พุทธศาสนสุภาษิต

สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม

คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ

นักธรรม
ธรรมศึกษา (ในประเทศ)
ธรรมศึกษา (ต่างประเทศ)
ภาษา / Language : ไทยEnglishIndonesia中文DeutschDanskहिन्दी日本語नेपाली
นักธรรมชั้นโท · พุทธศาสนสุภาษิต เล่ม ๒ · ๒๐๑ บท · มีคำอธิบายแล้ว ๒๙ บท
อัตตวรรค — หมวดตน ๓ บท
อตฺตทตฺถํ ปรตฺเถน พหุนาปิ น หาปเย / อตฺตทตฺถมภิญฺญาย สทตฺถปสุโต สิยา.
 คำอธิบาย
One should not neglect one's own good for the sake of another's, however great. Knowing one's own good, one should be intent upon it.
ขุ.ธ. ๒๕/๓๗.
อตฺตานญฺเจ ตถา กยิรา ยถญฺญมนุสาสติ / สุทนฺโต วต ทเมถ อตฺตา หิ กิร ทุทฺทโม.
 คำอธิบาย
As one instructs others, so should one act oneself. One who is well-tamed may tame others; indeed, it is said, the self is hard to tame.
ขุ.ธ. ๒๕/๓๖.
อตฺตานเมว ปฐมํ ปฏิรูเป นิเวสเย / อถญฺญมนุสาเสยฺย น กิลิสฺเสยฺย ปณฺฑิโต.
 คำอธิบาย
A wise person should first establish himself in what is proper, and only then instruct others; thus he will not be tarnished.
ขุ.ธ. ๒๕/๓๖.
อัปปมาทวรรค — หมวดไม่ประมาท ๓ บท
อปฺปมตฺโต ปมตฺเตสุ สุตฺเตสุ พหุชาคโร / อพลสฺสํว สีฆสฺโส หิตฺวา ยาติ สุเมธโส.
One of good wisdom, heedful when others are heedless, awake when others sleep, leaves (the fool) behind, as a swift horse leaves a weak one behind.
ขุ. ธ. ๒๕/๑๘,๑๙.
อุฏฺฐานวโต สติมโต สุจิกมฺมสฺส นิสมฺมการิโน / สญฺญตสฺส จ ธมฺมชีวิโน อปฺปมตฺตสฺส ยโสภิวฑฺฒติ.
Glory grows for one who is diligent, mindful, pure in deed, who acts with consideration, is restrained, lives by the Dhamma and is heedful.
ขุ. ธ. ๒๕/๑๘.
มา ปมาทมนุยุญฺเชถ มา กามรติสนฺถวํ / อปฺปมตฺโต หิ ฌายนฺโต ปปฺโปติ ปรมํ สุขํ.
Do not give way to heedlessness, nor to intimacy with sensual pleasures; for the heedful one who reflects attains the supreme happiness.
สํ. ส. ๑๕/๓๖.
กัมมวรรค — หมวดกรรม ๙ บท
อติสีตํ อติอุณฺหํ อติสายมิทํ อหุ / อิติ วิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต อตฺถา อจฺเจนฺติ มาณเว.
 คำอธิบาย
Saying, “It’s too cold, it’s too hot, it’s too late,” one delays and abandons work; thus they let their chances pass by.
ที. ปาฏิ. ๑๑/๑๙๙.
อถ ปาปานิ กมฺมานิ กรํ พาโล น พุชฺฌติ / เสหิ กมฺเมหิ ทุมฺเมโธ อคฺคิทฑฺโฒว ตปฺปติ.
 คำอธิบาย
When a fool of poor wisdom does evil, he does not realize it; he is tormented by his own deeds as if burnt by fire.
ขุ. ธ. ๒๕/๓๓.
ยาทิสํ วปเต พีชํ ตาทิสํ ลภเต ผลํ / กลฺยาณการี กลฺยาณํ ปาปการี จ ปาปกํ.
 คำอธิบาย
As the seed one sows, so is the fruit one reaps: the doer of good gets good, the doer of evil gets evil.
สํ. ส. ๑๕/๓๓๓.
โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ กตตฺโถ นาวพุชฺฌติ / อตฺถา ตสฺส ปลุชฺชนฺติ เย โหนฺติ อภิปตฺถิตา.
 คำอธิบาย
One who does not recognize the good done to him and the benefit rendered to him in the past — the aims he desires will come to ruin.
ขุ. ชา. สตฺตก. ๒๗/๒๒๘.
โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ กตตฺโถ มนุพุชฺฌติ / อตฺถา ตสฺส ปวฑฺฒนฺติ เย โหนฺติ อภิปตฺถิตา.
One who recognizes the good done to him and the benefit rendered to him in the past — the aims he desires will prosper.
ขุ. ชา. สตฺตก. ๒๗/๒๒๘.
โย ปุพฺเพ กรณียานิ ปจฺฉา โส กาตุมิจฺฉติ / วรุณกฏฺฐํ ภญฺโชว ส ปจฺฉา อนุตปฺปติ.
 คำอธิบาย
One who wishes to do later what should be done first will regret it afterwards, like the youth who broke the varuna branch.
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๒๓.
สเจ ปุพฺเพกตเหตุ สุขทุกฺขํ นิคจฺฉติ / โปราณกํ กตํ ปาปํ ตเมโส มุญฺจเต อิณํ.
 คำอธิบาย
If one meets with pleasure or pain because of merit or evil done before, one is thereby freed from that old evil, as one is freed from a debt.
ขุ. ชา. ปญฺญาส. ๒๘/๒๕.
สุขกามานิ ภูตานิ โย ทณฺเฑน วิหึสติ / อตฺตโน สุขเมสาโน เปจฺจ โส น ลภเต สุขํ.
 คำอธิบาย
All beings desire happiness. Whoever, seeking his own happiness, harms them with violence, finds no happiness hereafter.
ขุ. ธ. ๒๕/๓๒.
สุขกามานิ ภูตานิ โย ทณฺเฑน น หึสติ / อตฺตโน สุขเมสาโน เปจฺจ โส ลภเต สุขํ.
 คำอธิบาย
All beings desire happiness. Whoever, seeking his own happiness, does not harm them with violence, finds happiness hereafter.
ขุ. ธ. ๒๕/๓๒.
กิเลสวรรค — หมวดกิเลส ๙ บท
กามา กฏุกา อาสีวิสูปมา เยสุ มุจฺฉิตา พาลา / เต ทีฆรตฺตํ นิรเย สมปฺปิตา หญฺญนฺเต ทุกฺขิตา.
Sensual pleasures are burning like a poisonous snake; fools are absorbed in them, and must crowd together in suffering in hell for a long time.
ขุ. เถรี. ๒๖/๔๙๙.
กุหา ถทฺธา ลปา สิงฺคี อุนฺนฬา จาสมาหิตา / น เต ธมฺเม วิรูหนฺติ สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิเต.
The deceitful, the arrogant, the babbler, the boastful, the conceited and the unsettled do not grow in the Dhamma taught by the Perfectly Enlightened One.
องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๓๔.
โกธสฺส วิสมูลสฺส มธุรคฺคสฺส พฺราหฺมณ / วธํ อริยา ปสํสนฺติ ตญฺหิ เฉตฺวา น โสจติ.
Brahmin! The noble ones praise the one who slays anger, whose root is poison and whose tip is honey; for having cut off that anger, one does not sorrow.
สํ. ส. ๑๕/๒๓๖.
นิทฺทํ น พหุลีกเรยฺย / ชาคริยํ ภเชยฺย อาตาปี / ตนฺทึ มายํ หสฺสํ ขิฑฺฑํ / เมถุนํ วิปฺปชเห สวิภูสํ.
The energetic one should not sleep much; he should cultivate wakefulness, and abandon sloth, deceit, merriment, play, sexual intercourse and adornment.
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๕. ขุ. มหา. ๒๙/๔๕๗,๔๖๐.
ปรวชฺชานุปสฺสิสฺส นิจฺจํ อุชฺฌานสญฺญิโน / อาสวา ตสฺส วฑฺฒนฺติ อารา โส อาสวกฺขยา.
One who sees only the faults of others and is always finding fault — his taints increase; he is far from the destruction of the taints.
ขุ. ธ. ๒๕/๔๙.
ยทา ทฺวเยสุ ธมฺเมสุ ปารคู โหติ พฺราหฺมโณ / อถสฺส สพฺเพ สํโยคา อตฺถํ คจฺฉนฺติ ชานโต.
When a brahmin has reached the far shore in the two things, then all the fetters of that knowing brahmin come to an end.
ขุ. ธ. ๒๕/๖๗.
ยา กาจิมา ทุคฺคติโย อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ / อวิชฺชามูลกา สพฺพา อิจฺฉาโลภสมุสฺสยา.
The bad destinations in this world and the next all have ignorance as their root and desire and greed as their trunk.
ขุ. อิติ. ๒๕/๒๕๖.
เยน สลฺเลน โอติณฺโณ ทิสา สพฺพา วิธาวติ / ตเมว สลฺลํ อพฺพุยฺห น ธาวติ น สีทติ.
Pierced by an arrow, one runs in every direction; having drawn out that arrow, one neither runs nor sinks.
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๘. ขุ. มหา. ๑๙/๕๐๑.
โลโภ โทโส จ โมโห จ ปุริสํ ปาปเจตสํ / หึสนฺติ อตฺตสมฺภูตา ตจสารํว สมฺผลํ.
