।
องฺ. ติก. ๒๐/๓๕๒.
โกธโน อุปนาหี จ ปาปมกฺขี จ โย นโร / วิปนฺนทิฏฺฐิ มายาวี ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.
क्रोधी, वैर बाँध्ने, पापले अरूको तिरस्कार गर्ने, बिग्रेको दृष्टि भएको र मायावी — उसलाई नीच जान।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๙.
ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา / สพฺเพว โสรตา ทนฺตา สพฺเพว ปรินิพฺพุตา.
क्षत्रिय, ब्राह्मण, वैश्य, शूद्र, चण्डाल र सबै नीच काम गर्नेहरू, शान्त र दान्त भएर, सबै समान रूपले परिनिर्वाण प्राप्त गर्छन्।
ขุ. ชา. ปกิณฺณก. ๒๗/๓๗๖.
โจรํ หรนฺตํ วาเรนฺติ หรนฺโต สมโณ ปิโย / สมณํ ปุนปฺปุนายนฺตํ อภินนฺทนฺติ ปณฺฑิตา.
पण्डितले वस्तु लैजाने चोरलाई रोक्छन्, तर वस्तु लैजाने श्रमण प्रिय हुन्छ; पण्डितले बारम्बार आउने श्रमणलाई हर्षका साथ स्वागत गर्छन्।
สํ. ส. ๒๕/๖๐.
ชยํ เวรํ ปสวติ ทุกฺขํ เสติ ปราชิโต / อุปสนฺโต สุขํ เสติ หิตฺวา ชยปราชยํ.
विजयीले वैर उत्पन्न गर्छ, हारेको दुःखले सुत्छ; जय र पराजय दुवै छोडेर शान्त भएको सुखले सुत्छ।
ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
ตสฺมา สตญฺจ อสตญฺจ นานา โหติ อิโต คติ / อสนฺโต นิรยํ ยนฺติ สนฺโต สคฺคปรายนา.
(किनकि सत्पुरुषको धर्म असत्पुरुषले पालन गर्न गाह्रो छ) यस लोकबाट गएपछि सत्पुरुष र असत्पुरुषको गति फरक हुन्छ: असत्पुरुष नरकमा, सत्पुरुष स्वर्गमा जान्छन्।
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๔๓๕.
ตสฺมา หิ ธีโร อิธุปฏฺฐิตาสติ / กาเม จ ปาเป จ อเสวมาโน / สหาปิ ทุกฺเขน ชเหยฺย กาเม / ปฏิโสตคามีติ ตมาหุ ปุคฺคลํ.
किनकि ज्ञानीले यस धर्म-विनयमा स्मृति स्थापित गरी काम र पाप सेवन गर्दैन, दुःखसहित काम छोड्छ — त्यसैले उसलाई ‘धाराविपरीत जाने’ भनिन्छ।
องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๗.
ทุทฺททํ ททมานานํ ทุกฺกรํ กมฺมกุพฺพตํ / อสนฺโต นานุกุพฺพนฺติ สตํ ธมฺโม ทุรนฺวโย.
सत्पुरुषले दिन गाह्रो कुरा दिँदा र गर्न गाह्रो काम गर्दा असत्पुरुषले पछ्याउन सक्दैनन्; किनकि सत्पुरुषको धर्म असत्पुरुषले पालन गर्न गाह्रो छ।
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๖๓.
น ชจฺจา วสโล โหติ น ชจฺจา โหติ พฺราหฺมโณ / กมฺมุนา วสโล โหติ กมฺมุนา โหติ พฺราหฺมโณ.
जन्मले कोही नीच हुँदैन, जन्मले कोही श्रेष्ठ हुँदैन; (बरु) कर्मले नीच हुन्छ, कर्मले श्रेष्ठ हुन्छ।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๕๒.
นิฏฺฐํ คโต อสนฺตาสี วีตตณฺโห อนงฺคโณ / อจฺฉินฺทิ ภวสลฺลานิ อนฺติโมยํ สมุสฺสโย.
सिद्धि (अर्हत्फल) प्राप्त गरेको, निर्भय, तृष्णारहित, ललचाउने क्लेश नभएको, भवमा लैजाने बाण काटिसकेको — यो उसको अन्तिम शरीर हो।
ขุ. ธ. ๒๕/๖๓.
นิลฺโลลุโป นิกฺกุโห นิปฺปิปาโส / นิมฺมกฺโข นิทฺธนฺตกสาวโมโห / นิราสโส สพฺพโลเก ภวิตฺวา / เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.
