พุทธศาสนสุภาษิต

สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม

คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ

นักธรรม
ธรรมศึกษา (ในประเทศ)
ธรรมศึกษา (ต่างประเทศ)
นักธรรมชั้นเอก · พุทธศาสนสุภาษิต เล่ม ๓ · ๒๑๘ บท · มีคำอธิบายแล้ว ๓ บท
ปุคคลวรรค — หมวดบุคคล
ปุคคลวรรค — หมวดบุคคล · นักธรรมชั้นเอก
บาลี (อักษรไทย)
โสจติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา
โคมิโก โคหิ ตเถว โสจติ
อุปธีหิ นรสฺส โสจนา
น หิ โส โสจติ โย นิรูปธิ.
Pāli (Roman) ถอดอัตโนมัติ
Socati puttehi puttimā
Gomiko gohi tatheva socati
Upadhīhi narassa socanā
Na hi so socati yo nirūpadhi.
คัมภีร์ที่มา : สํ. ส. ๑๕/๙.
คำแปล : ผู้มีบุตรย่อมเศร้าโศกเพราะบุตร, ผู้มีโคย่อมเศร้าโศกเพราะโคเหมือนกัน, นรชนมีความเศร้าโศกเพราะอุปธิ, ผู้ใด ไม่มีอุปธิ ผู้นั้นไม่ต้องเศร้าโศกเลย.
中文 : 有子者因子而忧，有牛者亦因牛而忧；人因依着而忧；无依着者，无所忧愁。
คำแปลทุกภาษา / All languages (9)
ไทยผู้มีบุตรย่อมเศร้าโศกเพราะบุตร, ผู้มีโคย่อมเศร้าโศกเพราะโคเหมือนกัน, นรชนมีความเศร้าโศกเพราะอุปธิ, ผู้ใด ไม่มีอุปธิ ผู้นั้นไม่ต้องเศร้าโศกเลย.
EnglishOne who has children grieves because of children; one who has cattle grieves likewise because of cattle; a person grieves because of substrates; one who has no substrates does not grieve at all.
IndonesiaOrang yang mempunyai anak bersedih karena anak; orang yang mempunyai sapi bersedih pula karena sapi; manusia bersedih karena dasar-dasar penjelmaan; orang yang tidak memiliki dasar penjelmaan sama sekali tidak bersedih.
中文有子者因子而忧，有牛者亦因牛而忧；人因依着而忧；无依着者，无所忧愁。
DeutschWer Kinder hat, trauert wegen der Kinder; wer Rinder hat, trauert ebenso wegen der Rinder; der Mensch trauert wegen der Daseinsgrundlagen; wer keine Daseinsgrundlagen hat, trauert überhaupt nicht.
DanskDen, der har børn, sørger på grund af børn; den, der har kvæg, sørger ligeledes på grund af kvæg; mennesket sørger på grund af tilværelsesgrundlag; den, der intet tilværelsesgrundlag har, sørger slet ikke.
हिन्दीपुत्र वाला पुत्र के कारण शोक करता है, गाय वाला उसी तरह गाय के कारण शोक करता है; मनुष्य उपधि के कारण शोक करता है; जिसके उपधि नहीं, उसे शोक करना ही नहीं पड़ता।
日本語子のある者は子ゆえに憂え、牛のある者もまた牛ゆえに憂える。人は依り所ゆえに憂える。依り所のない者は、決して憂えない。
नेपालीछोरा भएको छोराका कारण शोक गर्छ, गाई भएको त्यसरी नै गाईका कारण शोक गर्छ; मानिस उपधिका कारण शोक गर्छ; जसको उपधि छैन, उसले शोक गर्नै पर्दैन।
คำอธิบาย
คำอธิบายของบทนี้อยู่ระหว่างจัดทำและตรวจทาน
« บทก่อนหน้า
สุภาษิตในวรรคเดียวกัน — เลือกใช้เป็นกระทู้เชื่อมได้
อกฺโกธโน อนุปนาหี อมกฺขี สุทฺธตํ คโต / สมฺปนฺนทิฏฺฐิ เมธาวี ตํ ชญฺญา อริโย อิติ.
不忿、不恨、不轻蔑、已达清净、具足正见、有智慧者——当知此人是圣者。
ขุ. ปฏิ. ๓๑/๒๔๑.
อกฺโกธสฺส กุโต โกโธ ทนฺตสฺส สมชีวิโน / สมฺมทญฺญา วิมุตฺตสฺส อุปสนฺตสฺส ตาทิโน.