Greed, hatred and delusion, born of oneself, harm the person of evil mind, as the bamboo’s own flower kills the bamboo.
ขุ. อิติ. ๒๕/๒๖๔. ขุ. มหา. ๒๙/๑๘.
ขันติวรรค — หมวดอดทน ๕ บท
อตฺตโนปิ ปเรสญฺจ อตฺถาวโห ว ขนฺติโก / สคฺคโมกฺขคมํ มคฺคํ อารุฬฺโห โหติ ขนฺติโก.
 คำอธิบาย
A patient person brings benefit to others as well as to himself. He is also treading on the path to heaven and to liberation.
ส. ม. ๒๒๒.
เกวลานํปิ ปาปานํ ขนฺติ มูลํ นิกนฺตติ / ครหกลหาทีนํ มูลํ ขนติ ขนฺติโก.
 คำอธิบาย
Patience cuts off the root of all evils; a patient person digs up the root of blame and quarrels.
ส. ม. ๒๒๒.
ขนฺติโก เมตฺตวา ลาภี ยสสฺสี สุขสีลวา / ปิโย เทวมนุสฺสานํ มนาโป โหติ ขนฺติโก.
 คำอธิบาย
One who has patience and kindness, is lucky, honoured, and happy; a patient person is dear and pleasing to both divine and human beings.
ส. ม. ๒๒๒.
สตฺถุโน วจโนวาทํ กโรติเยว ขนฺติโก / ปรมาย จ ปูชาย ชินํ ปูเชติ ขนฺติโก.
 คำอธิบาย
A patient person indeed practices the Teacher’s advice; and by the highest homage, a patient person venerates the Buddha.
ส. ม. ๒๒๒.
สีลสมาธิคุณานํ ขนฺติ ปธานการณํ / สพฺเพปิ กุสสา ธมฺมา ขนฺตฺยาเยว วฑฺฒนฺติ เต.
Patience is the principal cause of the virtues of morality and concentration. All wholesome states grow because of patience alone.
ส. ม. ๒๒๒.
จิตตวรรค — หมวดจิต ๑๓ บท
อนวฏฺฐิตจิตฺตสฺส สทฺธมฺมํ อวิชานโต / ปริปฺลวปสาทสฺส ปญฺญา น ปริปูรติ.
For one of unsteady mind, who does not know the true Dhamma, whose confidence wavers, wisdom is not fulfilled.
ขุ. ธ. ๒๕/๒๐.
อปฺปมาณํ หิตํ จิตฺตํ ปริปุณฺณํ สุภาวิตํ / ยํ ปมาณกตํ กมฺมํ น ตํ ตตฺราวสิสฺสติ.
A benevolent mind, well and fully developed, is immeasurable; whatever deed has been done in a limited way, that deed will not remain in such a mind.
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๕๙.
อานาปานสฺสติ ยสฺส อปริปุณฺณา อภาวิตา / กาโยปิ อิญฺชิโต โหติ จิตฺตมฺปิ โหติ อิญฺชิตํ.
One who has not fully developed mindfulness of breathing in and out — both his body and his mind tremble.
ขุ. ปฏิ. ๓๑/๒๕๐.
อานาปานสฺสติ ยสฺส ปริปุณฺณา สุภาวิตา / กาโยปิ อนิญฺชิโต โหติ จิตฺตมฺปิ โหติ อนิญฺชิตํ.
One who has well and fully developed mindfulness of breathing in and out — neither his body nor his mind trembles.
ขุ. ปฏิ. ๓๑/๒๕๐.
ทิโส ทิสํ ยํ ตํ กยิรา เวรี วา ปน เวรินํ / มิจฺฉาปณิหิตํ จิตฺตํ ปาปิโย นํ ตโต กเร.
A thief may harm a thief, an enemy an enemy; but a wrongly directed mind does far greater harm.
ขุ. ธ. ๒๕/๒๐.
ทูรงฺคมํ เอกจรํ อสรีรํ คุหาสยํ / เย จิตฺตํ สญฺญเมสฺสนฺติ โมกฺขนฺติ มารพนฺธนา.
Whoever restrains the mind that wanders far, roams alone, is formless and dwells in a cave (the body) — he will be freed from Māra’s bonds.
ขุ. ธ. ๒๕/๑๙,๒๐.
น ตํ มาตา ปิตา กยิรา อญฺเญ วาปิ จ ญาตกา / สมฺมาปณิหิตํ จิตฺตํ เสยฺยโส นํ ตโต กเร.
Neither mother nor father nor any other relative can do this; but a well-directed mind does one even greater good.
ขุ. ธ. ๒๕/๒๐.
ผนฺทนํ จปลํ จิตฺตํ ทุรกฺขํ ทุนฺนิวารยํ / อุชุํ กโรติ เมธาวี อุสุกาโรว เตชนํ.
The wise straighten the mind, which is restless, wavering, hard to guard and hard to restrain, as a fletcher straightens an arrow.
ขุ. ธ. ๒๕/๑๙.
ยถา อคารํ ทุจฺฉนฺนํ วุฏฺฐี สมติวิชฺฌติ / เอวํ อภาวิตํ จิตฺตํ ราโค สมติวิชฺฌติ.
As rain leaks into a badly thatched house, so lust leaks into an undeveloped mind.
ขุ. ธ. ๒๕/๑๖.
โย จ สทฺทปฺปริตฺตาสี วเน วาตมิโค ยถา / ลหุจิตฺโตติ ตํ อาหุ นาสฺส สมฺปชฺชเต วตํ.
One who is startled at sounds, like a deer in the forest — he is called ‘one of light mind’; his observance does not succeed.
สํ. ส. ๑๕/๒๙๖.
วาริโชว ถเล ขิตฺโต โอกโมกตอุพฺภโต / ปริผนฺทติทํ จิตฺตํ มารเธยฺยํ ปหาตเว.
This mind, drawn out from its home in sensual pleasures to abandon Māra’s domain, writhes like a fish taken from the water and thrown on dry land.
ขุ. ธ. ๒๕/๑๙.
สญฺญาย วิปริเยสา จิตฺตนฺเต ปริฑยฺหติ / นิมิตฺตํ ปริวชฺเชหิ สุภํ ราคูปสํหิตํ.
Your mind is tormented through misapprehension; avoid the attractive sign that is bound up with lust.
สํ. ส. ๑๕/๒๗๗.
เสโล ยถา เอกฆโน วาเตน น สมีรติ / เอวํ นินฺทาปสํสาสุ น สมิญฺชนฺติ ปณฺฑิตา.
As a solid mass of rock is not shaken by the wind, so the wise are not moved by blame or praise.
ขุ. ธ. ๒๕/๒๕.
ทานวรรค — หมวดทาน ๖ บท
อคฺคสฺมึ ทานํ ททตํ อคฺคํ ปุญฺญํ ปวฑฺฒติ / อคฺคํ อายุ จ วณฺโณ จ ยโส กิตฺติ สุขํ พลํ.
When one gives a gift among the excellent, excellent merit grows — and excellent life, beauty, fame, honour, happiness and strength.
ขุ. อิติ. ๒๕/๒๙๙.
อคฺคทายี วรทายี เสฏฺฐทายี จ โย นโร / ทีฆายุ ยสวา โหติ ยตฺถ ยตฺถูปปชฺชติ.
One who gives what is excellent, what is good and what is best, is long-lived and honoured wherever he is born.
องฺ ปญฺจก. ๒๒/๕๖.
นีหเรเถว ทาเนน ทินฺนํ โหติ สุนีหตํ / ทินฺนํ สุขผลํ โหติ นาทินฺนํ โหติ ตํ ตถา.
One should carry (one’s wealth) out by giving; what is given is well carried out; what is given has happiness as its fruit, but what is not given is not so.
สํ. ส. ๑๕/๔๓.
ปุพฺเพ ทานาทิกํ ทตฺวา อิทานิ ลภตี สุขํ / มูเลว สิญฺจิตํ โหติ อคฺเค จ ผลทายกํ.
First give gifts and the like; thus one gains happiness now, as watering the root yields fruit at the tip.
สทฺทสารตฺถชาลินี.
ยถา วาริวหา ปูรา ปริปูเรนฺติ สาครํ / เอวเมว อิโต ทินฺนํ เปตานํ อุปกปฺปติ.
As full rivers fill the ocean, so a gift given here reaches those who have passed away.
ขุ. ขุ. ๒๕/๑๐.
โส จ สพฺพทโท โหติ โย ททาติ อุปสฺสยํ / อมตนฺทโท จ โส โหติ โย ธมฺมมนุสาสติ.
One who gives a dwelling gives everything; one who teaches the Dhamma gives the deathless.
สํ. ส. ๑๕/๔๔.
ธัมมวรรค — หมวดธรรม ๑๓ บท
อธมฺมํ ปฏิปนฺนสฺส โย ธมฺมมนุสาสติ / ตสฺส เจ วจนํ กยิรา น โส คจฺเฉยฺย ทุคฺคตึ.
Whoever teaches the Dhamma to one who practises wrongly — if that one follows his word, he will not go to a bad destination.
ขุ. ชา สฏฺฐี. ๒๘/๓๙.
อุปารมฺภจิตฺโต ทุมฺเมโธ สุณาติ ชินสาสนํ / อารกา โหติ สทฺธมฺมา นภโส ปฐวี ยถา.
