พุทธศาสนสุภาษิต

สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม

คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ

นักธรรม
ธรรมศึกษา (ในประเทศ)
ธรรมศึกษา (ต่างประเทศ)
ภาษา / Language : ไทยEnglishIndonesia中文DeutschDanskहिन्दी日本語नेपाली
นักธรรมชั้นเอก · พุทธศาสนสุภาษิต เล่ม ๓ · ๒๑๘ บท · มีคำอธิบายแล้ว ๓ บท
อัตตวรรค — หมวดตน ๓ บท
อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ โก หิ นาโถ ปโร สิยา / อตฺตนา หิ สุทนฺเตน นาถํ ลภติ ทุลฺลภํ.
自己实为自己的依怙，他人谁能为依怙？善调御自己者，得难得之依怙。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๖.
นตฺถิ อตฺตสมํ เปมํ นตฺถิ ธญฺญสมํ ธนํ / นตฺถิ ปญฺญาสมา อาภา วุฏฺฐิ เว ปรมา สรา.
没有一种爱能与对自己的爱相等，没有一种财富能与谷物相等，没有一种光明能与智慧相等；而雨实为最大的池沼。
สํ. ส. ๑๕/๙.
ยสฺส อจฺจนฺตทุสฺสีลฺยํ มาลุวา สาลมิโวตฺถตํ / กโรติ โส ตถตฺตานํ ยถา นํ อิจฺฉตี ทิโส.
 คำอธิบาย
为极度无戒所覆，如蔓藤缠覆沙罗树者，如同使自己落入盗贼之手。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๗.
อัปปมาทวรรค — หมวดไม่ประมาท ๖ บท
อปฺปมตฺตา สตีมนฺโต สุสีลา โหถ ภิกฺขโว / สุสมาหิตสงฺกปฺปา สจิตฺตมนุรกฺขถ.
诸比丘！你们应不放逸、具正念、持净戒，善立志向，守护自心。
ที. มหา ๑๐/๑๔๒.
อปฺปมาทรตา โหถ สจิตฺตมนุรกฺขถ / ทุคฺคา อุทฺธรถตฺตานํ ปงฺเก สนฺโนว กุญฺชโร.
你们当乐于不放逸，守护自心，把自己从泥沼中拔出来，如同陷于泥中的象自拔而出。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๘.
อปฺปมาทรโต ภิกฺขุ ปมาเท ภยทสฺสิ วา / สญฺโญชนํ อณุํ ถูลํ ฑหํ อคฺคีว คจฺฉติ.
乐于不放逸、见放逸之怖畏的比丘，焚尽大小结缚，如火烧尽大小燃料。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๙.
อปฺปมาทรโต ภิกฺขุ ปมาเท ภยทสฺสิ วา / อภพฺโพ ปริหานาย นิพฺพานสฺเสว สนฺติเก.
乐于不放逸、见放逸之怖畏的比丘，不可能退堕，实已接近涅槃。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๙.
เอวํวิหารี สโต อปฺปมตฺโต / ภิกฺขุ จรํ หิตฺวา มมายิตานิ / ชาติชรํ โสกปริทฺทวญฺจ / อิเธว วิทฺวา ปชเหยฺย ทุกฺขํ.
如是安住、具念不放逸、舍离我所执而游行的比丘，作为知者，能在此世舍离生、老、忧、悲与苦。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๕. ขุ. จู. ๓๐/๙๒.
อุฏฺฐาเนนปฺปมาเทน สญฺญเมน ทเมน จ / ทีปํ กยิราถ เมธาวี ยํ โอโฆ นาภิกีรติ.
智者当以精进、不放逸、律仪与自制，筑起洪水不能淹没的岛屿。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๘.
กัมมวรรค — หมวดกรรม ๔ บท
อุฏฺฐาตา กมฺมเธยฺเยสุ อปฺปมตฺโต วิจกฺขโณ / สุสํวิหิตกมฺมนฺโต ส ราชวสตึ วเส.
勤于事务、不放逸、审慎周详、处事有序者，方宜任职于王家。
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๓๙.
ปาปญฺเจ ปุริโส กยิรา น นํ กยิรา ปุนปฺปุนํ / น ตมฺหิ ฉนฺทํ กยิราถ ทุกฺโข ปาปสฺส อุจฺจโย.
人若作恶，不应数数作之，不应于此生喜；积恶带来痛苦。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๐.
โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ กตตฺโถ นาวพุชฺฌติ / ปจฺฉา กิจฺเจ สมุปฺปนฺเน กตฺตารํ นาธิคจฺฉติ.
对他人先前所行的善举与恩惠不知感念者，日后有事之时，将无人相助。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๒๙.
สพฺเพ ตสนฺติ ทณฺฑสฺส สพฺเพ ภายนฺติ มจฺจุโน / อตฺตานํ อุปมํ กตฺวา น หเนยฺย น ฆาตเย.
一切众生皆惧刑罚，皆畏死亡；以己度人，不应自杀（生），亦不应教他杀（生）。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๒.
กิเลสวรรค — หมวดกิเลส ๒๖ บท
อนิจฺจา อทฺธุวา กามา พหุทุกฺขา มหาวิสา / อโยคุโฬว สนฺตตฺโต อฆมูลา ทุกฺขปฺผลา.
诸欲无常、不坚固，多苦多毒，如炽热的铁丸，是苦恼的根源，以苦为果。
ขุ. เถรี. ๒๖/๕๐๓.
อวิชฺชาย นิวุโต โลโก เววิจฺฉา ( ปมาทา ) นปฺปกาสติ / ชปฺปาภิเลปนํ พฺรูมิ ทุกฺขมสฺส มหพฺภยํ.
世间为无明所覆而不显现，由于悭吝（与放逸）；我说欲求是世间的涂饰，苦是世间的大怖畏。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๐. ขุ. จู. ๓๐/๙.