无忿、已调伏、平等而住、以正智解脱、寂静安住者——忿怒从何而来？
ขุ. เถร. ๒๖/๓๓๔.
อจฺฉิทฺทวุตฺตึ เมธาวึ ปญฺญาสีลสมาหิตํ / เนกฺขํ ชมฺโพนทสฺเสว โก ตํ นินฺทิตุมรหติ.
行为无缺、安住于智慧与戒行、如阎浮檀金者，谁能责备？
ขุ. ธ. ๒๕/๔๕.
อนาคตปฺปชปฺปาย อตีตสฺสานุโสจนา / เอเตน พาลา สุสฺสนฺติ นโฬว หริโต ลุโต.
愚人因思虑未来、忧愁过去而憔悴，如被割下的青芦。
สํ. ส. ๑๕/๗.
อนุทฺธโต อจปโล นิปโก สํวุตินฺทฺริโย / กลฺยาณมิตฺโต เมธาวี ทุกฺขสฺสนฺตกโร สิยา.
聪慧、不掉举、不动摇、有智慧、守护诸根、有善友者，能作苦之边际。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๖๖.
อปฺปสฺสาทา ทุกฺขา กามา อิติ วิญฺญาย ปณฺฑิโต / อปิ ทิพฺเพสุ กาเมสุ รตึ โส นาธิคจฺฉติ.
诸欲乐少苦多；智者知此，即使是天界之欲亦不贪着。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๐.
อสฺสทฺโธ อกตญฺญู จ สนฺธิจฺเฉโท จ โย นโร / หตาวกาโส วนฺตาโส ส เว อุตฺตมโปริโส.
不（因人言而）轻信、知无为之涅槃、断除连结、灭尽机缘、吐尽希望者——此人是最上之人。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๘.
อโยเค ยุญฺชมตฺตานํ โยคสฺมิญฺจ อโยชยํ / อตฺถํ หิตฺวา ปิยคฺคาหี ปิเหตตฺตานุโยคินํ.
从事不应从事之事、不从事应从事之事，舍弃利益、随心所欲者，反而羡慕勤修正道之人。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๓.
อสตญฺจ สตญฺจ ญตฺวา ธมฺมํ / อชฺฌตฺตํ พหิทฺธา จ สพฺพโลเก / เทวมนุสฺเสหิ จ ปูชิโต โย / โส สงฺคชาลมติจฺจ โส มุนิ.
知内外善人与恶人之法，为一切世间天人所敬者——他已超越缠缚之网，是为牟尼。
ขุ. สุ. ๒๕/๔๓๒. ขุ. มหา. ๒๙/๔๐๖.
อากาเสว ปทํ นตฺถิ สมโณ นตฺถิ พาหิเร / สงฺขารา สสฺสตา นตฺถิ นตฺถิ พุทฺธานมิญฺชิตํ.
（此教之）外无沙门，无常住之行，诸佛无有动摇——如虚空中无足迹。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๙.
อุฏฺฐานวโต สตีมโต สุจิกมฺมสฺส นิสมฺมการิโน / สญฺญตสฺส จ ธมฺมชีวิโน อปฺปมตฺตสฺส ยโสภิวฑฺฒติ.
勤奋、具念、行为清净、审慎而行、善自防护、依法生活而不放逸者，荣誉日增。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๘.
อุตฺตมํ ธมฺมตํ ปตฺโต สพฺพโลเก อนตฺถิโก / อาทิตฺตาว ฆรา มุตฺโต มรณสฺมึ น โสจติ.
已证最上之法、于一切世间无所欲求者，不因死亡而忧愁，如已逃出火宅之人。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๐.
อุยฺยุญฺชนฺติ สตีมนฺโต น นิเกเต รมนฺติ เต / หํสาว ปลฺลลํ หิตฺวา โอกโมกํ ชหนฺติ เต.
具念者出离，不乐于住处，舍弃住处如天鹅舍弃泥沼。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๗.
กายมุนึ วาจามุนึ เจโตมุนิมนาสวํ / มุนึ โมเนยฺยสมฺปนฺนํ อาหุ สพฺพปหายินํ.
身寂静、语寂静、意寂静、无漏、具足智慧、舍离一切者，智者称之为牟尼。
องฺ. ติก. ๒๐/๓๕๒.
กายสุจึ วาจาสุจึ เจโตสุจิมนาสวํ / สุจึ โสเจยฺยสมฺปนฺนํ อาหุ นินฺหาตปาปกํ.
身清净、语清净、意清净、无漏、具足清净、已洗净恶者，智者称之为清净者。
องฺ. ติก. ๒๐/๓๕๒.