One of poor wisdom and hard heart, though he hears the Conqueror’s teaching, is still as far from the true Dhamma as the earth from the sky.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๒๓.
ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา / อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน ภวนฺติ ติทิเว สมา.
Kshatriyas, brahmins, vaishyas, shudras, outcastes and low workers, having practised the Dhamma in this world, become equal in the heaven of the Thirty-three.
ขุ. ชา. ๒๗/๗๖/๑๗๕
ตณฺหาทุติโย ปุริโส ทีฆมทฺธาน สํสรํ / อิตฺถมฺภาวญฺญถาภาวํ สํสารํ นาติวตฺตติ.
One who has craving as his companion wanders long and does not pass beyond this fickle round of rebirth.
ขุ. จู. ๓๐/๓๒๐.
นภญฺจ ทูเร ปฐวี จ ทูเร / ปารํ สมุทฺทสฺส ตทาหุ ทูเร / ตโต หเว ทูรตรํ วทนฺติ / สตญฺจ ธมฺโม อสตญฺจ ราช.
They say sky and earth are far apart, and the shore of the ocean is far; but the Dhamma of the good and that of the bad are further apart than these.
ขุ. ชา. อสีติ. ๒๘/๑๔๓.
นิกฺกุหา นิลฺลปา ธีรา อตฺถทฺธา สุสมาหิตา / เต เว ธมฺเม วิรูหนฺติ สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิเต.
One who is honest, not a babbler, prudent, not arrogant, of steady mind — such a one shines in the Dhamma taught by the Perfectly Enlightened One.
องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๓๔. ขุ. มหา. ๒๙/๑๕๑.
ปฏิโสตคามึ นิปุณํ คมฺภีรํ ทุทฺทสํ อณุํ / ราครตฺตา น ทกฺขนฺติ ตโมกฺขนฺเธน อาวุตา.
Those dyed with lust, enveloped by the mass of darkness (ignorance), do not see the Dhamma that goes against the stream — subtle, profound and hard to see.
ที. มหา. ๑๐/๔๑.
ยทา จ พุทฺธา โลกสฺมึ อุปฺปชฺชนฺติ ปภงฺกรา / เต อิมํ ธมฺมํ ปกาเสนฺติ ทุกฺขูปสมคามินํ.
When the Buddhas, the light-makers, arise in the world, they proclaim this Dhamma that leads to the stilling of suffering.
ขุ. ปฏิ. ๓๑/๔๑๘.
ยสฺส สพฺรหฺมจารีสุ คารโว นูปลพฺภติ / อารกา โหติ สทฺธมฺมา นภํ ปฐวิยา ยถา.
Whoever has no respect for his companions in the holy life is as far from the true Dhamma as the sky from the earth.
ขุ. เถร ๒๖/๓๑๑.
เย จ โข สมฺมทกฺขาเต ธมฺเม ธมฺมานุวตฺติโน / เต ชนา ปารเมสฺสนฺติ มจฺจุเธยฺยํ สุทุตฺตรํ.
Those who practise the Dhamma in the Dhamma well proclaimed by the Buddha will cross the realm of Death, so hard to cross.
ขุ. ธ ๒๕/๒๖.
โย อิจฺเฉ ทิพฺพโภคญฺจ ทิพฺพมายุํ ยสํ สุขํ / ปาปานิ ปริวชฺเชตฺวา ติวิธํ ธมฺมมาจเร.
Whoever desires divine wealth, life, fame and happiness should refrain from evils and practise the threefold good conduct.
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๐๖.
โย จ อปฺปมฺปิ สุตฺวาน ธมฺมํ กาเยน ปสฺสติ / ส เว ธมฺมธโร โหติ โย ธมฺมํ นปฺปมชฺชติ.
Whoever, though he hears little Dhamma, sees the Dhamma with his own body, and does not neglect the Dhamma — he indeed is a bearer of the Dhamma.
ขุ. ธ. ๒๕/๔๙.
โยนิโส วิจิเน ธมฺมํ ปญฺญายตฺถํ วิปสฺสติ / ปชฺโชตสฺเสว นิพฺพานํ วิโมกฺโข โหติ เจตโส.
One should investigate the Dhamma wisely; then one sees the meaning clearly through wisdom, and liberation of mind comes about like the going out of a flame.
องฺ. สตฺตก. ๒๓/๔.
ปกิณณกวรรค — หมวดเบ็ดเตล็ด ๑๗ บท
อกฺโกจฺฉิ มํ อวธิ มํ อชินิ มํ อหาสิ เม / เย จ ตํ อุปนยฺหนฺติ เวรํ เตสํ น สมฺมติ.
‘He abused me, he struck me, he defeated me, he robbed me’ — for those who harbour such thoughts, enmity is not appeased.
ขุ. ธ. ๒๕/๑๕.
อกฺโกจฺฉิ มํ อวธิ มํ อชินิ มํ อหาสิ เม / เย จ ตํ นูปนยฺหนฺติ เวรํ เตสูปสมฺมติ.
‘He abused me, he struck me, he defeated me, he robbed me’ — for those who do not harbour such thoughts, enmity is appeased.
ขุ. ธ. ๒๕/๑๕.
อจฺจิ ยถา วาตเวเคน ขิตฺตํ / อตฺถํ ปเลติ น อุเปติ สงฺขํ / เอวํ มุนี นามกายา วิมุตฺโต / อตฺถํ ปเลติ น อุเปติ สงฺขํ.
As a flame blown out by the force of the wind goes out and cannot be reckoned, so the sage freed from name-and-body goes out and cannot be reckoned.
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๙. ขุ. จู. ๓๐/๑๓๖.
อินฺทฺริยานิ มนุสฺสานํ หิตาย อหิตาย จ / อรกฺขิตานิ อหิตาย รกฺขิตานิ หิตาย จ.
The faculties of a person exist for benefit and for harm: unguarded, they are harmful; guarded, they are beneficial.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๒.
ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโน / โลภสฺส น วสํ คจฺเฉ หเนยฺย ทิสกํ มนํ.
The wise one, seeing his own good, should not fall under the power of greed; he should drive out the covetous mind.
ขุ. ชา. ปกิณฺณก. ๒๗/๓๙๖.
นกฺขตฺตํ ปฏิมาเนนฺตํ อตฺโถ พาลํ อุปจฺจคา / อตฺโถ อตฺถสฺส นกฺขตฺตํ กึ กริสฺสนฺติ ตารกา.
Benefit has passed by the fool who waits upon the stars; benefit is its own auspicious moment — what can the stars do?
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๑๖.
น สาธุ พลวา พาโล สาหสํ วินฺทเต ธนํ / กนฺทนฺตเมตํ ทุมฺเมธํ กฑฺฒนฺติ นิรยํ ภุสํ.
It is not good for a strong fool to seek wealth rashly; the wardens of hell drag that fool of poor wisdom, as he laments, into a terrible hell.
ขุ. ชา. วีส. ๒๗/๔๒๕.
ปญฺจ กามคุณา โลเก มโนฉฏฺฐา ปเวทิตา / เอตฺถ ฉนฺทํ วิราเชตฺวา เอวํ ทุกฺขา ปมุจฺจติ.
The five strands of sensual pleasure in the world, with the mind as the sixth, have been made known; having lost desire for them, one is thus freed from suffering.
สํ. ส. ๑๕/๒๓.
ปรทุกฺขูปธาเนน โย อตฺตโน สุขมิจฺฉติ / เวรสํสคฺคสํสฏฺโฐ เวรา โส น ปริมุจฺจติ.
Whoever seeks his own happiness by inflicting suffering on others is entangled in enmity and is not freed from enmity.
ขุ. ธ. ๒๕/๕๓.
ปริตฺตํ ทารุมารุยฺห ยถา สีเท มหณฺณเว / เอวํ กุสีตมาคมฺม สาธุชีวีปิ สีทติ.
As one clinging to a small piece of firewood would sink in the sea, so even a rich man relying on laziness comes to ruin.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๐๙.
พลํ จนฺโท พลํ สุริโย พลํ สมณพฺราหฺมณา / พลํ เวลา สมุทฺทสฺส พลาติพลมิตฺถิโย.
The moon, the sun, ascetics and brahmins, and the ocean shore each have their power; but the power of a woman exceeds (those) powers.
ขุ. ชา. นวก. ๒๗/๒๖๑.
พหูนํ วต อตฺถาย อุปฺปชฺชนฺติ ตถาคตา / อิตฺถีนํ ปุริสานญฺจ เย เต สาสนการกา.
The Tathāgata arises for the benefit of the many — for the women and men who follow the teaching.
ขุ. เถร. ๒๖/๔๓๗.
ยตฺถ โปสํ น ชานนฺติ ชาติยา วินเยน วา / น ตตฺถ มานํ กยิราถ วสํ อญฺญาตเก ชเน.
 คำอธิบาย
Where people are not yet known by birth or by custom, dwelling there among strangers one should not show pride.
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๓๑.
เย จ กาหนฺติ โอวาทํ นรา พุทฺเธน เทสิตํ / โสตฺถึ ปารํ คมิสฺสนฺติ วลาเหเนว วาณิชา.
One who acts according to the counsel given by the wise reaches the safe shore, as the merchants reached the safe shore by the horse Valāhaka.
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๗๑.
เย วุฑฺฒมปจายนฺติ นรา ธมฺมสฺส โกวิทา / ทิฏฺเฐ ธมฺเม จ ปาสํสา สมฺปราโย จ สุคฺคติ.