अलोभी, अकपटी, अतृष्ण, तिरस्कार नगर्ने, कषायझैँ मोह हटाइसकेको, निराशंस, सारा लोक जितिसकेको गैँडाको सिङझैँ एक्लै विचरण गरोस्।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๓๖. ขุ. จู. ๓๐/๓๗๙.
ปาปํ น กยิรา วจสา มนสา / กาเยน วา กิญฺจน สพฺพโลเก / กาเม ปหาย สติมา สมฺปชาโน / ทุกฺขํ น เสเวถ อนตฺถสญฺหิตํ.
सारा लोकमा आसक्ति रूप पाप काय, वाणी वा मनले नगर; स्मृति-सम्प्रजन्यले युक्त भई कामहरू छोडेर निरर्थकसँग जोडिएको दुःखको सेवन नगर।
สํ. ส. ๑๕/๔๒.
มทนิมฺมทนํ โสกนุทํ สํสารปริโมจนํ / สพฺพทุกฺขกฺขยํ มคฺคํ สกฺกจฺจํ ปฏิปชฺชถ.
मद उतार्ने, शोक मेटाउने, संसारबाट छुटाउने, सबै दुःखको अन्त्य रूप मार्गमा आदरपूर्वक हिँड।
ขุ. พุ. ๓๓/๔๑๕.
มานํ ปหาย สุสมาหิตตฺโต / สุเจตโส สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต / เอโก อรญฺเญ วิหรํ อปฺปมตฺโต / ส มจฺจุเธยฺยสฺส ตเรยฺย ปารํ.
मान छोडेको, आफूमा सुप्रतिष्ठित, सुचित्त, सर्वत्र विमुक्त, जङ्गलमा एक्लै बसेर अप्रमत्त — उसले मृत्यु-क्षेत्र पार गर्न सक्छ।
สํ. ส. ๒๕/๖.
โมสวชฺเช น นิยฺเยถ รูเป เสฺนหํ น กุพฺพเย / มานญฺจ ปริชาเนยฺย สาหสา วิรโต จเร.
झूटो बोली मन नपराऊ, रूपमा स्नेह नगर; मानलाई परिज्ञात गर र हतारबाट टाढा रह।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๘. ขุ. มหา. ๒๙/๕๑๗.
มาเนน วญฺจิตา เส สงฺขาเรสุ สงฺกิลิสฺสมานา เส / ลาภาลาเภน มถิตา สมาธึ นาธิคจฺฉนฺติ.
मानले ठगिएको, संस्कारमा मलिन, लाभ र अलाभले पीडित व्यक्ति समाधि प्राप्त गर्दैन।
ขุ. เถร. ๒๖/๒๘๓.
ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ อหึสา สญฺญโม ทโม / ส เว วนฺตมโล ธีโร โส เถโรติ ปวุจฺจติ.
जसमा सत्य, धर्म, अहिंसा, संयम र दम छन् — त्यही प्रज्ञावान्, निर्मल व्यक्ति स्थविर कहलाउँछ।
ขุ. ธ. ๒๕/๕๐.
ยทา ทุกฺขํ ชรามรณนฺติ ปณฺฑิโต / อวิทฺทสู ยตฺถ สิตา ปุถุชฺชนา / ทุกฺขํ ปริญฺญาย สโต ว ฌายติ / ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ.
जब पण्डितले जरा र मरण दुःख हुन् भनी जान्छ, पृथग्जनको आश्रय रूप दुःख परिज्ञात गर्छ, स्मृतिमान् भई ध्यान गर्छ — तब उसले त्योभन्दा ठूलो आनन्द पाउँदैन।
ขุ. เถร. ๒๖/๓๔๔.
ยสฺส ราโค จ โทโส จ มาโน มกฺโข จ ปาติโต / สาสโปริว อารคฺคา ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.
सियोको टुप्पोबाट तोरीको दाना झरेझैँ राग, द्वेष, मान र म्रक्ष झार्ने — उसलाई म ब्राह्मण भन्छु।
ขุ. ธ. ๒๕/๖๙.
ยสฺสาลยา น วิชฺชนฺติ อญฺญาย อกถงฺกถี / อมโตคธํ อนุปฺปตฺตํ ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.
कुनै आसक्ति नभएको, जानेर सन्देहरहित, अमृतमा उत्रेको र अर्थ प्राप्त गरेको — उसलाई म ब्राह्मण भन्छु।
ขุ. ธ. ๒๕/๗๐.
เย เกจิ กาเมสุ อสญฺญตา ชนา / อวีตราคา อิธ กามโภคิโน / ปุนปฺปุนํ ชาติชรูปคา หิ เต. / ตณฺหาธิปนฺนา อนุโสตคามิโน.