โกธโน อุปนาหี จ ปาปมกฺขี จ โย นโร / วิปนฺนทิฏฺฐิ มายาวี ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.
易怒、怀恨、以恶轻蔑他人、见解败坏、有欺诈者——当知此人是卑劣之人。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๙.
ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา / สพฺเพว โสรตา ทนฺตา สพฺเพว ปรินิพฺพุตา.
刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、旃陀罗与一切贱业者，寂静而调伏之后，皆同样般涅槃。
ขุ. ชา. ปกิณฺณก. ๒๗/๓๗๖.
โจรํ หรนฺตํ วาเรนฺติ หรนฺโต สมโณ ปิโย / สมณํ ปุนปฺปุนายนฺตํ อภินนฺทนฺติ ปณฺฑิตา.
智者阻挡取物而去的盗贼，而取物而去的沙门却受人喜爱；智者乐于迎接常来的沙门。
สํ. ส. ๒๕/๖๐.
ชยํ เวรํ ปสวติ ทุกฺขํ เสติ ปราชิโต / อุปสนฺโต สุขํ เสติ หิตฺวา ชยปราชยํ.
胜者招怨，败者苦卧；舍胜负而心寂静者，安乐而卧。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
ตสฺมา สตญฺจ อสตญฺจ นานา โหติ อิโต คติ / อสนฺโต นิรยํ ยนฺติ สนฺโต สคฺคปรายนา.
（因为善人之法非恶人所能奉行）善人与恶人离此世后的去处不同：恶人堕地狱，善人生天界。
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๔๓๕.
ตสฺมา หิ ธีโร อิธุปฏฺฐิตาสติ / กาเม จ ปาเป จ อเสวมาโน / สหาปิ ทุกฺเขน ชเหยฺย กาเม / ปฏิโสตคามีติ ตมาหุ ปุคฺคลํ.
因智者于此法与律中安立正念，不习近欲与恶，舍离欲与苦——故称此人为“逆流者”。
องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๗.
ทุทฺททํ ททมานานํ ทุกฺกรํ กมฺมกุพฺพตํ / อสนฺโต นานุกุพฺพนฺติ สตํ ธมฺโม ทุรนฺวโย.
善人施难施之物、作难作之事，恶人不能效法；因为善人之法非恶人所能奉行。
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๖๓.
น ชจฺจา วสโล โหติ น ชจฺจา โหติ พฺราหฺมโณ / กมฺมุนา วสโล โหติ กมฺมุนา โหติ พฺราหฺมโณ.
非因出身而卑劣，非因出身而高贵；（而是）因行为而卑劣，因行为而高贵。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๕๒.
นิฏฺฐํ คโต อสนฺตาสี วีตตณฺโห อนงฺคโณ / อจฺฉินฺทิ ภวสลฺลานิ อนฺติโมยํ สมุสฺสโย.
已达成就（阿罗汉果）、无所惊惧、离渴爱、无诱惑之烦恼、已断导向有之箭者——此身即是其最后之身。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๓.
นิลฺโลลุโป นิกฺกุโห นิปฺปิปาโส / นิมฺมกฺโข นิทฺธนฺตกสาวโมโห / นิราสโส สพฺพโลเก ภวิตฺวา / เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.
不贪、不伪装、不渴求、不轻蔑，如以涩剂除去愚痴，无所希求，克服全世界，当独行如犀牛角。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๓๖. ขุ. จู. ๓๐/๓๗๙.
ปาปํ น กยิรา วจสา มนสา / กาเยน วา กิญฺจน สพฺพโลเก / กาเม ปหาย สติมา สมฺปชาโน / ทุกฺขํ น เสเวถ อนตฺถสญฺหิตํ.
不应以身、语、意作恶，恶是一切世间的牵缠；具念正知，已舍诸欲，不应习近与无益相应之苦。
สํ. ส. ๑๕/๔๒.
มทนิมฺมทนํ โสกนุทํ สํสารปริโมจนํ / สพฺพทุกฺขกฺขยํ มคฺคํ สกฺกจฺจํ ปฏิปชฺชถ.
你们当恭敬行于此道——此道能醒醉、除忧、脱轮回，是一切苦的尽处。
ขุ. พุ. ๓๓/๔๑๕.
มานํ ปหาย สุสมาหิตตฺโต / สุเจตโส สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต / เอโก อรญฺเญ วิหรํ อปฺปมตฺโต / ส มจฺจุเธยฺยสฺส ตเรยฺย ปารํ.