อิจฺฉาย พชฺฌตี โลโก อิจฺฉาวินยาย มุจฺจติ / อิจฺฉาย วิปฺปหาเนน สพฺพํ ฉินฺทติ พนฺธนํ.
世间为欲求所缚，除去欲求则得解脱；舍离欲求，可谓斩断一切系缚。
สํ. ส. ๑๕/๕๖.
อิจฺฉา นรํ ปริกสฺสติ อิจฺฉา โลกสฺมิ ทุชฺชหา / อิจฺฉาพทฺธา ปุถู สตฺตา ปาเสน สกุณี ยถา.
欲求牵引众人，欲求在世间难舍；众多众生为欲求所缚，如雌鸟为网所缠。
สํ. ส. ๑๕/๖๑.
อุเปกฺขโก สทา สโต น โลเก มญฺญตี สมํ / น วิเสสี น นีเจยฺโย ตสฺส โน สนฺติ อุสฺสทา.
舍而常具念，于世不自谓与人等、胜、劣者——此人可谓无增上之烦恼（慢）。
ขุ. มหา. ๒๙/๒๗๙. ขุ. สุ. ๒๕/๕๐๑.
อุจฺฉินฺนภวตณฺหสฺส สนฺตจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน / วิกฺขีโณ ชาติสํสาโร นตฺถิ ตสฺส ปุนพฺภโว.
已拔除有爱、心寂静、尽轮回的比丘，不复有后有。
ขุ. อุ. ๒๕/๑๔๓.
เอตมาทีนวํ ญตฺวา ตณฺหา ทุกฺขสฺส สมฺภวํ / วีตตณฺโห อนาทาโน สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช.
比丘如是知过患——渴爱是苦的生处——当离渴爱，无所执取，于一切威仪中具念。
ขุ. สุ. ๒๕/๔๗๘. ขุ. จู. ๓๐/๓๒๐.
กามา หิ จิตฺรา มธุรา มโนรมา / วิรูปรูเปน มเถนฺติ จิตฺตํ / อาทีนวํ กามคุเณสุ ทิสฺวา / เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.
诸欲绚丽、甘美而可意，以种种形相扰乱心；见欲之过患，当独行如犀牛角。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๓๔.
โกธํ ชเห วิปฺปชเหยฺย มานํ / สญฺโญชนํ สพฺพมติกฺกเมยฺย / ตํ นามรูปสฺมิมสชฺชมานํ / อกิญฺจนํ นานุปตนฺติ สงฺคา.
应舍忿怒，弃我慢，超越一切结缚；（因为）诸缚着不随逐不着名色、无所有者。
สํ. ส. ๑๕/๓๕๐.
โกธํ ชเห วิปฺปชเหยฺย มานํ / สญฺโญชนํ สพฺพมติกฺกเมยฺย / ตนฺนามรูปสฺมึ อสชฺชมานํ / อกิญฺจนํ นานุปตนฺติ ทุกฺขา.
应舍忿怒，弃我慢，超越一切结缚；（因为）诸苦不随逐不着名色、无所有者。
ขุ. ธ . ๒๕/๔๔.
ตณฺหา ชเนติ ปุริสํ จิตฺตมสฺส วิธาวติ / สตฺโต สํสารมาปาทิ ทุกฺขา น ปริมุจฺจติ.
渴爱使人受生，其心奔驰不定；众生仍在流转，故不得脱离苦。
สํ. ส. ๑๕/๕๑.
ตณฺหา ชเนติ ปุริสํ จิตฺตมสฺส วิธาวติ / สตฺโต สํสารมาปาทิ ทุกฺขมสฺส มหพฺภยํ.
渴爱使人受生，其心奔驰不定；众生仍在流转，故苦为其大怖畏。
สํ. ส. ๑๕/๕๑.
ตณฺหา ชเนติ ปุริสํ จิตฺตมสฺส วิธาวติ / สตฺโต สํสารมาปาทิ กมฺมํ ตสฺส ปรายนํ.
渴爱使人受生，其心奔驰不定；众生仍在流转，故业仍为其先导。
สํ. ส. ๑๕/๕๒.
ตณฺหาย อุฑฺฑิโต โลโก ชราย ปริวาริโต / มจฺจุนา ปิหิโต โลโก ทุกฺเข โลโก ปติฏฺฐิโต.
世间为渴爱所造，为老所围，为死所闭，故住于苦中。
สํ. ส. ๑๕/๕๕.
นนฺทิสมฺพนฺธโน โลโก วิตกฺกสฺส วิจารณํ / ตณฺหาย วิปฺปหาเนน สพฺพํ ฉินฺทติ พนฺธนํ.
世间以喜乐为系缚，以寻思为游行；舍离渴爱，可谓斩断一切系缚。
สํ. ส. ๑๕/๕๕.
นิทฺทํ ตนฺทึ สเห ถีนํ ปมาเทน น สํวเส / อติมาเน น ติฏฺเฐยฺย นิพฺพานมนโส นโร.
心向涅槃者，应克服睡眠、懒惰与昏沉；不应住于放逸，不应立于骄慢。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๘.
นิราสตฺตี อนาคเต อตีตํ นานุโสจติ / วิเวกทสฺสี ผสฺเสสุ ทิฏฺฐีสุ จ น นิยฺยติ.
不思虑未来者，不忧愁过去；于诸触中见远离者，不为诸见所牵引。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๐๐. ขุ. มหา. ๒๙/๒๖๔,๒๖๒.
ปุราณํ นาภินนฺเทยฺย นเว ขนฺติมกุพฺพเย / หิยฺยมาเน น โสเจยฺย อากาสํ น สิโต สิยา.
不应喜乐于旧，不应欢喜于新；彼物衰灭时，不应忧愁，不应依于渴爱。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๘.
มจฺจุนาพฺภาหโต โลโก ชราย ปริวาริโต / ตณฺหาสลฺเลน โอติณฺโณ อิจฺฉาธูปายิโต สทา.
众生世间为死所摧，为老所围，为渴爱之箭所刺，时时为欲求所炙。
สํ. ส. ๑๕/๕๕.