काममा असंयत, रागरहित नभएका, यस लोकमा काम भोग्ने मानिसहरू — तिनीहरू तृष्णाले अभिभूत भई (तृष्णाको) धारामा बग्दै बारम्बार जन्म र जरामा पुग्छन्।
องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๗.
เย จ โข พาลา ทุมฺเมธา ทุมฺมนฺตี โมหปารุตา / ตาทิสา ตตฺถ รชฺชนฺติ มารกฺขิตฺตสฺมิ พนฺธเน.
मूर्ख, मन्दबुद्धि, दुष्ट विचार भएका र मोहले ढाकिएका — त्यस्ता मानिसहरू मारले थापेको बन्धनमा पर्छन्।
ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๒.
เย จ สีเลน สมฺปนฺนา ปญฺญายูปสเม รตา / อารกา วิรตา ธีรา น โหนฺติ ปรปตฺติยา.
शीलयुक्त र प्रज्ञाले शान्तिमा रमाउने प्रज्ञावान्हरू — त्यस्ता प्रज्ञावान्, पापबाट टाढा रही, अरूमाथि विश्वास गर्नु पर्दैन।
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๔๓.
เย ฌานปสุตา ธีรา เนกฺขมฺมูปสเม รตา / เทวาปิ เตสํ ปิหยนฺติ สมฺพุทฺธานํ สตีมตํ.
ध्यानमा लागेका, नैष्क्रम्यबाट उत्पन्न शान्तिमा रमाउने प्रज्ञावान्हरू — देवताहरू पनि ती सुबुद्ध, स्मृतिमान् प्रज्ञावान्हरूसँग खुसी हुन्छन्।
ขุ. ธ. ๒๕/๓๙.
เยสํ ราโค จ โทโส จ อวิชฺชา จ วิราชิตา / ตาที ตตฺถ น รชฺชนฺติ ฉินฺนสุตฺตา อพนฺธนา.
राग, द्वेष र अविद्याबाट विमुक्त — ऊ स्थिर छ, उसको डोरी काटिएको छ, उसको कुनै बन्धन छैन र ऊ त्यहाँ आसक्त हुँदैन।
ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๒.
โย จ คุตฺเตน จิตฺเตน สุณาติ ชินสาสนํ / เขเปตฺวา อาสเว สพฺเพ สจฺฉิกตฺวา อกุปฺปตํ / ปปฺปุยฺย ปรมํ สนฺตึ ปรินิพฺพาติ อนาสโว.
रक्षित चित्तले जिनको उपदेश सुन्ने — उसले सबै आस्रव क्षीण गर्छ, अकुप्य धर्मको साक्षात्कार गर्छ, परम शान्ति प्राप्त गर्छ र अनास्रव भई परिनिर्वृत हुन्छ।
ขุ. เถร. ๒๖/๓๒๓.
โย เตสุ คุตฺโต วิทิตินฺทฺริโย จเร / ธมฺเม ฐิโต อชฺชวมทฺทเว รโต / สงฺคาติโค สพฺพทุกฺขปฺปหีโน / น ลิมฺปตี ทิฏฺฐสุเตสุ ธีโร.
ती इन्द्रियहरूको रक्षा गर्ने, छ इन्द्रिय जान्ने, धर्ममा स्थित, सोझोपन र नम्रतामा रमाउने, अल्झाउने क्लेश नाघेको, सबै दुःख छोडेर विचरण गर्ने — त्यो धीर देखेको र सुनेकोमा आसक्त हुँदैन।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๗๔.
โรสโก กทริโย จ ปาปิจฺโฉ มจฺฉรี สโฐ / อหิริโก อโนตฺตปฺปี ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.
झर्किने, कञ्जुस, पापेच्छु, कृपण, फुर्ती लगाउने, निर्लज्ज र पापसँग नडराउने — उसलाई नीच जान।
ขุ. สุ. ๒๕/๓๕๑.
ลาภกมฺยา น สิกฺขติ อลาเภ จ น กุปฺปติ / อวิรุทฺโธ จ ตณฺหาย รเส จ นานุคิชฺฌติ.
पण्डित लाभको इच्छाले सिक्दैन, लाभ-हानिमा झर्किँदैन, तृष्णाका कारण खुसी वा बेखुसी हुँदैन, र रसमा आसक्त हुँदैन।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๐๑. ขุ. มหา. ๒๙/๒๘๔.
สงฺขาย โลกสฺมิ ปโรปรานิ / ยสฺสิญฺชิตํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก / สนฺโต วิธูโม อนีโฆ นิราโส / อตาริ โส ชาติชรนฺติ พฺรูมิ.