舍离我慢、善自安立、心善、于一切处解脱、独居林中而不放逸者——能渡过死亡之境。
สํ. ส. ๒๕/๖.
โมสวชฺเช น นิยฺเยถ รูเป เสฺนหํ น กุพฺพเย / มานญฺจ ปริชาเนยฺย สาหสา วิรโต จเร.
不应喜好妄语，不应贪恋容色；应遍知我慢，远离冲动。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๘. ขุ. มหา. ๒๙/๕๑๗.
มาเนน วญฺจิตา เส สงฺขาเรสุ สงฺกิลิสฺสมานา เส / ลาภาลาเภน มถิตา สมาธึ นาธิคจฺฉนฺติ.
为我慢所欺、于诸行中染污、为得与失所侵扰者，不得定。
ขุ. เถร. ๒๖/๒๘๓.
ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ อหึสา สญฺญโม ทโม / ส เว วนฺตมโล ธีโร โส เถโรติ ปวุจฺจติ.
何人具足真实、法、不害、律仪与自制——此人有智慧、离垢，被称为长老。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๐.
ยทา ทุกฺขํ ชรามรณนฺติ ปณฺฑิโต / อวิทฺทสู ยตฺถ สิตา ปุถุชฺชนา / ทุกฺขํ ปริญฺญาย สโต ว ฌายติ / ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ.
当智者知老与死是苦，遍知凡夫所依之苦，具念禅思而住时，便不会遇到比此更大的喜乐。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๔๔.
ยสฺส ราโค จ โทโส จ มาโน มกฺโข จ ปาติโต / สาสโปริว อารคฺคา ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.
使贪、嗔、慢与覆恶脱落，如芥子从针尖落下者——我称之为婆罗门。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๙.
ยสฺสาลยา น วิชฺชนฺติ อญฺญาย อกถงฺกถี / อมโตคธํ อนุปฺปตฺตํ ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.
无所爱着、已知而无疑、已入不死、已达目的者——我称之为婆罗门。
ขุ. ธ. ๒๕/๗๐.
เย เกจิ กาเมสุ อสญฺญตา ชนา / อวีตราคา อิธ กามโภคิโน / ปุนปฺปุนํ ชาติชรูปคา หิ เต. / ตณฺหาธิปนฺนา อนุโสตคามิโน.
有些人于欲不自制、未离贪，于此世享受欲乐——他们被渴爱征服，随（渴爱之）流漂荡，必屡屡遭受生与老。
องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๗.
เย จ โข พาลา ทุมฺเมธา ทุมฺมนฺตี โมหปารุตา / ตาทิสา ตตฺถ รชฺชนฺติ มารกฺขิตฺตสฺมิ พนฺธเน.
愚痴、劣慧、恶思、为愚痴所覆之人——此等人便落入魔王所设之缚。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๒.
เย จ สีเลน สมฺปนฺนา ปญฺญายูปสเม รตา / อารกา วิรตา ธีรา น โหนฺติ ปรปตฺติยา.
具足戒行、以智慧乐于寂静的智者——如是智者远离恶事，不须依赖他人之信。
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๔๓.
เย ฌานปสุตา ธีรา เนกฺขมฺมูปสเม รตา / เทวาปิ เตสํ ปิหยนฺติ สมฺพุทฺธานํ สตีมตํ.
勤修禅那、乐于出离所生之寂静的智者——诸天亦喜爱这些善觉悟、具正念的智者。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๙.
เยสํ ราโค จ โทโส จ อวิชฺชา จ วิราชิตา / ตาที ตตฺถ น รชฺชนฺติ ฉินฺนสุตฺตา อพนฺธนา.
解脱贪、嗔、无明者——彼安住不动，缰绳已断，无有系缚，于彼处不着。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๒.
โย จ คุตฺเตน จิตฺเตน สุณาติ ชินสาสนํ / เขเปตฺวา อาสเว สพฺเพ สจฺฉิกตฺวา อกุปฺปตํ / ปปฺปุยฺย ปรมํ สนฺตึ ปรินิพฺพาติ อนาสโว.
以守护之心听闻胜者之教者——彼令一切漏尽，证不动之法，得最上寂静，无漏而寂灭。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๒๓.
โย เตสุ คุตฺโต วิทิตินฺทฺริโย จเร / ธมฺเม ฐิโต อชฺชวมทฺทเว รโต / สงฺคาติโค สพฺพทุกฺขปฺปหีโน / น ลิมฺปตี ทิฏฺฐสุเตสุ ธีโร.