มานุเปตา อยํ ปชา มานคนฺถา มานวินิพฺพทฺธา / ทิฏฺฐีสุ พฺยารมฺภกตา สํสารํ นาติวตฺตติ.
此众生具足我慢，以慢为系缚，为慢所缚，因诸见而争胜，不能超越轮回。
ขุ. อุ. ๒๕/๑๙๓.
มูฬฺโห อตฺถํ น ชานาติ มูฬฺโห ธมฺมํ น ปสฺสติ / อนฺธตมํ ตทา โหติ ยํ โมโห สหเต นรํ.
愚痴者不知义，愚痴者不见法；愚痴征服人时，黑暗便随之而至。
ขุ. อิติ. ๒๕/๒๙๖. ขุ. มหา. ๒๙/๑๘.
ยสฺส นตฺถิ อิทํ เมติ ปเรสํ วาปิ กิญฺจนํ / มมตฺตํ โส อสํวินฺทํ นตฺถิ เมติ น โสจติ.
不牵挂“此为我所有，此为他人所有”者，不执为己有，故不忧“我无所有”。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๙. ขุ. มหา. ๒๙/๕๓๔.
โยธ กาเม อจฺจตริ สงฺคํ โลเก ทุรจฺจยํ / น โส โสจติ นาชฺเฌติ ฉินฺนโสโต อพนฺธโน.
超越世间之欲与世间难越之缠缚者，已断渴爱之流，无有系缚，可谓不忧不喜。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๙. ขุ. มหา. ๒๙/๕๒๗.
โย เว อวิทฺวา อุปธึ กโรติ / ปุนปฺปุนํ ทุกฺขมุเปติ มนฺโท / ตสฺมา ปชานํ อุปธึ น กยิรา / ทุกฺขสฺส ชาติปฺปภวานุปสฺสี.
不知而造作依着者是愚人，屡屡陷于苦；故知者见苦之生处，不应造作依着。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๔. ขุ. จู. ๓๐/๘๐,๘๑
ลุทฺโธ อตฺถํ น ชานาติ ลุทฺโธ ธมฺมํ น ปสฺสติ / อนฺธตมํ ตทา โหติ ยํ โลโภ สหเต นรํ.
贪者不知义，贪者不见法；贪征服人时，黑暗便随之而至。
ขุ. อิติ. ๒๕/๒๙๕. ขุ. มหา. ๒๙/๑๗.
วนํ ฉินฺทถ มา รุกฺขํ วนโต ชายตี ภยํ / เฉตฺวา วนญฺจ วนถญฺจ นิพฺพนา โหถ ภิกฺขโว.
当砍伐（烦恼之）林，莫砍树木；怖畏从林而生。诸比丘！砍尽林与林中丛莽，成为无林者。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๒.
ขันติวรรค — หมวดอดทน ๓ บท
ขนฺติ ธีรสฺส ลงฺกาโร ขนฺติ ตโป ตปสฺสิโน / ขนฺติ พลํ ว ยตีนํ ขนฺติ หิตสุขาวหา.
忍耐是智者的庄严，忍耐是精进者的苦行，忍耐是修道者的力量；忍耐带来利益与安乐。
ส. ม. ๒๒๒.
น สุทฺธิ เสจเนน อตฺถิ นปิ เกวลี พฺราหฺมโณ / น เจว ขนฺติ โสรจฺจํ นปิ โส ปรินิพฺพุโต.
清净、全然殊胜、忍辱与柔和、彻底清凉，皆不由（以水）洗涤而得。
ขุ. ชา. ปกิณฺณก. ๒๗/๓๗๖.
นเหตมตฺถํ มหตีปิ เสนา / สราชิกา ยุชฺฌมานา ลเภถ / ยํ ขนฺติมา สปฺปุริโส ลเภถ / ขนฺติพลสฺสูปสมนฺติ เวรา.
即使大军与国王一同作战，也得不到有忍辱的善人所能得的利益；（因为）以忍辱为力量者，其怨敌自然止息。
ขุ. ชา. จตฺตาฬีส. ๒๗/๕๓๘.
จิตตวรรค — หมวดจิต ๙ บท
อนวสฺสุตจิตฺตสฺส อนนฺวาหตเจตโส / ปุญฺญปาปปหีนสฺส นตฺถิ ชาครโต ภยํ.
心不为贪欲所浸润，意不为嗔恚所触动，已舍善恶而醒觉者，无有怖畏。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๐.
กุมฺภูปมํ กายมิมํ วิทิตฺวา / นครูปมํ จิตฺตมิทํ ถเกตฺวา / โยเธถ มารํ ปญฺญาวุเธน / ชิตญฺจ รกฺเข อนิเวสโน สิยา.
知此身如陶瓶，护此心如城郭，当以智慧为兵器与魔王作战，守住所得之胜利而不懈怠。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๐.
จิตฺเตน นียติ โลโก จิตฺเตน ปริกสฺสติ / จิตฺตสฺส เอกธมฺมสฺส สพฺเพว วสมนฺวคู.
世间为心所引导，为心所牵引；一切众生皆随顺于心这一法。
สํ. ส. ๑๕/๕๔.
ตณฺหาธิปนฺนา วตฺตสีลพทฺธา / ลูขํ ตปํ วสฺสสตํ จรนฺตา / จิตฺตญฺจ เนสํ น สมฺมา วิมุตฺตํ / หีนตฺตรูปา น ปารงฺคมา เต.
被渴爱所征服、被戒禁所束缚、行粗苦之苦行百年之人，其心不得善解脱；其性下劣，不能到达彼岸。
สํ. ส. ๑๕/๔๐
ทุนฺนิคฺคหสฺส ลหุโน ยตฺถ กามนิปาติโน / จิตฺตสฺส ทมโถ สาธุ จิตฺตํ ทนฺตํ สุขาวหํ.
调伏难以制御、轻躁、易堕于所欲之境的心，是为善；调伏之心带来安乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๙.