संसारमा ऊँचनीच विचार गरेर संसारको कुनै पनि आलम्बनमा विचलित नहुने — म भन्छु, ऊ शान्त छ, (क्लेश रूपी) धुवाँरहित, दुःखरहित, तृष्णारहित छ, उसले जन्म-जरा पार गरिसक्यो।
องฺ. ติก. ๒๐/๑๖๙.
สพฺพทา เว สุขํ เสติ พฺราหฺมโณ ปรินิพฺพุโต / โย น ลิมฺปติ กาเมสุ สีติภูโต นิรูปธิ.
शीतल, उपधिरहित, काममा अनासक्त — ऊ ब्राह्मण हो, निर्वृत हो, सधैँ सुखले बस्छ।
สํ. ส. ๑๕/๓๑๒.
สพฺพโส นามรูปสฺมึ ยสฺส นตฺถิ มมายิตํ / อสตา จ น โสจติ ส เว ภิกฺขูติ วุจฺจติ.
नाम-रूपमा कुनै पनि प्रकारले ‘मेरो’ भन्ने ग्रहण नभएको, र नरहने नाम-रूपका लागि शोक नगर्ने — त्यही भिक्षु कहलाउँछ।
ขุ. ธ. ๒๕/๖๕.
สพฺพา อาสตฺติโย เฉตฺวา วิเนยฺย หทเย ทรํ / อุปสนฺโต สุขํ เสติ สนฺตึ ปปฺปุยฺย เจตโส.
सबै आसक्ति काटेको, चित्तको व्याकुलता शान्त पारेको — उसले चित्तको शान्ति प्राप्त गरी शान्त भएर सुखले बस्छ।
องฺ. ติก. ๒๐/๑๗๕.
สพฺเพสุ กาเมสุ โย วีตราโค / อากิญฺจญฺญํ นิสฺสิโต หิตฺวมญฺญํ / สญฺญาวิโมกฺเข ปรเมธิมุตฺโต / ติฏฺเฐยฺย โส ตตฺถ อนานุยายี.
सबै कामको आसक्तिरहित, अरू ध्यान नाघिसकेको, आकिञ्चन्यायतन ध्यानको आश्रय लिई श्रेष्ठ संज्ञा-विमोक्षमा मन लगाउने — ऊ त्यस आकिञ्चन्यायतन ध्यानमा नखसी रहन सक्छ।
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๘. ขุ. จู. ๓๐/๑๓๓.
ส วีตราโค ส วิเนยฺย โทสํ / เมตฺตจิตฺตํ ภาเวยฺย อปฺปมาณํ / สพฺเพสุ ภูเตสุ นิธาย ทณฺฑํ / อนินฺทิโต พฺรหฺมมุเปติ ฐานํ.
रागरहित र द्वेष हटाइसकेकाले अप्रमाण मैत्री-चित्तको भावना गरोस्; सबै प्राणीप्रति दण्ड छोडेर ऊ निन्दित हुँदैन र श्रेष्ठ स्थानमा पुग्छ।
ขุ. ชา. จตฺตาฬีส. ๒๗/๕๔๒.
โสกปริเทวมจฺฉรํ / น ชหนฺติ คิทฺธา มมายิเต / ตสฺมา มุนโย ปริคฺคหํ / หิตฺวา อจรึสุ เขมทสฺสิโน.
‘मेरो’ ठानेका कुरामा आसक्त हुनेले शोक, विलाप र कञ्जुसीपन छोड्न सक्दैन; त्यसैले क्षेम देख्ने मुनिहरू ममत्व छोडेर जान्छन्।
ขุ. สุ. ๒๕/๑๙๓. ขุ. มหา. ๒๙/๑๕๔.
โสจติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา / โคมิโก โคหิ ตเถว โสจติ / อุปธีหิ นรสฺส โสจนา / น หิ โส โสจติ โย นิรูปธิ.
छोरा भएको छोराका कारण शोक गर्छ, गाई भएको त्यसरी नै गाईका कारण शोक गर्छ; मानिस उपधिका कारण शोक गर्छ; जसको उपधि छैन, उसले शोक गर्नै पर्दैन।
สํ. ส. ๑๕/๙.
บาลีอักษรโรมันถอดจากอักษรไทยโดยอัตโนมัติ · คำอธิบายแสดงเฉพาะบทที่ผ่านการตรวจทานแล้ว
ฝึกแต่งกระทู้ธรรม แบบฝึกท่องจำ ปัญหาธรรมศึกษาย้อนหลัง หน้าหลัก