พุทธศาสนสุภาษิต

สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม

คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ

นักธรรม
ธรรมศึกษา (ในประเทศ)
ธรรมศึกษา (ต่างประเทศ)
ภาษา / Language : ไทยEnglishIndonesia中文DeutschDanskहिन्दी日本語नेपाली
ธรรมศึกษาชั้นเอก ระดับมัธยมศึกษา · ขอบข่ายหลักสูตร ๙ ช่วงชั้น ๒๕๖๔ · ๒๐ บท · มีคำอธิบายแล้ว ๓ บท
กิเลสวรรค — หมวดกิเลส ๔ บท
อิจฺฉา นรํ ปริกสฺสติ อิจฺฉา โลกสฺมิ ทุชฺชหา / อิจฺฉาพทฺธา ปุถู สตฺตา ปาเสน สกุณี ยถา.
Desire drags people along; desire is hard to abandon in the world; many beings are bound by desire, like a hen-bird caught in a snare.
สังยุตตนิกาย สคาถวรรค (สํ. ส. ๑๕/๖๑.)
ตณฺหา ชเนติ ปุริสํ จิตฺตมสฺส วิธาวติ / สตฺโต สํสารมาปาทิ ทุกฺขา น ปริมุจฺจติ.
Craving gives birth to a person; his mind runs to and fro; the being still wanders on, and so is not freed from suffering.
สังยุตตนิกาย สคาถวรรค (สํ. ส. ๑๕/๕๑.)
ตณฺหาย อุฑฺฑิโต โลโก ชราย ปริวาริโต / มจฺจุนา ปิหิโต โลโก ทุกฺเข โลโก ปติฏฺฐิโต.
The world is built up by craving, hemmed in by old age and shut in by death; thus it stands in suffering.
สังยุตตนิกาย สคาถวรรค (สํ. ส. ๑๕/๕๕.)
อิจฺฉาย พชฺฌตี โลโก อิจฺฉาวินยาย มุจฺจติ / อิจฺฉาย วิปฺปหาเนน สพฺพํ ฉินฺทติ พนฺธนํ.
The world is bound by desire; it is released by removing desire; by abandoning desire, one is said to cut all bonds.
สังยุตตนิกาย สคาถวรรค (สํ. ส. ๑๕/๕๖.)
อัปปมาทวรรค — หมวดไม่ประมาท ๔ บท
อปฺปมตฺโต ปมตฺเตสุ สุตฺเตสุ พหุชาคโร / อพลสฺสํว สีฆสฺโส หิตฺวา ยาติ สุเมธโส.
One of good wisdom, heedful when others are heedless, awake when others sleep, leaves (the fool) behind, as a swift horse leaves a weak one behind.
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๑๘,๑๙.)
อุฏฺฐานวโต สติมโต สุจิกมฺมสฺส นิสมฺมการิโน / สญฺญตสฺส จ ธมฺมชีวิโน อปฺปมตฺตสฺส ยโสภิวฑฺฒติ.
Glory grows for one who is diligent, mindful, pure in deed, who acts with consideration, is restrained, lives by the Dhamma and is heedful.
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๑๘.)
อปฺปมาทรตา โหถ สจิตฺตมนุรกฺขถ / ทุคฺคา อุทฺธรถตฺตานํ ปงฺเก สนฺโนว กุญฺชโร.
Delight in heedfulness; guard your own minds. Lift yourselves out of this bog, like an elephant pulls himself out of the mud.
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๕๘.)
อุฏฺฐาเนนปฺปมาเทน สญฺญเมน ทเมน จ / ทีปํ กยิราถ เมธาวี ยํ โอโฆ นาภิกีรติ.
With energy, heedfulness, self-restraint and self-mastery, a wise person should make an island that no flood can overwhelm.
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๑๘.)
จิตตวรรค — หมวดจิต ๔ บท
อานาปานสฺสติ ยสฺส อปริปุณฺณา อภาวิตา / กาโยปิ อิญฺชิโต โหติ จิตฺตมฺปิ โหติ อิญฺชิตํ.
One who has not fully developed mindfulness of breathing in and out — both his body and his mind tremble.
ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค (ขุ. ปฏิ. ๓๑/๒๕๐.)
ทุนฺนิคฺคหสฺส ลหุโน ยตฺถ กามนิปาติโน / จิตฺตสฺส ทมโถ สาธุ จิตฺตํ ทนฺตํ สุขาวหํ.
For the mind that is hard to restrain, flighty, and prone to fall into sense-desires, the taming of the mind is good; a tamed mind brings happiness.