ปทุฏฺฐจิตฺตสฺส น ผาติ โหติ / น จาปิ นํ เทวตา ปูชยนฺติ / โย ภาตรํ เปตฺติกํ สาปเตยฺยํ / อวญฺจยี ทุกฺกฏกมฺมการี.
作恶业、诈取兄弟父母财产的人，心地邪恶，不得增长，连诸天也不供养他。
ขุ. ชา. ติก. ๒๗/๑๒๐.
ภิกฺขุ สิยา ฌายิ วิมุตฺตจิตฺโต / อากงฺเข เว หทยสฺสานุปตฺตึ / โลกสฺส ญตฺวา อุทยพฺพยญฺจ / สุเจตโส อนิสฺสิโต ตทานิสํโส.
禅思、心解脱、已知世间生灭、心善、不依于烦恼的比丘，以此为功德，可期心之清净。
สํ. ส. ๑๔/๗๓.
โย อลีเนน จิตฺเตน อลีนมนโส นโร / ภาเวติ กุสลํ ธมฺมํ โยคกฺเขมสฺส ปตฺติยา / ปาปุเณ อนุปุพฺเพน สพฺพสํโยชนกฺขยํ.
心不退缩、意不沮丧，为证得离缚安稳而修习善法的人，能渐次到达一切结缚的灭尽。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๑๘.
สุทุทฺทสํ สุนิปุณํ ยตฺถ กามนิปาตินํ / จิตฺตํ รกฺเขถ เมธาวี จิตฺตํ คุตฺตํ สุขาวหํ.
智者应守护极难得见、极为微细、易堕于所欲之境的心；守护之心带来安乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๙.
ทานวรรค — หมวดทาน ๔ บท
อเทยฺเยสุ อททํ ทานํ เทยฺเยสุ โย ปเวจฺฉติ / อาปาสุ พฺยสนํ ปตฺโต สหายํ อธิคจฺฉติ.
不施予不应施者，而施予应施者——遭遇灾祸衰损时，能得同伴。
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๒๙.
อเทยฺเยสุ ททํ ทานํ เทยฺเยสุ นปฺปเวจฺฉติ / อาปาสุ พฺยสนํ ปตฺโต สหายํ นาธิคจฺฉติ.
施予不应施者，而不施予应施者——遭遇灾祸衰损时，不得同伴。
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๒๙.
อนฺนโท พลโท โหติ วตฺถโท โหติ วณฺณโท / ยานโท สุขโท โหติ ทีปโท โหติ จกฺขุโท.
施食者施力，施衣者施色，施车乘者施乐，施灯明者施眼。
สํ. ส. ๑๕/๔๔.
มนาปทายี ลภเต มนาปํ / อคฺคสฺส ทาตา ลภเต ปุนคฺคํ / วรสฺส ทาตา วรลาภี จ โหติ / เสฏฺฐนฺทโท เสฏฺฐมุเปติ ฐานํ.
施可意者得可意，施最上者得最上，施善者得善，施殊胜者达殊胜之处。
องฺ. ปญฺจก. ๒๒/๕๖.
ธัมมวรรค — หมวดธรรม ๓๑ บท
อตฺถงฺคตสฺส น ปมาณมตฺถิ / เยน นํ วชฺชุ ตํ ตสฺส นตฺถิ / สพฺเพสุ ธมฺเมสุ สมูหเตสุ / สมูหตา วาทปถาปิ สพฺเพ.
已入灭（般涅槃）者无可衡量；用以言说他的依据，于他已不复存在。当一切法（如诸蕴等）皆被拔除时，一切言说之道（说他是什么）也全然被拔除了。
ขุ. ส. ๒๕/๕๓๙. ขุ. จู. ๓๐/๑๓๙.
อาทานตณฺหํ วินเยถ สพฺพํ / อุทฺธํ อโธ ติริยํ วาปิ มชฺเฌ / ยํ ยํ หิ โลกสฺมึ อุปาทิยนฺติ / เตเนว มาโร อนฺเวติ ชนฺตุํ.
应遣除上、下、横、中一切执取之渴爱；因为人执取世间何物，魔王便由此物而追随他。
ขุ. ส. ๒๕/๕๔๖. ขุ. จู. ๓๐/๒๐๒.
อุจฺฉินฺท สิเนหมตฺตโน / กุมุทํ สารทิกํว ปาณินา / สนฺติมคฺคเมว พฺรูหย / นิพฺพานํ สุคเตน เทสิตํ.
当断除自我的爱恋，如以手折断秋日的白莲；当增长寂静之道，即善逝所示的涅槃。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๓.
โอวเทยฺยานุสาเสยฺย อสพฺภา จ นิวารเย / สตํ หิ โส ปิโย โหติ อสตํ โหติ อปฺปิโย.
人应互相劝诫、互相教导，并制止不善之行；这样的人为善人所爱，却不为恶人所爱。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๕.
กาเมสุ พฺรหฺมจริยวา วีตตณฺโห สทา สโต / สงฺขาย นิพฺพุโต ภิกฺขุ ตสฺส โน สนฺติ อิญฺชิตา.
见欲之过患、修梵行、离渴爱、常具正念、审察而寂灭的比丘，无有动摇。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๑. ขุ. จู. ๓๐/๓๕.
ขตฺติโย จ อธมฺมฏฺโฐ เวสฺโส จาธมฺมนิสฺสิโต / เต ปริจฺจชฺชุโภ โลเก อุปปชฺชนฺติ ทุคฺคตึ.
不住于法的刹帝利与不依于法的吠舍（平民），此二者舍世之后，皆堕恶趣。
ขุ. ชา. ปญฺจก. ๒๗/๑๗๕.
คตทฺธิโน วิโสกสฺส วิปฺปมุตฺตสฺส สพฺพธิ / สพฺพคนฺถปฺปหีนสฺส ปริฬาโห น วิชฺชติ.
旅程已尽、离忧、于一切处解脱、断尽一切系缚者，无有热恼。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๗.