One who knows the customs reveres the elders; in this life he is praised, and in the next he goes to a good destination.
ขุ. ชา เอก. ๒๗/๑๒.
รูปา สทฺทา คนฺธา รสา ผสฺสา ธมฺมา จ เกวลา / เอตํ โลกามิสํ โฆรํ เอตฺถ โลโก วิมุจฺฉิโต.
Forms, sounds, smells, tastes, touches and mental objects — these are all the terrible worldly bait; the world of beings is absorbed in these objects.
สํ. ส. ๑๕/๑๖๖.
วิเทสวาสํ วสโต ชาตเวทสเมนปิ / ขมิตพฺพํ สปญฺเญน อปิ ทาสสฺส ตชฺชิตํ.
Even one whose wisdom blazes like fire should, when in a foreign land, endure even the threats of a slave.
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๓๑.
ปัญญาวรรค — หมวดปัญญา ๘ บท
อปฺปสฺสุตายํ ปุริโส พลิวทฺโทว ชีรติ / มํสานิ ตสฺส วฑฺฒนฺติ ปญฺญา ตสฺส น วฑฺฒติ.
This man of little learning grows old like an ox: his flesh increases, but his wisdom does not.
ขุ. ธ. ๒๕/๓๕.
ชีวเตวาปิ สปฺปญฺโญ อปิ วิตฺตปริกฺขยา / ปญฺญาย จ อลาเภน วิตฺตวาปิ น ชีวติ.
 คำอธิบาย
Even when wealth is gone, the wise can still live; but without wisdom, even the wealthy cannot live.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๕๐.
ปญฺญวา พุทฺธิสมฺปนฺโน วิธานวิธิโกวิโท / กาลญฺญู สมยญฺญู จ ส ราชวสตึ วเส.
 คำอธิบาย
One who is wise, endowed with knowledge, skilled in organizing work, knowing the right time and occasion — such a one may dwell in royal service.
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๓๙.
ปญฺญา หิ เสฏฺฐา กุสลา วทนฺติ / นกฺขตฺตราชาริว ตารกานํ / สีลํ สิรี จาปิ สตญฺจ ธมฺโม / อนฺวายิกา ปญฺญวโต ภวนฺติ.
 คำอธิบาย
The wise declare that wisdom is supreme, as the moon is supreme among the stars; even virtue, glory, and the qualities of the good follow the one who has wisdom.
ขุ. ชา. จตฺตาฬีส. ๒๗/๕๔๑.
มตฺตาสุขปริจฺจาคา ปสฺเส เจ วิปุลํ สุขํ / จเช มตฺตาสุขํ ธีโร สมฺปสฺสํ วิปุลํ สุขํ.
 คำอธิบาย
If by giving up a small happiness one may see a greater happiness, the wise one, seeing the greater happiness, should renounce the smaller.
ขุ. ธ. ๒๕/๕๓.
ยสํ ลทฺธาน ทุมฺเมโธ อนตฺถํ จรติ อตฺตโน / อตฺตโน จ ปเรสญฺจ หึสาย ปฏิปชฺชติ.
 คำอธิบาย
A man of poor wisdom, having gained honour, acts to his own detriment and behaves so as to harm both himself and others.
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๔๐.
ยาวเทว อนตฺถาย ญตฺตํ พาลสฺส ชายติ / หนฺติ พาลสฺส สุกฺกํสํ มุทฺธํ อสฺส วิปาตยํ.
 คำอธิบาย
Knowledge arises in a fool only to his ruin; it confounds his mind and destroys the good part of the fool.
ขุ. ธ. ๒๕/๒๔.
โย จ วสฺสสตํ ชีเว ทุปฺปญฺโญ อสมาหิโต / เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย ปญฺญวนฺตสฺส ฌายิโน.
 คำอธิบาย
Though one of poor wisdom and unsteady mind should live a hundred years, better is a single day in the life of one who is wise and meditative.
ขุ. ธ. ๒๕/๑๙.
ปมาทวรรค — หมวดประมาท ๓ บท
พหุมฺปิ เจ สํหิตํ ภาสมาโน / น ตกฺกโร โหติ นโร ปมตฺโต / โคโปว คาโว คณยํ ปเรสํ / น ภาควา สามญฺญสฺส โหติ.
Though one may recite much of the Buddha’s word, if one is heedless and does not act according to it, one has no share in the fruits of the ascetic life, like a cowherd counting others’ cattle.
ขุ. ธ. ๒๕/๑๗.
ยญฺหิ กิจฺจํ ตทปวิทฺธํ อกิจฺจํ ปน กยิรติ / อุนฺนฬานํ ปมตฺตานํ เตสํ วฑฺฒนฺติ อาสวา.
One who abandons what should be done and does what should not be done, being conceited and heedless — his taints increase.
ขุ. ธ. ๒๕/๕๔.
โย จ ปุพฺเพ ปมชฺชิตฺวา ปจฺฉา โส นปฺปมชฺชติ / โสมํ โลกํ ปภาเสติ อพฺภา มุตฺโต ว จนฺทิมา.
One who was heedless before but is heedless no more illuminates this world like the moon freed from clouds.
ม. ม. ๑๓/๔๘๖.
ปาปวรรค — หมวดบาป ๗ บท
อิธ โสจติ เปจฺจ โสจติ ปาปการี อุภยตฺถ โสจติ / โส โสจติ โส วิหญฺญติ ทิสฺวา กมฺมกิลิฏฺฐมตฺตโน.
The evil-doer grieves here and grieves hereafter — he grieves in both worlds; seeing his own defiled deeds, he grieves and is tormented.
ขุ. ธ. ๒๕/๑๗.
อุทพินฺทุนิปาเตน อุทกุมฺโภปิ ปูรติ / อาปูรติ พาโล ปาปสฺส โถกํ โถกํปิ อาจินํ.
As a water-pot is filled even by drops of water, so the fool, accumulating evil little by little, is filled with evil.
ขุ. ธ. ๒๕/๓๑.
เอกํ ธมฺมํ อตีตสฺส มุสาวาทิสฺส ชนฺตุโน / วิติณฺณปรโลกสฺส นตฺถิ ปาปํ อการิยํ.
For one who speaks falsely, having transgressed the one law of truth and disregarding the next world, there is no evil he would not do.
ขุ. ธ. ๒๕/๓๘.
น หิ ปาปํ กตํ กมฺมํ สชฺชุขีรํว มุจฺจติ / ฑหนฺตํ พาลมนฺเวติ ภสฺมจฺฉนฺโนว ปาวโก.
An evil deed once done does not change, like milk drawn that very day; it follows and burns the fool like fire covered with ashes.
ขุ. ธ. ๒๕/๒๔.
ปาณิมฺหิ เจ วโณ นาสฺส หเรยฺย ปาณินา วิสํ / นาพฺพณํ วิสมนฺเวติ นตฺถิ ปาปํ อกุพฺพโต.
If there is no wound on the hand, one may carry poison in the hand; poison does not affect one who has no wound — so there is no evil for one who does not do it.
ขุ. ธ. ๒๕/๓๑.
โย จ สเมติ ปาปานิ อณุํถูลานิ สพฺพโส / สมิตตฺตา หิ ปาปานํ สมโณติ ปวุจฺจติ.
Whoever stills evils great and small in every way is called a recluse, because he has stilled all evils.
ขุ. ธ. ๒๕/๕๐.
วาณิโชว ภยํ มคฺคํ อปฺปสตฺโถ มหทฺธโน / วิสํ ชีวิตุกาโมว ปาปานิ ปริวชฺชเย.
One should avoid evil as a merchant with few companions and much wealth avoids a dangerous road, and as one who loves life avoids poison.
ขุ. ธ. ๒๕/๓๑.
ปุคคลวรรค — หมวดบุคคล ๕๔ บท
อจฺจยํ เทสยนฺตีนํ โย เจ น ปฏิคณฺหติ / โกปนฺตโร โทสครุ ส เวรํ ปฏิมุจฺจติ.
When someone asks forgiveness, if one is resentful, furious and refuses to accept it, one is said to be harbouring enmity.
สํ. ส. ๑๕/๓๔.
อปฺปกา เต มนุสฺเสสุ เย ชนา ปารคามิโน / อถายํ อิตรา ปชา ตีรเมวานุธาวติ.
Among humans, few reach the far shore (Nibbāna); the rest of the people merely run along this shore.
ขุ. ธ. ๒๕/๒๖.
อสุภาย จิตฺตํ ภาเวหิ เอกคฺคํ สุสมาหิตํ / สติ กายคตา ตฺยตฺถุ นิพฺพิทาพหุโล ภว.
Train the mind to be firm and steady through the perception of foulness; be mindful of the body; have much disenchantment (with all conditioned things).
สํ. ส. ๑๕/๒๗๗.
อหึสกา เย มุนโย นิจฺจํ กาเยน สํวุตา / เต ยนฺติ อจฺจุตํ ฐานํ ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจเร.
Those sages who are harmless and ever restrained in body go to the deathless state, where, having gone, they do not grieve.
ขุ. ธ. ๒๕/๔๕.
เอวํ กิจฺฉาภโต โปโส ปิตุ อปริจารโก / ปิตริ มิจฺฉา จริตฺวาน นิรยํ โส อุปปชฺชติ.
One who, raised with such difficulty by his (mother and) father, does not support them and wrongs them, goes to hell.
ขุ. ชา. สตฺตติ. ๒๘/๖๖.
