พุทธศาสนสุภาษิต ธรรมศึกษาชั้นเอก ระดับอุดมศึกษาและประชาชนทั่วไป

ปัญญาวรรค — หมวดปัญญา ๔ บท

ปญฺญา หิ เสฏฺฐา กุสลา วทนฺติ / นกฺขตฺตราชาริว ตารกานํ / สีลํ สิรี จาปิ สตญฺจ ธมฺโม / อนฺวายิกา ปญฺญวโต ภวนฺติ.

चतुर लोग कहते हैं कि प्रज्ञा सर्वश्रेष्ठ है, जैसे चन्द्रमा तारों में श्रेष्ठ है; शील, श्री और सत्पुरुषों का धर्म भी प्रज्ञावान के पीछे चलते हैं।

ขุททกนิกาย ชาดก จัตตาฬีสนิบาต (ขุ. ชา. จตฺตาฬีส. ๒๗/๕๔๑.)

ยสํ ลทฺธาน ทุมฺเมโธ อนตฺถํ จรติ อตฺตโน / อตฺตโน จ ปเรสญฺจ หึสาย ปฏิปชฺชติ.

คำอธิบาย

मन्दबुद्धि मनुष्य यश पाकर अपने अहित का आचरण करता है और अपने तथा दूसरों को पीड़ा देने की राह चलता है।

ขุททกนิกาย ชาดก เอกนิบาต (ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๔๐.)

ปญฺญาย ติตฺตินํ เสฏฺฐํ น โส กาเมหิ ตปฺปติ / ปญฺญาย ติตฺตํ ปุริสํ ตณฺหา น กุรุเต วสํ.

सब तृप्तियों में प्रज्ञा से तृप्ति श्रेष्ठ है; प्रज्ञा से तृप्त व्यक्ति काम से संतप्त नहीं होता; तृष्णा प्रज्ञा से तृप्त व्यक्ति को वश में नहीं कर सकती।

ขุททกนิกาย ชาดก ทวาทสกนิบาต (ขุ. ชา. ทฺวาทส. ๒๗/๓๒๙.)

ปญฺญา สุตวินิจฺฉินี ปญฺญา กิตฺติสิโลกวฑฺฒนี / ปญฺญาสหิโต นโร อิธ อปิ ทุกฺเขสุ สุขานิ วินฺทติ.

प्रज्ञा सुने हुए का निर्णय करने का साधन है, प्रज्ञा कीर्ति और यश बढ़ाती है; इस लोक में प्रज्ञा से युक्त व्यक्ति दुःख में भी सुख पा लेता है।

ขุททกนิกาย เถรคาถา (ขุ. เถร. ๒๖/๓๕๐.)