จเช ธนํ องฺควรสฺส เหตุ / องฺคํ จเช ชีวิตํ รกฺขมาโน / องฺคํ ธนํ ชีวิตญฺจาปิ สพฺพํ / จเช นโร ธมฺมมนุสฺสรนฺโต.
为保全肢体应舍财物，为保全性命应舍肢体；而念及正法时，肢体、财物乃至性命，一切皆应舍弃。
ขุ. ชา. อสีติ. ๒๘/๑๔๗.
ฉนฺทชาโต อนกฺขาเต มนสา จ ผุฏฺโฐ สิยา / กาเม จ อปฏิพทฺธจิตฺโต อุทฺธํโสโตติ วุจฺจติ.
志求并心系于不可言说的涅槃、心不系着于诸欲者，被称为“上流者”。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๔.
ชิฆจฺฉา ปรมา โรคา สงฺขารา ปรมา ทุกฺขา / เอตํ ญตฺวา ยถาภูตํ นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ.
饥饿是最重的病，诸行是最重的苦；如实知此已得寂灭，是为最上之乐。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
ชีรนฺติ เว ราชรถา สุจิตฺตา / อโถ สรีรมฺปิ ชรํ อุเปติ / สตญฺจ ธมฺโม น ชรํ อุเปติ / สนฺโต หเว สพฺภิ ปเวทยนฺติ.
华丽的王车终会朽坏，身体亦将衰老；然而善人之法不会衰老，唯有善人与善人方能相知。
สํ. ส. ๑๕/๑๐๒.
เต ฌายิโน สาตติกา นิจฺจํ ทฬฺหปรกฺกมา / ผุสนฺติ ธีรา นิพฺพานํ โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ.
禅思、精勤不懈、恒常坚毅精进的智者，触证涅槃——无上的离缚安稳。
ขุ. ธ . ๒๕/๑๘.
ทุกฺขเมว หิ สมฺโภติ ทุกฺขํ ติฏฺฐติ เวติ จ / นาญฺญตฺร ทุกฺขา สมฺโภติ นาญฺญตฺร ทุกฺขา นิรุชฺฌติ.
唯有苦生起，苦住而后灭；除苦之外无一物生，除苦之外无一物灭。
สํ. ส. ๑๕/๑๙๙. ขุ. มหา. ๒๙/๕๓๖.
ธมฺโม ปโถ มหาราช อธมฺโม ปน อุปฺปโถ / อธมฺโม นิรยํ เนติ ธมฺโม ปาเปติ สุคตึ.
大王！法是正道（应当遵行），非法是歧途（不应遵行）；非法导向地狱，法则使人得生天界。
ขุ. ชา. สฏฺฐิ. ๒๘/๓๙.
นนฺทิสญฺโญชโน โลโก วิตกฺกสฺส วิจารณา / ตณฺหาย วิปฺปหาเนน นิพฺพานํ อิติ วุจฺจติ.
世间众生以喜乐为系缚，以寻思为游行；由于舍离渴爱，故称为涅槃。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๔๗. ขุ. จู ๓๐/๒๑๖,๒๑๗.
นาญฺญตฺร โพชฺฌาตปสา นาญฺญตฺร อินฺทฺริยสํวรา / นาญฺญตฺร สพฺพนิสฺสคฺคา โสตฺถึ ปสฺสามิ ปาณินํ.
我（如来）不见众生的安稳，除非依靠智慧、精进、防护诸根与舍离一切。
สํ. ส. ๑๕/๗๕.
ปญฺจกฺขนฺธา ปริญฺญาตา ติฏฺฐนฺติ ฉินฺนมูลกา / ทุกฺขกฺขโย อนุปฺปตฺโต นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว.
已遍知的五蕴，其根已断而住；已达苦尽，今不复有后有。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๓๔.
ปตฺตา เต นิพฺพานํ เย ยุตฺตา ทสพลสฺส ปาวจเน / อปฺโปสฺสุกฺกา ฆเฏนฺติ ชาติมรณปฺปหานาย.
勤修十力尊之教法、少事少务、为舍离生死而精进者，能证涅槃。
ขุ. เถรี. ๒๖/๕๐๒.
พหุสฺสุตํ อุปาเสยฺย สุตญฺจ น วินาสเย / ตํ มูลํ พฺรหฺมจริยสฺส ตสฺมา ธมฺมธโร สิยา.
应亲近多闻者，不使所闻退失；所闻是梵行之根本，故应成为持法者。
ขุ. เถร. ๒๖/๔๐๖.
มคฺคานฏฺฐงฺคิโก เสฏฺโฐ สจฺจานํ จตุโร ปทา / วิราโค เสฏฺโฐ ธมฺมานํ ทิปทานญฺจ จกฺขุมา.
诸道之中，八支圣道最上；诸谛之中，四句最上；诸法之中，离欲最上；两足众生之中，具眼的佛陀最上。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๑.
ยตฺถ นามญฺจ รูปญฺจ อเสสํ อุปรุชฺฌติ / วิญฺญาณสฺส นิโรเธน เอตฺเถตํ อุปรุชฺฌติ.
名与色于何处灭尽无余，此名色便于彼处灭，因识之灭故。
ขุ. สุง ๒๕/๕๓๑. ขุ. จู. ๓๐/๒๑.
ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ อหึสา สญฺญโม ทโม / เอตทริยา เสวนฺติ เอตํ โลเก อนามตํ.
何人具足真实、法、不害、律仪与自制，圣者便亲近此人；此乃世间的不死之法。
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๕๘.
ยานิ โสตานิ โลกสฺมึ สติ เตสํ นิวารณํ / โสตานํ สํวรํ พฺรูมิ ปญฺญาเยเต ปิธิยฺยเร.
世间所有的诸流，正念是其防堵；我说正念是诸流的堤防，而诸流由智慧而得关闭。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๐. ขุ. จู. ๓๐/๑๖,๒๐.