เอวํ พุทฺธํ สรนฺตานํ ธมฺมํ สงฺฆญฺจ ภิกฺขโว / ภยํ วา ฉมฺภิตตฺตํ วา โลมหํโส น เหสฺสติ.
Monks! When one recollects the Buddha, the Dhamma and the Sangha in this way, there will be no fear, no trembling, no bristling of the hair.
สํ. ส. ๑๕/๓๒๓.
เอวํ มนฺทสฺส โปสสฺส พาลสฺส อวิชานโต / สารมฺภา ชายเต โกโธ โสปิ เตเนว ฑยฺหติ.
Anger arises in the ignorant fool through rivalry; and by that very anger he is burned.
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๘๐.
โอโนทโร โย สหเต ชิฆจฺฉํ / ทนฺโต ตปสฺสี มิตปานโภชโน / อาหารเหตุ น กโรติ ปาปํ / ตํ เว นรํ สมณมาหุ โลเก.
One who has an empty belly and bears hunger, who is trained, energetic, moderate in eating and drinking, and does no evil for the sake of food — him they call a recluse in the world.
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๒๗๔.
กาเม คิทฺธา กามรตา กาเมสุ อธิมุจฺฉิตา / นรา ปาปานิ กตฺวาน อุปปชฺชนฺติ ทุคฺคตึ.
A person who is lustful for sensual pleasures, delighting in them, absorbed in them and doing evils, goes to a bad destination.
ขุ. ชา สฏฺฐิ. ๒๘/๓๓.
คาเม วา ยทิวารญฺเญ นินฺเน วา ยทิวา ถเล / ยตฺถ อรหนฺโต วิหรนฺติ ตํ ภูมิรามเณยฺยกํ.
Wherever the Arahants dwell — in village or forest, in lowland or upland — that place is delightful.
ขุ. ธ. ๒๕/๒๘.
โจทิตา เทวทูเตหิ เย ปมชฺชนฺติ มาณวา / เต ทีฆรตฺตํ โสจนฺติ หีนกายูปคา นรา.
Those who, though warned by the divine messengers, remain heedless, take on an inferior body and grieve for a long time.
ม. อุป. ๑๔/๓๔๖.
โจโร ยถา สนฺธิมุเข คหีโต / สกมฺมุนา หญฺญติ ปาปธมฺโม / เอวํ ปชา เปจฺจ ปรมฺหิ โลเก / สกมฺมุนา หญฺญติ ปาปธมฺโม.
As a wicked thief caught in the act suffers for his own deed, so wicked people, having passed away, suffer for their own deeds in the next world.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๙.
ชาติถทฺโธ ธนถทฺโธ โคตฺตถทฺโธ จ โย นโร / สญฺญาตึ อติมญฺเญติ ตํ ปราภวโต มุขํ.
One who is proud of birth, proud of wealth, proud of family, and despises his own relatives — that is the cause of his decline.
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๗.
ตํ พฺรูมิ อุปสนฺโตติ กาเมสุ อนเปกฺขินํ / คนฺถา ตสฺส น วิชฺชนฺติ อตาริ โส วิสตฺติกํ.
Him who has no longing for sensual pleasures I call ‘the peaceful one’; he has no ties, and so he has crossed over the turmoil of craving.
ขุ. สุ. ๒๕/๕๐๑. ขุ. มหา. ๒๙/๒๙๕,๒๙๗.
เตชวาปิ หิ นโร วิจกฺขโณ / สกฺกโต พหุชนสฺส ปูชิโต / นารีนํ วสงฺคโต น ภาสติ / ราหุนา อุปหโตว จนฺทิมา.
Even one of great majesty and keen wisdom, honoured by many, once under the power of a woman, does not shine, like the moon eclipsed by Rāhu.
ขุ. ชา อสีติ. ๒๘/๑๒๗.
ทูเร สนฺโต ปกาเสนฺติ หิมวนฺโตว ปพฺพโต / อสนฺเตตฺถ น ทิสฺสนฺติ รตฺตึ ขิตฺตา ยถา สรา.
The good are visible from afar, like the Himalaya mountains; the bad, even sitting right here, are not seen, like arrows shot in the night.
ขุ. ธ. ๒๕/๕๕.
ธีโร โภเค อธิคมฺม สงฺคณฺหาติ จ ญาตเก / เตน โส กิตฺตึ ปปฺโปติ เปจฺจ สคฺเค ปโมทติ.
The wise one who has gained wealth supports his relatives; through that support he gains honour, and when he has passed away he rejoices in heaven.
ขุ. ชา. ฉกฺก. ๒๗/๒๐๕.
น ปณฺฑิตา อตฺตสุขสฺส เหตุ / ปาปานิ กมฺมานิ สมาจรนฺติ / ทุกฺเขน ผุฏฺฐา ขลิตาปิ สนฺตา / ฉนฺทา จ โทสา น ชหนฺติ ธมฺมํ.
The wise do not do evil for the sake of their own happiness; the good, even when touched by suffering and stumbling, do not abandon the Dhamma out of desire or hatred.
ขุ. ชา. ทสก. ๒๗/๑๔๖๗/๒๙๗.
น เว อนตฺถกุสเลน อตฺถจริยา สุขาวหา / หาเปติ อตฺถํ ทุมฺเมโธ กปิ อารามิโก ยถา.
Working for benefit without being skilled in benefit brings no happiness at all; the one of poor wisdom squanders benefit, like the monkey who kept the garden.
ขุ. ชา เอก. ๒๗/๑๕.
น หิ สพฺเพสุ ฐาเนสุ ปุริโส โหติ ปณฺฑิโต / อิตฺถีปิ ปณฺฑิตา โหติ ตตฺถ ตตฺถ วิจกฺขณา.
Not in every case is a man the wise one; a woman too may be wise, with keen understanding in this or that matter.
ขุ. ชา. อฏฺฐก. ๒๗/๒๔๑.
นินฺทาย นปฺปเวเธยฺย / น อุณฺณเมยฺย ปสํสิโต ภิกฺขุ / โลกํ สห มจฺฉริเยน / โกธํ เปสุณิยญฺจ ปนูเทยฺย.
A monk should not be shaken by blame, nor elated by praise; he should dispel greed together with stinginess, anger and slander.
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๖. ขุ. มหา. ๒๙/๔๖๔,๔๖๖.
ปณฺฑิโต จ วิยตฺโต จ วิภาวี จ วิจกฺขโณ / ขิปฺปํ โมเจสิ อตฺตานํ มา ภายิตฺถาคมิสฺสติ.
The keen and clever one who clearly explains what is a cause and what is not, and foresees the evident result, frees himself (from suffering) at once — fear not, he will come back.
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๔๔.
ปณฺฑิโตติ สมญฺญาโต เอกจริยํ อธิฏฺฐิโต / อถาปิ เมถุเน ยุตฺโต มนฺโทว ปริกิสฺสติ.
One who resolves to live a celibate life is known as wise; but the fool bent on sexual intercourse is defiled.
ขุ. สุ. ๒๕/๔๙๔. ขุ. มหา. ๒๙/๑๘๖.
ปหาย ปญฺจาวรณานิ เจตโส / อุปกฺกิเลเส พฺยปนุชฺช สพฺเพ / อนิสฺสิโต เฉตฺวา สิเนหโทสํ / เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.
The wise one who has removed the five hindrances and all defilements, cut off both love and hate, and cannot be relied upon by craving and views, should wander alone like a rhinoceros horn.
ขุ. สุ. ๒๕/๓๓๘. ขุ. จู. ๓๐/๔๑๐.
ปุตฺตา มตฺถิ ธนมตฺถิ อิติ พาโล วิหญฺญติ / อตฺตา หิ อตฺตโน นตฺถิ กุโต ปุตฺตา กุโต ธนํ.
‘I have children, I have wealth’ — so the fool torments himself; but he himself is not even his own — whence then children, whence wealth?
ขุ. ธ. ๒๕/๒๓.
พฺรหฺมาติ มาตาปิตโร ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร / อาหุเนยฺยา จ ปุตฺตานํ ปชาย อนุกมฺปกา.
Mother and father, it is said, are Brahmā, the first teachers, worthy of their children’s reverence, and the benefactors of their children.
ขุ. ชา. สตฺตติ. ๒๗/๖๖.
มธุวา มญฺญตี พาโล ยาว ปาปํ น ปจฺจติ, / ยทา จ ปจฺจตี ปาปํ อถ พาโล ทุกฺขํ นิคจฺฉติ.
As long as evil has not ripened, the fool thinks it sweet; but when evil ripens, then the fool meets with suffering.
ขุ. ธ. ๒๕/๒๔.
ยํ อุสฺสุกฺกา สงฺฆรนฺติ อลกฺขิกา พหุํ ธนํ / สิปฺปวนฺโต อสิปฺปา วา ลกฺขิกา ตานิ ภุญฺชเร.
Whatever wealth the unfortunate, skilled or unskilled, strive to gather in abundance, the fortunate enjoy it.
ขุ. ชา. ติก. ๒๗/๑๑๗.
ยํ ยํ ชนปทํ ยาติ นิคเม ราชธานิโย / สพฺพตฺถ ปูชิโต โหติ โย มิตฺตานํ น ทุพฺภติ.
One who does not betray his friends is honoured everywhere, whatever realm, town or capital he goes to.
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๕๔.
ยโต จ โหติ ปาปิจฺโฉ อหิริโก อนาทโร / ตโต ปาปํ ปสวติ อปายํ เตน คจฺฉติ.