守护诸根、知六根、住于法、乐于正直与柔和、超越缠缚之烦恼、舍一切苦而行者——此坚毅之人，不着于所见所闻。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๗๔.
โรสโก กทริโย จ ปาปิจฺโฉ มจฺฉรี สโฐ / อหิริโก อโนตฺตปฺปี ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.
易怒、悭吝、怀恶欲、吝啬、夸耀、无惭、无愧者——当知此人是卑劣之人。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๕๑.
ลาภกมฺยา น สิกฺขติ อลาเภ จ น กุปฺปติ / อวิรุทฺโธ จ ตณฺหาย รเส จ นานุคิชฺฌติ.
智者不为求利而学，不因失利而恼，不因渴爱而生喜厌，不着于味。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๐๑. ขุ. มหา. ๒๙/๒๘๔.
สงฺขาย โลกสฺมิ ปโรปรานิ / ยสฺสิญฺชิตํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก / สนฺโต วิธูโม อนีโฆ นิราโส / อตาริ โส ชาติชรนฺติ พฺรูมิ.
观察世间的高下之后，于世间任何所缘皆不动摇者——我说他是寂静者，无（烦恼之）烟，无苦，离渴爱，已渡越生与老。
องฺ. ติก. ๒๐/๑๖๙.
สพฺพทา เว สุขํ เสติ พฺราหฺมโณ ปรินิพฺพุโต / โย น ลิมฺปติ กาเมสุ สีติภูโต นิรูปธิ.
清凉、无依着、不着于欲者——彼是婆罗门，已寂灭，恒常安乐而住。
สํ. ส. ๑๕/๓๑๒.
สพฺพโส นามรูปสฺมึ ยสฺส นตฺถิ มมายิตํ / อสตา จ น โสจติ ส เว ภิกฺขูติ วุจฺจติ.
于名色全无“我所”之执，且不因不存在的名色而忧愁者——此人乃称为比丘。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๕.
สพฺพา อาสตฺติโย เฉตฺวา วิเนยฺย หทเย ทรํ / อุปสนฺโต สุขํ เสติ สนฺตึ ปปฺปุยฺย เจตโส.
断一切缠缚、遣除内心烦躁者——彼已至内心寂静，安乐而住。
องฺ. ติก. ๒๐/๑๗๕.
สพฺเพสุ กาเมสุ โย วีตราโค / อากิญฺจญฺญํ นิสฺสิโต หิตฺวมญฺญํ / สญฺญาวิโมกฺเข ปรเมธิมุตฺโต / ติฏฺเฐยฺย โส ตตฺถ อนานุยายี.
离一切欲之贪着、超越其余诸禅、依止无所有处定、心倾向殊胜的想解脱者——彼可住于无所有处定而不退。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๘. ขุ. จู. ๓๐/๑๓๓.
ส วีตราโค ส วิเนยฺย โทสํ / เมตฺตจิตฺตํ ภาเวยฺย อปฺปมาณํ / สพฺเพสุ ภูเตสุ นิธาย ทณฺฑํ / อนินฺทิโต พฺรหฺมมุเปติ ฐานํ.
离贪、已除嗔者，当修无量慈心；于一切众生舍弃刑杖，不受谴责，往至殊胜之处。
ขุ. ชา. จตฺตาฬีส. ๒๗/๕๔๒.
โส อุภนฺตมภิญฺญาย มชฺเฌ มนฺตา น ลิมฺปติ / ตํ พฺรูมิ มหาปุริโสติ โส อิธ สิพฺพินิมจฺจคา.
彼（已灭烦恼、无有动摇者）知二边已，以智慧不着于中间；我称之为大丈夫；彼已舍此世缝心之渴爱。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๒. ขุ. จู. ๓๐/๓๕.
โสกปริเทวมจฺฉรํ / น ชหนฺติ คิทฺธา มมายิเต / ตสฺมา มุนโย ปริคฺคหํ / หิตฺวา อจรึสุ เขมทสฺสิโน.
着于“我所”之物者，不能舍离忧愁、悲叹与悭吝；故见安稳的牟尼们，舍弃执取而去。
ขุ. สุ. ๒๕/๑๙๓. ขุ. มหา. ๒๙/๑๕๔.
บาลีอักษรโรมันถอดจากอักษรไทยโดยอัตโนมัติ · คำอธิบายแสดงเฉพาะบทที่ผ่านการตรวจทานแล้ว
ฝึกแต่งกระทู้ธรรม แบบฝึกท่องจำ ปัญหาธรรมศึกษาย้อนหลัง หน้าหลัก