เย สนฺตจิตฺตา นิปกา สติมนฺโต จ ฌายิโน / สมฺมา ธมฺมํ วิปสฺสนฺติ กาเมสุ อนเปกฺขิโน.
心寂静、有护持自身之慧、具正念、修禅思、于诸欲无所顾恋者，如实正见于法。
ขุ. อิติ. ๒๕/๒๖๐.
โย จ ปปญฺจํ หิตฺวาน นิปฺปปญฺจปเท รโต / อาราธยิ โส นิพฺพานํ โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ.
已舍离令人迟滞的戏论、乐于无戏论之处者，证得涅槃——无上的离缚安稳。
องฺ. ฉกฺก. ๒๒/๓๒๙.
สกํ หิ ธมฺมํ ปริปุณฺณมาหุ / อญฺญสฺส ธมฺมํ ปน หีนมาหุ / เอวมฺปิ วิคฺคยฺห วิวาทยนฺติ / สกํ สกํ สมฺมติมาหุ สจฺจํ.
有些沙门婆罗门说自己的法圆满，却说他人的法低劣（有缺）；他们因此争执不休，因为各自都称自己的施设为真实。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๑. ขุ. มหา. ๒๙/๓๘๓.
สมฺมปฺปธานสมฺปนฺโน สติปฏฺฐานโคจโร / วิมุตฺติกุสุมสญฺฉนฺโน ปรินิพฺพายิสฺสตฺยนาสโว.
具足正勤、以念处为行境、以解脱之花遍覆、无有漏者，将般涅槃。
ขุ. เถร. ๒๖/๒๘๒.
สุสุขํ วต นิพฺพานํ สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ / อโสกํ วิรชํ เขมํ ยตฺถ ทุกฺขํ นิรุชฺฌติ.
正等觉者所示的涅槃，无忧、无垢、安稳，是苦之止息处，实为至乐。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๐๙.
โสรจฺจํ อวิหึสา จ ปาทา นาคสฺส เต ทุเว / สติ จ สมฺปชญฺญญฺจ จรณา นาคสฺส เต ปเร.
柔和与不害是象的后足，正念与正知是象的前足。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๖๘.
หีนํ ธมฺมํ น เสเวยฺย ปมาเทน น สํวเส / มิจฺฉาทิฏฺฐึ น เสเวยฺย น สิยา โลกวฑฺฒโน.
不应亲近下劣之法，不应住于放逸，不应亲近邪见，不应成为世间的累赘。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๗.
หีเนน พฺรหฺมจริเยน ขตฺติเย อุปปชฺชติ / มชฺฌิเมน จ เทวตฺตํ อุตฺตเมน วิสุชฺฌติ.
以下等的梵行得为刹帝利，以中等的梵行得为天神，以上等的梵行而得清净。
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๙๙.
ปกิรณกวรรค — หมวดเบ็ดเตล็ด ๔๒ บท
อจินฺติตมฺปิ ภวติ จินฺติตมฺปิ วินสฺสติ / น หิ จินฺตามยา โภคา อิตฺถิยา ปุริสสฺส วา.
未曾想到的，可能发生；已经想到的，可能落空；女子或男子的财富，绝非仅凭想望而得。
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๖๗.
อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ เวทนํ นาภินนฺทโต / เอวํสตสฺส จรโต วิญฺญาณํ อุปรุชฺฌติ.
不乐着于内外之受，如是具念而行，则识得灭。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๔๗. ขุ. จู. ๓๐/๒๑๘.
อชฺฌตฺตเมว อุปสเม / นาญฺญโต ภิกฺขุ สนฺติเมเสยฺย / อชฺฌตฺตํ อุปสนฺตสฺส / นตฺถิ อตฺตา กุโต นิรตฺตา วา.
比丘应寂止内在的烦恼与恶法，不应向他处求寂静；内已寂止者，无有新的执取，何况有所执取而须舍？
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๔. ขุ. มหา. ๒๙/๔๒๕,๔๒๖.
อปฺปสฺสาทา ทุกฺขา กามา นตฺถิ กามา ปรํ ทุกฺขํ. / เย กาเม ปฏิเสวนฺติ นิรยนฺเต อุปปชฺชเร.
诸欲乐少苦多，没有比欲更大的苦；耽于欲者，堕入地狱。
ขุ. ชา เอกาทสก. ๒๗/๓๑๕.
อพฺยาปชฺโฌ สิยา เอวํ สจฺจวาที จ มาณโว / อสฺมา โลกา ปรํ โลกํ เอวํ เปจฺจ น โสจติ.
如是不害（他人）而说真实语者，从此世去往他世，无有忧愁。
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๓๒.
อลโส คิหี กามโภคี น สาธุ / อสญฺญโต ปพฺพชิโต น สาธุ / ราชา น สาธุ อนิสมฺมการี / โย ปณฺฑิโต โกธโน ตํ น สาธุ.
享受欲乐而懒惰的居家者不善；不自制的出家人不善；不加思量而行事的国王不善；易怒的智者亦不善。
ขุ. ชา. วีส. ๒๗/๔๔๖.
อสาเร สารมติโน สาเร จาสารทสฺสิโน / เต สารํ นาธิคจฺฉนฺติ มิจฺฉาสงฺกปฺปโคจรา.
以非真实为真实、见真实为非真实者，以邪思惟为行处，不得至于真实。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๖.
อตีตํ นานุโสจนฺติ นปฺปชปฺปนฺติ นาคตํ / ปจฺจุปฺปนฺเนน ยาเปนฺติ เตน วณฺโณ ปสีทติ.
不忧过去、不求未来、以现前之物度日者，其容色清朗。
สํ. ส. ๑๕/๗.
อนวฏฺฐิตจิตฺตสฺส ลหุจิตฺตสฺส ทุพฺภิโน / นิจฺจํ อทฺธุวสีลสฺส สุขภาโว น วิชฺชติ.
心不坚定、轻浮、背叛朋友、行为反复无常者，没有快乐。
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๔๒.