Because a person of evil wishes is shameless and inconsiderate, he creates evil, and for that reason he goes to a state of woe.
ขุ. อิติ. ๒๕/๒๕๖.
ยมฺหา ธมฺมํ วิชาเนยฺย สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ / สกฺกจฺจํ นํ นมสฺเสยฺย อคฺคิหุตฺตํว พฺราหฺมโณ.
From whomever one comes to understand the Dhamma taught by the Perfectly Enlightened One, him one should honour with respect, as a brahmin honours the sacrificial fire.
ขุ. ธ. ๒๕/๖๘.
ยสฺส ปาปํ กตํ กมฺมํ กุสเลน ปหียติ / โสมํ โลกํ ปภาเสติ อพฺภา มุตฺโตว จนฺทิมา.
Whoever has done evil but abandons it by doing good illuminates this world like the moon freed from clouds.
ม. ม. ๑๒/๔๘๗.
ยสฺส รุกฺขสฺส ฉายาย นิสีเทยฺย สเยยฺย วา / น ตสฺส สาขํ ภญฺเชยฺย มิตฺตทุพฺโภ หิ ปาปโก.
One should not break the branch of a tree under whose shade one has sat or lain; for the betrayer of a friend is base.
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๒๖.
เย จ ธมฺมสฺส กุสลา โปราณสฺส ทิสํปติ / จาริตฺเตน จ สมฺปนฺนา น เต คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ.
Those who are skilled in ancient customs and endowed with good traditions do not go to a bad destination.
ขุ. ชา. สตฺตติ. ๒๘/๖๓.
เย น กาหนฺติ โอวาทํ นรา พุทฺเธน เทสิตํ / พฺยสนํ เต คมิสฺสนฺติ รกฺขสีหิว วาณิชา.
 คำอธิบาย
Whoever will not act on the counsel given by the wise will come to ruin, as the merchants came to ruin through pirates.
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๗๑.
โย จตฺตานํ สมุกฺกํเส ปเร จ อวชานติ / นิหีโน เสน มาเนน ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.
Whoever exalts himself and despises others is base through his own conceit — know such a one to be base.
ขุ. สุ. ๒๕/๓๕๑.
โย จ สีลญฺจ ปญฺญญฺจ สุตญฺจตฺตนิ ปสฺสติ / อุภินฺนมตฺถํ จรติ อตฺตโน จ ปรสฺส จ.
One who sees virtue, wisdom and learning in himself acts for the benefit of both himself and others.
ขุ. ชา. สตฺตก. ๒๗/๒๒๑.
โย จ เมตฺตํ ภาวยติ อปฺปมาณํ ปฏิสฺสโต / ตนู สํโยชนา โหนฺติ ปสฺสโต อุปธิกฺขยํ.
For one who is ever mindful and develops boundless loving-kindness, seeing the destruction of the substrates of existence, the fetters wear thin.
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๑๕๒.
โย ทนฺธกาเล ตรติ ตรณีเย จ ทนฺธเย / อโยนิโส สํวิธาเนน พาโล ทุกฺขํ นิคจฺฉติ.
Whoever hurries when he should be slow and is slow when he should hurry is a fool; through unwise management he meets with suffering.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๓.
โย ทนฺธกาเล ทนฺเธติ ตรณีเย จ ตารเย / โยนิโส สํวิธาเนน สุขํ ปปฺโปติ ปณฺฑิโต.
Whoever is slow when he should be slow and hurries when he should hurry is wise; through wise management he meets with happiness.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๓.
โย น หนฺติ น ฆาเตติ น ชินาติ น ชาปเย / เมตฺตํโส สพฺพภูตานํ เวรนฺตสฺส น เกนจิ.
Whoever neither kills nor causes to kill, neither conquers nor causes to conquer, is said to have loving-kindness towards all beings and enmity towards none.
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๑๕๒.
โย มาตรํ ปิตรํ วา มจฺโจ ธมฺเมน โปสติ / อิเธว นํ ปสํสนฺติ เปจฺจ สคฺเค ปโมทติ.
Whoever supports his mother and father righteously — the wise praise him in this world, and when he has passed away he rejoices in heaven.
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๙๖.
โย เว กตญฺญู กตเวที ธีโร / กลฺยาณมิตฺโต ทฬฺหภตฺติ จ โหติ / ทุกฺขิตสฺส สกฺกจฺจ กโรติ กิจฺจํ / ตถาวิธํ สปฺปุริสํ วทนฺติ.
The wise one who is grateful and repays kindness, who has good friends as close companions, and who willingly helps a friend in distress — such a one they call a good person.
ขุ. ชา. จตฺตาฬีส. ๒๗/๕๔๑.
โย หเว อิณมาทาย จุชฺชมาโน ปลายติ / น หิ เต อิณมตฺถีติ ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.
Whoever borrows and consumes what he has borrowed, then runs away saying ‘I owe you nothing’ — know such a one to be base.
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๐.
โย โหติ พฺยตฺโต จ วิสารโท จ / พหุสฺสุโต ธมฺมธโร จ โหติ / ธมฺมสฺส โหติ อนุธมฺมจารี / ส ตาทิโส วุจฺจติ สงฺฆโสภโณ.
Whoever is wise, courageous, learned, a bearer of the Dhamma and one who practises in accordance with the Dhamma — such a one is said to make the community beautiful.
องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๑๐.
ราคญฺจ โทสญฺจ ปหาย โมหํ / สนฺทาลยิตฺวาน สํโยชนานิ / อสนฺตสํ ชีวิตสงฺขยมฺหิ / เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.
The wise one who has abandoned lust, hatred and delusion, destroyed the fetters, and is unshaken by the loss of life, should wander alone like a rhinoceros horn.
ขุ. สุ. ๒๕/๓๓๙. ขุ. จู. ๓๐/๔๒๖, ๔๒๗.
สเจ อินฺทฺริยสมฺปนฺโน สนฺโต สนฺติปเท รโต / ธาเรติ อนฺติมํ เทหํ เชตฺวา มารํ สวาหนํ.
If one is perfect in the faculties, calm and delighting in the path of peace, one is said to have conquered Māra with his mount, and to bear one’s final body.
ขุ. อิติ. ๒๕/๒๗๑.
สเจ ภายถ ทุกฺขสฺส สเจ โว ทุกฺขมปฺปิยํ / มา กตฺถ ปาปกํ กมฺมํ อาวี วา ยทิ วา รโห.
If you fear suffering, if you do not love suffering, then do no evil deed, whether in the open or in secret.
ขุ. อุ. ๒๕/๑๕๐.
สพฺพา ทิสา อนุปริคมฺม เจตสา / เนวชฺฌคา ปิยตรมตฺตนา กฺวจิ / เอวํ ปิโย ปุถุ อตฺตา ปเรสํ / ตสฺมา น หึเส ปรํ อตฺตกาโม.
Searching in all directions with my mind, I found no one anywhere dearer than myself; to others too the self is likewise dear — therefore one who loves himself should not harm another.
สํ. ส. ๑๕/๑๐๙.
สลาภํ นาติมญฺเญยฺย นาญฺเญสํ ปิหยญฺจเร / อญฺเญสํ ปิหยํ ภิกฺขุ สมาธึ นาธิคจฺฉติ.
One should not despise one’s own gain, nor go about longing for the gains of others; a monk who longs for others’ gains does not attain concentration.
ขุ. ธ. ๒๕/๖๕.
สาติเยสุ อนสฺสาวี อติมาเน จ โน ยุโต / สณฺโห จ ปฏิภาณวา น สทฺโธ น วิรชฺชติ.
One who does not run wild after pleasing objects, who is not given to contempt, who is refined and keen — he is not easily swayed and does not grow disgusted.
ขุ. สุ. ๒๕/๕๐๑. ขุ. มหา. ๒๙/๒๗๙,๒๘๔.
สารตฺตา กามโภเคสุ คิทฺธา กาเมสุ มุจฺฉิตา / อติสารํ น พุชฺฌนฺติ มจฺฉา ขิปฺปํว โอฑฺฑิตํ.
One attached to enjoying sensual pleasures, delighting and absorbed in them, does not notice that he is slipping, like a fish rushing into a trap set for it without noticing.
สํ. ส. ๑๕/๑๐๘.
สุปิเนน ยถาปิ สงฺคตํ / ปฏิพุทฺโธ ปุริโส น ปสฺสติ / เอวมฺปิ ปิยายิตํ ชนํ / เปตํ กาลกตํ น ปสฺสติ.
As one who has woken does not see the objects encountered in a dream, so the living do not see the loved ones who have died.
ขุ. สุ. ๒๕/๔๙๒. ขุ. มหา. ๒๙/๑๕๑,๑๕๒.
เสหิ ทาเรหิ อสนฺตุฏฺโฐ เวสิยาสุ ปทุสฺสติ / ทุสฺสติ ปรทาเรสุ ตํ ปราภวโต มุขํ.
One who is not content with his own wife, but dallies with prostitutes and violates the wives of others — that is a cause of decline.
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๘.
ปุญญวรรค — หมวดบุญ ๕ บท
อิธ นนฺทติ เปจฺจ นนฺทติ กตปุญฺโญ อุภยตฺถ นนฺทติ / ปุญฺญํ เม กตนฺติ นนฺทติ ภิยฺโย นนฺทติ สุคตึ คโต.