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๑๙.)
ผนฺทนํ จปลํ จิตฺตํ ทุรกฺขํ ทุนฺนิวารยํ / อุชุํ กโรติ เมธาวี อุสุกาโรว เตชนํ.
The wise straighten the mind, which is restless, wavering, hard to guard and hard to restrain, as a fletcher straightens an arrow.
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๑๙.)
เสโล ยถา เอกฆโน วาเตน น สมีรติ / เอวํ นินฺทาปสํสาสุ น สมิญฺชนฺติ ปณฺฑิตา.
As a solid mass of rock is not shaken by the wind, so the wise are not moved by blame or praise.
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๒๕.)
ปัญญาวรรค — หมวดปัญญา ๔ บท
ปญฺญา สุตวินิจฺฉินี ปญฺญา กิตฺติสิโลกวฑฺฒนี / ปญฺญาสหิโต นโร อิธ อปิ ทุกฺเขสุ สุขานิ วินฺทติ.
Wisdom is the means of judging what has been heard; wisdom increases honour and renown; a person endowed with wisdom in this world finds happiness even in suffering.
ขุททกนิกาย เถรคาถา (ขุ. เถร. ๒๖/๓๕๐.)
ชีวเตวาปิ สปฺปญฺโญ อปิ วิตฺตปริกฺขยา / ปญฺญาย จ อลาเภน วิตฺตวาปิ น ชีวติ.
 คำอธิบาย
Even when wealth is gone, the wise can still live; but without wisdom, even the wealthy cannot live.
ขุททกนิกาย เถรคาถา (ขุ. เถร. ๒๖/๓๕๐.)
มตฺตาสุขปริจฺจาคา ปสฺเส เจ วิปุลํ สุขํ / จเช มตฺตาสุขํ ธีโร สมฺปสฺสํ วิปุลํ สุขํ.
 คำอธิบาย
If by giving up a small happiness one may see a greater happiness, the wise one, seeing the greater happiness, should renounce the smaller.
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๕๓.)
โย จ วสฺสสตํ ชีเว ทุปฺปญฺโญ อสมาหิโต / เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย ปญฺญวนฺตสฺส ฌายิโน.
 คำอธิบาย
Though one of poor wisdom and unsteady mind should live a hundred years, better is a single day in the life of one who is wise and meditative.
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๑๙.)
ปกิณณกวรรค — หมวดเบ็ดเตล็ด ๔ บท
ปรทุกฺขูปธาเนน โย อตฺตโน สุขมิจฺฉติ / เวรสํสคฺคสํสฏฺโฐ เวรา โส น ปริมุจฺจติ.
Whoever seeks his own happiness by inflicting suffering on others is entangled in enmity and is not freed from enmity.
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๕๓.)
ปริตฺตํ ทารุมารุยฺห ยถา สีเท มหณฺณเว / เอวํ กุสีตมาคมฺม สาธุชีวีปิ สีทติ.
As one clinging to a small piece of firewood would sink in the sea, so even a rich man relying on laziness comes to ruin.
ขุททกนิกาย เถรคาถา (ขุ. เถร. ๒๖/๓๐๙.)
อสาเร สารมติโน สาเร จาสารทสฺสิโน / เต สารํ นาธิคจฺฉนฺติ มิจฺฉาสงฺกปฺปโคจรา.
Those who take the unessential to be essential and see the essential as unessential, dwelling in the pasture of wrong intentions, do not arrive at the essential.
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๑๖.)
นิทฺทาสีลี สภาสีลี อนุฏฺฐาตา จ โย นโร / อลโส โกธปญฺญาโณ ตํ ปราภวโต มุขํ.
Whoever is given to sleep, given to talk, not diligent, lazy and hot-tempered — that is a cause of his ruin.
ขุททกนิกาย สุตตนิบาต (ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๖.)
บาลีอักษรโรมันถอดจากอักษรไทยโดยอัตโนมัติ · คำอธิบายแสดงเฉพาะบทที่ผ่านการตรวจทานแล้ว
ฝึกแต่งกระทู้ธรรม แบบฝึกท่องจำ ปัญหาธรรมศึกษาย้อนหลัง หน้าหลัก