อิตฺถีธุตฺโต สุราธุตฺโต อกฺขธุตฺโต จ โย นโร / ลทฺธํ ลทฺธํ วินาเสติ ตํ ปราภวโต มุขํ.
耽于女色、酗酒、赌博者，将所得财物尽数挥霍；此为败亡之因。
สุ. ขุ. ๒๕/๓๔๗.
อิตฺถี มลํ พฺรหฺมจริยสฺส เอตฺถายํ สชฺชเต ปชา / ตโป จ พฺรหฺมจริยญฺจ ตํ สินานมโนทกํ.
女人是梵行的污垢，此众人执着于女人；苦行与梵行是沐浴，而非水。
สํ. ส. ๑๕/๕๒.
อุปนียติ ชีวิตมปฺปมายุํ / ชรูปนีตสฺส น สนฺติ ตาณา / เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน / โลกามิสํ ปชเห สนฺติเปกฺโข.
此短促之寿为老所牵；众生为老所牵时，无所防护；见此死之怖畏，志求寂静者，当舍世间的诱饵。
สํ. ส. ๑๕/๗๗.
อุปสนฺโต อุปรโต มนฺตภาณี อนุทฺธโต / ธุนาติ ปาปเก ธมฺเม ทุมปตฺตํว มาลุโต.
寂静、离恶、善于言说、不掉举者，能去除恶法，如风吹落树叶。
ขุ. เถร. ๒๖/๒๖๐.
เอวญฺเจ สตฺตา ชาเนยฺยุํ ทุกฺขายํ ชาติสมฺภโว / น ปาโณ ปาณินํ หญฺเญ ปาณฆาตี หิ โสจติ.
若众生如是知“此生此有是苦”，众生便不应杀生；因为杀生者必忧愁。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๖.
กาเมสุ นาภิคิชฺเฌยฺย มนสานาวิโล สิยา / กุสโล สพฺพธมฺมานํ สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช.
比丘不应着于诸欲，心应不浊，应善巧于一切法，于一切威仪中具念。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๑. ขุ. จู. ๓๐/๒๖.
ตานิ เอตานิ ทิฏฺฐานิ ภวเนตฺติ สมูหตา / อุจฺฉินฺนํ มูลํ ทุกฺขสฺส นตฺถิทานิ ปุนพฺภโว.
已见圣谛，拔除导向有之渴爱，断除苦之根本者，不复有后有。
ที. มหา. ๑๐/๑๐๗.
ทาเนน สมจริยาย สํยเมน ทเมน จ / ยํ กตฺวา สุขิโต โหติ น จ ปจฺฉานุตปฺปติ.
人以布施、平等行、自制与调伏所作之业，因此业而得安乐，其业不会在日后焚烧他。
ขุ. ชา. ปกิณฺณก. ๒๗/๓๙๘.
นิทฺทาสีลี สภาสีลี อนุฏฺฐาตา จ โย นโร / อลโส โกธปญฺญาโณ ตํ ปราภวโต มุขํ.
好睡、好谈、不勤奋、懒惰、暴躁者——此为败亡之因。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๖.
ธโช รถสฺส ปญฺญาณํ ธูโม ปญฺญาณมคฺคิโน / ราชา รฏฺฐสฺส ปญฺญาณํ ภตฺตา ปญฺญาณมิตฺถิยา.
旗是车的标识，烟是火的标识，国王是国土的标识，丈夫是女人的标识。
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๘๖.
ธมฺมาราโม ธมฺมรโต ธมฺมํ อนุวิจินฺตยํ / ธมฺมํ อนุสฺสรํ ภิกฺขุ สทฺธมฺมา น ปริหายติ.
于法喜乐、思惟法、常忆念法的比丘，不退失于正法。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๕.
นตฺถิ โลเก รโห นาม ปาปกมฺมํ ปกุพฺพโต / ปสฺสนฺติ วนภูตานิ ตํ พาโล มญฺญเต รโห.
 คำอธิบาย
世间没有作恶者的隐秘之处；人们见是森林，愚人却以为是隐秘之地。
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๓๑.
น มานกามสฺส ทโม อิธตฺถิ / น โมนมตฺถิ อสมาหิตสฺส / เอโก อรญฺเญ วิหรมฺปมตฺโต / น มจฺจุเธยฺยสฺส ตเรยฺย ปารํ.
于此世，好慢者无有调伏；心不定者无有智；放逸者即使独居林中，亦不能渡过死亡之境。
สํ. ส. ๑๕/๖.
น ปเรสํ วิโลมานิ น ปเรสํ กตากตํ / อตฺตโน ว อเวกฺเขยฺย กตานิ อกตานิ จ.
不应听他人的粗恶之言，不应看他人已做与未做之事，应只观察自己已做与未做之事。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๑.
ปมาทํ ภยโต ทิสฺวา อปฺปมาทญฺจ เขมโต / ภาเวถฏฺฐงฺคิกํ มคฺคํ เอสา พุทฺธานุสาสนี.
见放逸为怖畏、不放逸为安稳，当修习八支圣道——此为诸佛之教诫。
ขุ. จริยา. ๓๓/๕๙๕.
ปิยานํ อทสฺสนํ ทุกฺขํ อปฺปิยานญฺจ ทสฺสนํ / ตสฺมา ปิยํ น กยิราถ ปิยาปาโย หิ ปาปโก.
不见所爱是苦，见所不爱亦是苦；故不应使任何事物成为所爱，因与所爱别离是不善之事。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๓.
มจฺจุนพฺภาหโต โลโก ปริกฺขิตฺโต ชราย จ / หญฺญติ นิจฺจมตฺตาโณ ปตฺตทณฺโฑว ตกฺกโร.
世间为死所摧、为老所围，无人能护，恒受煎熬，如受刑之人必须服刑。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๓๕.
ยํ ลภติ น เตน ตุสฺสติ / ยํ ปตฺเถติ ลทฺธํ หีเฬติ / อิจฺฉา หิ อนนฺตโคจรา / วิคติจฺฉานํ นโม กโรม เส.