The doer of merit rejoices here and rejoices hereafter — he rejoices in both worlds; he rejoices thinking ‘I have made merit’, and gone to a happy destination he rejoices still more.
ขุ. ธ. ๒/๑๗.
อิธ โมทติ เปจฺจ โมทติ กตปุญฺโญ อุภยตฺถ โมทติ / โส โมทติ โส ปโมทติ ทิสฺวา กมฺมวิสุทฺธิมตฺตโน.
The doer of merit delights here and delights hereafter — he delights in both worlds; seeing the purity of his own deeds, he delights and is glad.
ขุ. ธ. ๒๕/๑๗.
ปุญฺญญฺเจ ปุริโส กยิรา กยิราเถนํ ปุนปฺปุนํ / ตมฺหิ ฉนฺทํ กยิราถ สุโข ปุญฺญสฺส อุจฺจโย.
If a person would make merit, let him do it again and again; let him take delight in it, for the accumulation of merit brings happiness.
ขุ. ธ. ๒๕/๓๐.
มาวมญฺเญถ ปุญฺญสฺส น มตฺตํ อาคมิสฺสติ / อุทพินฺทุนิปาเตน อุทกุมฺโภปิ ปูรติ / อาปูรติ ธีโร ปุญฺญสฺส โถกํ โถกํปิ อาจินํ.
One should not despise merit, thinking ‘it is small, it will not come to me’; as a water-pot is filled by falling drops, so the wise one, accumulating merit little by little, is filled with merit.
ขุ. ธ. ๒๕/๓๑.
สหาโย อตฺถชาตสฺส โหติ มิตฺตํ ปุนปฺปุนํ / สยํ กตานิ ปุญฺญานิ ตํ มิตฺตํ สมฺปรายิกํ.
A companion is the friend of one whose needs arise again and again; but the merit one has made oneself will be one’s friend in the world beyond.
สํ. ส. ๑๕/๕๑.
มัจจุวรรค — หมวดความตาย ๘ บท
อจฺจยนฺติ อโหรตฺตา ชีวิตํ อุปรุชฺฌติ / อายุ ขียติ มจฺจานํ กุนฺนทีนํว โอทกํ.
Days and nights pass, life wears away, the lifespan of beings comes to an end, like the water of little streams.
สํ. ส. ๑๕/๑๕๙. ขุ. มหา. ๒๙/๑๔๔.
อปฺปมายุ มนุสฺสานํ หิเฬยฺย นํ สุโปริโส / จเรยฺยาทิตฺตสีโสว นตฺถิ มจฺจุสฺส นาคโม.
The life of humans is short; a good person should scorn that life and live as one whose head is on fire; there is no way that Death will not come.
สํ. ส. ๑๕/๑๕๘. ขุ. มหา. ๑๙/๑๔๓.
ทหรา จ มหนฺตา จ เย พาลา เย จ ปณฺฑิตา / สพฺเพ มจฺจุวสํ ยนฺติ สพฺเพ มจฺจุปรายนา.
The young and the old, the foolish and the wise — all come under the sway of death; all have death before them.
นัย. ที. มหา. ๑๐/๑๔๑. ขุ. สุ. ๒๕/๔๔๘.
น อนฺตลิกฺเข น สมุทฺทมชฺเฌ / น ปพฺพตานํ วิวรํ ปวิสฺส / น วิชฺชตี โส ชคติปฺปเทโส / ยตฺรฏฺฐิตํ นปฺปสเหยฺย มจฺจุ.
Whether one dwells in the sky, in the midst of the ocean or in a mountain cleft, one does not escape Death; there is no region on earth where Death will not assail its dweller.
ขุ. ธ. ๒๕/๓๒.
ปุปฺผานิ เหว ปจินนฺตํ พฺยาสตฺตมนสํ นรํ / อติตฺตํ เยว กาเมสุ อนฺตโก กุรุเต วสํ.
Death brings under its sway the one who gathers flowers (sensual pleasures), whose mind is entangled in various objects, unsatisfied in sensual pleasures.
ขุ. ธ. ๒๕/๒๑.
ยถา ทณฺเฑน โคปาโล คาโว ปาเชติ โคจรํ / เอวํ ชรา จ มจฺจุ จ อายุํ ปาเชนฺติ ปาณินํ.
As a cowherd drives the cattle to pasture with his staff, so old age and death drive on the lives of living beings.
ขุ. ธ. ๒๕/๓๓.
ยถาปิ กุมฺภการสฺส กตา มตฺติกภาชนา / สพฺเพ เภทนปริยนฺตา เอวํ มจฺจาน ชีวิตํ.
As the clay vessels made by a potter all end in breaking, so it is with the life of beings.
นัย. ที. มหา. ๑๐/๑๔๑. ขุ. สุ. ๒๕/๔๔๘.
ยถา วาริวโห ปูโร วเห รุกฺเข ปกูลเช / เอวํ ชราย มรเณน วุยฺหนฺเต สพฺพปาณิโน.
As a river in full flood sweeps away the trees growing on its banks, so all living beings are swept away by old age and death.
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๖๔.
วาจาวรรค — หมวดวาจา ๙ บท
กลฺยาณิเมว มุญฺเจยฺย น หิ มุญฺเจยฺย ปาปิกํ / โมกฺโข กลฺยาณิยา สาธุ มุตฺวา ตปฺปติ ปาปิกํ.
One should speak only pleasant words, never evil words; speaking pleasant words brings about benefit, while one who speaks evil words comes to grief.
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๒๘.
ตเมว วาจํ ภาเสยฺย ยายตฺตานํ น ตาปเย / ปเร จ น วิหึเสยฺย สา เว วาจา สุภาสิตา.
One should speak words that bring no torment to oneself and no harm to others; such speech is well spoken.
ขุ. สุ. ๒๕/๔๑๑.
นาติเวลํ ปภาเสยฺย น ตุณฺหี สพฺพทา สิยา / อวิกิณฺณํ มิตํ วาจํ ปตฺเต กาเล อุทีริเย.
One should not talk beyond the proper time, nor always keep silent; when the time comes, one should speak in moderation, without rambling.
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๓๘.
ปิยวาจเมว ภาเสยฺย ยา วาจา ปฏินนฺทิตา / ยํ อนาทาย ปาปานิ ปเรสํ ภาสเต ปิยํ.
One should speak only lovable words that gladden the hearer; for a good person, disregarding the evil words of others, speaks only pleasant words.
ขุ. สุ. ๒๕/๔๑๒.
ปุริสสฺส หิ ชาตสฺส กุธารี ชายเต มุเข / ยาย ฉินฺทติ อตฺตานํ พาโล ทุพฺภาสิตํ ภณํ.
When a person is born, an axe is born in his mouth; the fool who speaks evil words cuts himself with it.
องฺ. ทสก. ๒๔/๑๘๕.
ยญฺหิ กยิรา ตญฺหิ วเท ยํ น กยิรา น ตํ วเท / อกโรนฺตํ ภาสมานํ ปริชานนฺติ ปณฺฑิตา.
Whatever one does, one may speak of; what one does not do, one should not speak of; the wise recognize the one who does not act but only talks.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๐๙.
โย อตฺตเหตุ ปรเหตุ ธนเหตุ จ โย นโร / สกฺขิปุฏฺโฐ มุสา พฺรูติ ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.
Whoever, when called as a witness, gives false testimony — for his own sake, for another’s sake or for the sake of wealth — know such a one to be base.
ขุ. สุ. ๒๕/๓๕๐.
โย นินฺทิยํ ปสํสติ ตํ วา นินฺทติ โย ปสํสิโย / วิจินาติ มุเขน โส กลึ กลินา เตน สุขํ น วินฺทติ.
Whoever praises one deserving blame or blames one deserving praise gathers fault with his mouth; through that fault he finds no happiness.
องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๔.
สหสฺสมปิ เจ วาจา อนตฺถปทสญฺหิตา / เอกํ อตฺถปทํ เสยฺโย ยํ สุตฺวา อุปสมฺมติ.
Better than a thousand sayings made up of meaningless words is a single meaningful saying, hearing which one is calmed.
ขุ. ธ. ๒๕/๒๘.
วิริยวรรค — หมวดความเพียร ๖ บท
อปฺปเกนปิ เมธาวี ปาภเฏน วิจกฺขโณ / สมุฏฺฐาเปติ อตฺตานํ อณุํ อคฺคึว สนฺธมํ.
The wise and clever one establishes himself even with little capital, as one kindles a small fire.
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๒.
อโมฆํ ทิวสํ กยิรา อปฺเปน พหุเกน วา / ยํ ยํ วิวหเต รตฺติ ตทูนนฺตสฺส ชีวิตํ.
One should not let days and nights pass in vain, without gain small or great; for the life of one whom the days and nights pass by is diminished by that much.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๓๕.
อุฏฺฐาตา กมฺมเธยฺเยสุ อปฺปมตฺโต วิธานวา / สมํ กปฺเปติ ชีวิตํ สมฺภตํ อนุรกฺขติ.
One who is diligent in his duties, heedful, knows how to manage, and lives within his means, preserves the wealth he has gained.
องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๒๙๘.
จกฺขุมา วิสมานีว วิชฺชมาเน ปรกฺกเม / ปณฺฑิโต ชีวโลกสฺมึ ปาปานิ ปริวชฺชเย.
When there is exertion, the wise one should avoid evil in this world, as a man with eyes avoids a rough road.
ขุ. อุ. ๒๕/๑๔๙.
โย จ วสฺสสตํ ชีเว กุสีโต หีนวีริโย / เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย วิริยํ อารภโต ทฬฺหํ.
Though a lazy person of feeble energy should live a hundred years, better is a single day in the life of one who arouses firm energy.
ขุ. ธ. ๒๕/๓๐.
โย จ สีตญฺจ อุณฺหญฺจ ติณา ภิยฺโย น มญฺญติ / กรํ ปุริสกิจฺจานิ โส สุขา น วิหายติ.
One who does not regard cold and heat as more than grass, and does the work of a man, does not fall away from happiness.
ที. ปาฏิ. ๑๑/๑๙๙.
สัทธาวรรค — หมวดศรัทธา ๔ บท
เอโกปิ สทฺโธ เมธาวี อสฺสทฺธานํ จ ญาตินํ / ธมฺมฏฺโฐ สีลสมฺปนฺโน โหติ อตฺถาย พนฺธุนํ.
One who has faith and wisdom, is established in the Dhamma and endowed with virtue — even one such person is a benefit to relatives and kin who have no faith.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๐๖.
ทสฺสนกาโม สีลวตํ สทฺธมฺมํ โสตุมิจฺฉติ / วิเนยฺย มจฺเฉรมลํ ส เว สทฺโธติ วุจฺจติ.
Whoever longs to see the virtuous, wishes to hear the true Dhamma, and has removed the stain of stinginess — him they call a person of faith.
องฺ. ติก. ๒๐/๑๙๑.
สทฺโธ สีเลน สมฺปนฺโน ยโสโภคสมปฺปิโต / ยํ ยํ ปเทสํ ภชติ ตตฺถ ตตฺเถว ปูชิโต.
One who has faith, is endowed with virtue, and is blessed with fame and wealth is honoured wherever he goes.
ขุ. ธ. ๒๕/๕๕.
เย นํ ททนฺติ สทฺธาย วิปฺปสนฺเนน เจตสา / ตเมว อนฺนํ ภชติ อสฺมึ โลเก ปรมฺหิ จ.
Whoever, with a clear mind, gives food out of faith, obtains food both in this world and in the next.
สํ. ส. ๑๕/๘๒.
สีลวรรค — หมวดศีล ๑๒ บท
อาทิ สีลํ ปติฏฺฐา จ กลฺยาณานญฺจ มาตุกํ / ปมุขํ สพฺพธมฺมานํ ตสฺมา สีลํ วิโสธเย.
Virtue is the first support, the mother of all good qualities, the chief of all things; therefore one should purify one’s virtue.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๕๘.
อวณฺณญฺจ อกิตฺติญฺจ ทุสฺสีโล ลภเต นโร / วณฺณํ กิตฺตึ ปสํสญฺจ สทา ลภติ สีลวา.
The immoral person receives blame and loss of reputation; the virtuous person always receives fame and praise.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๕๗.
อิเธว กิตฺตึ ลภติ เปจฺจ สคฺเค จ สุมโน / สพฺพตฺถ สุมโน ธีโร สีเลสุ สุสมาหิโต.
The wise one who is well established in virtue gains fame in this world, and when he has passed away rejoices in heaven — he is said to rejoice everywhere.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๕๘.
อิเธว นินฺทํ ลภติ เปจฺจาปาเย จ ทุมฺมโน / สพฺพตฺถ ทุมฺมโน พาโล สีเลสุ อสมาหิโต.
The fool who is not established in virtue is blamed in this world, and when he has passed away grieves in a state of woe — he is said to grieve everywhere.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๕๘.
กาเยน วาจาย จ โยธ สญฺญโต / มนสา จ กิญฺจิ น กโรติ ปาปํ / น อตฺตเหตุ อลิกํ ภณาติ / ตถาวิธํ สีลวนฺตํ วทนฺติ.
Whoever in this world is restrained in body, speech and mind, does no evil whatsoever, and does not speak rashly for his own sake — such a one they call virtuous.
ขุ. ชา. จตฺตาฬีส. ๒๗/๕๔๐.
ตสฺมา หิ นารี จ นโร จ สีลวา / อฏฺฐงฺคุเปตํ อุปวสฺสุโปสถํ / ปุญฺญานิ กตฺวาน สุขุทฺริยานิ / อนินฺทิตา สคฺคมุเปนฺติ ฐานํ.
Therefore virtuous women and men who keep the Uposatha with its eight factors, and make merit that yields happiness, are not blamed and go to a heavenly abode.
องฺ. ติก. ๒๐/๒๗๖.
น เวทา สมฺปรายาย น ชาติ นปิ พนฺธวา / สกญฺจ สีลสํสุทฺธํ สมฺปรายสุขาวหํ.
Spells, birth and kinsfolk cannot bring happiness in the world beyond; but one’s own well-purified virtue brings happiness in the world beyond.
ขุ. ชา. ปญฺจก. ๒๗/๑๗๕.
พหุสฺสุโตปิ เจ โหติ สีเลสุ สุสมาหิโต / อุภเยน นํ ปสํสนฺติ สีลโต จ สุเตน จ.
If one is learned and well established in virtue, the wise praise him for two qualities: for his virtue and for his learning.
องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๙.
โย จ วสฺสสตํ ชีเว ทุสฺสีโล อสมาหิโต / เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย สีลวนฺตสฺส ฌายิโน.
Though one without virtue and unsteady should live a hundred years, better is a single day in the life of one who is virtuous and meditative.
ขุ. ธ. ๒๕/๒๙.
สีลเมวิธ สิกฺเขถ อสฺมึ โลเก สุสิกฺขิตํ / สีลํ หิ สพฺพสมฺปตฺตึ อุปนาเมติ เสวิตํ.
One should train in virtue in this world; for virtue well trained and practised in this world brings every success.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๕๗.
สีลํ รกฺเขยฺย เมธาวี ปตฺถยาโน ตโย สุเข / ปสํสํ วิตฺติลาภญฺจ เปจฺจ สคฺเค ปโมทนํ.
The wise one who desires the three kinds of happiness — praise, the gaining of wealth, and rejoicing in heaven after death — should keep virtue.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๕๗.
สีลวา หิ พหู มิตฺเต สญฺญเมนาธิคจฺฉติ / ทุสฺสีโล ปน มิตฺเตหิ ธํสเต ปาปมาจรํ.
The virtuous gain many friends through their restraint; the unvirtuous, behaving badly, are estranged from their friends.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๕๗.
เสวนาวรรค — หมวดคบหา ๗ บท
อสนฺเต นูปเสเวยฺย สนฺเต เสเวยฺย ปณฺฑิโต / อสนฺโต นิรยํ เนนฺติ สนฺโต ปาเปนฺติ สุคตึ.
 คำอธิบาย
The wise should not associate with the bad but with the good, for the bad lead to hell and the good bring one to a happy destination.
ขุ. ชา. วีส. ๒๗/๔๓๗.
ตครํ ว ปลาเสน โย นโร อุปนยฺหติ / ปตฺตาปิ สุรภี วายนฺติ เอวํ ธีรูปเสวนา.
 คำอธิบาย
As one who wraps fragrant tagara in a leaf makes even the leaf fragrant, so is association with the wise.
ขุ. ชา. วีส. ๒๗/๔๓๗.
น ปาปชนสํเสวี อจฺจนฺตสุขเมธติ / โคธากุลํ กกณฺฏาว กลึ ปาเปติ อตฺตนํ.
 คำอธิบาย
One who keeps company with the wicked never attains lasting happiness; he brings harm upon himself, like the chameleon that entered a company of monitor lizards.
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๔๖.
ปาปมิตฺเต วิวชฺเชตฺวา ภเชยฺยุตตมปุคฺคเล / โอวาเท จสฺส ติฏฺเฐยฺย ปตฺเถนฺโต อจลํ สุขํ.
One who desires lasting happiness should shun evil friends, associate only with the highest persons, and abide by their counsel.
ขุ. เถร. ๒๖/๓๐๙.
ปูติมจฺฉํ กุสคฺเคน โย นโร อุปนยฺหติ / กุสาปิ ปูตี วายนฺติ เอวํ พาลูปเสวนา.
As one who wraps rotten fish in kusa grass makes even the grass stink, so is association with fools.
ขุ. ชา มหา. ๒๘/๓๐๓.
ยาทิสํ กุรุเต มิตฺตํ ยาทิสญฺจูปเสวติ, / โสปิ ตาทิสโก โหติ สหวาโส หิ ตาทิโส.
 คำอธิบาย
Whatever kind of person one makes a friend and keeps company with, such a person one becomes; for living together makes one so.
ขุ. ชา. วีส. ๒๓/๔๓๗.
สทฺเธน จ เปสเลน จ / ปญฺญวตา พหุสฺสุเตน จ / สขิตํ หิ กเรยฺย ปณฺฑิโต. / ภทฺโท สปฺปุริเสหิ สงฺคโม.
 คำอธิบาย
A wise person should make friends with those who have faith, whose virtue is dear to them, who are wise and learned; for association with the good brings prosperity.
ขุ. เถร. ๒๖/๔๐๕.
บาลีอักษรโรมันถอดจากอักษรไทยโดยอัตโนมัติ · คำอธิบายแสดงเฉพาะบทที่ผ่านการตรวจทานแล้ว
ฝึกแต่งกระทู้ธรรม แบบฝึกท่องจำ ปัญหาธรรมศึกษาย้อนหลัง หน้าหลัก