人得到什么，不以此为足；所欲何物，便轻视已得之物；因为欲求无有穷尽，让我们礼敬离欲之人。
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๙๔.
ยถาหิ องฺคสมฺภารา โหติ สทฺโท รโถ อิติ / เอวํ ขนฺเธสุ สนฺเตสุ โหติ สตฺโตติ สมฺมติ.
如聚合诸部件而有“车”之名，五蕴存在时亦有“众生”之假名。
สํ. ส. ๑๕/๑๙๘. ขุ. มหา. ๒๙/๕๓๖.
ยถาปิ มูเล อนุปทฺทเว ทฬฺเห / ฉินฺโนปิ รุกฺโข ปุนเรว รูหติ / เอวมฺปิ ตณฺหานุสเย อนูหเต / นิพฺพตฺตติ ทุกฺขมิทํ ปุนปฺปุนํ.
如树根坚固无损，树虽被砍仍复生长；渴爱随眠未除，此苦便屡屡生起。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๐.
ยสฺส ราโค จ โทโส จ อวิชฺชา จ วิราชิตา / โส อิมํ สมุทฺทํ สคาหํ สรกฺขสํ / สอุมฺมิภยํ สุทุตฺตรํ อจฺจตริ.
已离贪、嗔、无明者，可谓已渡过这有猛兽、有恶徒、有波涛之险、极难渡越的大海。
สํ. สฬ. ๑๘/๑๙๗.
ยสฺมึ กามา น วสนฺติ ตณฺหา ยสฺส น วิชฺชติ / กถงฺกถา จ โย ติณฺโณ วิโมกฺโข ตสฺส นาปโร.
无有诸欲、无有渴爱、已渡疑惑者，其解脱不复变异。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๔๓. ขุ. จู. ๓๐/๑๗๐.
โย ทุกฺขมทฺทกฺขิ ยโตนิทานํ / กาเมสุ โส ชนฺตุ กถํ นเมยฺย / อุปธึ วิทิตฺวาน สงฺโคติ โลเก / ตสฺเสว ชนฺตุ วินยาย สิกฺเข.
因欲所生而受苦者，岂能倾（心）于欲？知依着是世间之缠缚，当学除去依着。
สํ. ส. ๑๕/๑๗๐.
โย เจตํ สหตี ชมฺมึ ตณฺหํ โลเก ทุรจฺจยํ / โสกา ตมฺหา ปปตนฺติ อุทพินฺทุว โปกฺขรา.
克服世间难以克服的卑劣渴爱者，忧愁从他身上脱落，如水滴从莲叶滑落。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๐.
รเสสุ เคธํ อกรํ อโลโล / อนญฺญโปสี สปทานจารี / กุเล กุเล อปฺปฏิพทฺธจิตฺโต / เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.
不贪求，不着于味，不养他人，次第乞食，心不系着于家族，当独行如犀牛角。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๓๗. ขุ. จู. ๓๐/๔๐๖.
ริตฺตสฺส มุนิโน จรโต กาเมสุ อนเปกฺขิโน / โอฆติณฺณสฺส ปิหยนฺติ กาเมสุ คธิตา ปชา.
以无所有而住、不恋于欲、已渡暴流的牟尼，即使尚着于欲的人们也喜爱他。
ขุ. สุ. ๒๕/๔๙๔.
วิทฺวา จ โย เวทคู นโร อิธ / ภวาภเว สงฺคมิมํ วิสชฺช / โส วีตตณฺโห อนีโฆ นิราโส / อตาริ โส ชาติชรนฺติ พฺรูมิ.
于此世通达明智、舍离大小有之缠缚者，离渴爱，无有苦，无所希求；我说他已渡越生与老。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๖. ขุ. จู. ๓๐/๑๐๔,๑๐๗
วิเวกญฺเญว สิกฺเขถ เอตทริยานมุตฺตมํ / เตน เสฏฺโฐ น มญฺเญถ ส เว นิพฺพานสนฺติเก.
应学习远离，此为圣者的最上功德；不因远离而自以为殊胜者，可谓近于涅槃而行。
ขุ. สุ. ๒๕/๔๙๔. ขุ. มหา. ๒๙/๑๙๑.
สงฺเกยฺย สงฺกิตพฺพานิ รกฺเขยฺยานาคตํ ภยํ / อนาคตภยา ธีโร อุโภ โลเก อเวกฺขติ.
应疑所当疑之险，应防未至之险；智者因畏惧未来而观照今生与来世。
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๓๖.
สญฺญํ ปริญฺญา วิตเรยฺย โอฆํ / ปริคฺคเหสุ มุนิ โนปลิตฺโต / อพฺพูฬฺหสลฺโล จรมปฺปมตฺโต / นาสึสติ โลกมิมํ ปรญฺจ.
遍知想已，可渡暴流；不着于所执之物的牟尼，拔箭而行，不放逸，可谓不期望此世与来世。
ขุ. สุ. ๒๕/๔๘๖. ขุ. มหา. ๒๙/๗๑.
สนฺตํ ตสฺส มนํ โหติ สนฺตา วาจา จ กมฺม จ / สมฺมทญฺญา วิมุตฺตสฺส อุปสนฺตสฺส ตาทิโน.
以正智解脱、寂静而安住者，其心寂静，其语与行亦寂静。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๘.
สพฺพปาปสฺส อกรณํ กุสลสฺสูปสมฺปทา / สจิตฺตปริโยทปนํ เอตํ พุทฺธานสาสนํ.
诸恶莫作，众善奉行，自净其意——此三者是诸佛的教诫。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๙.
สาธุ ธมฺมรุจี ราชา สาธุ ปญฺญาณวา นโร / สาธุ มิตฺตานมทฺทุพฺโภ ปาปสฺสากรณํ สุขํ.
好国王乐于法，好人有智慧，好朋友不背叛朋友，快乐在于不作恶。
ขุ. ชา. ปญฺญาส. ๒๘/๒๐.
ปัญญาวรรค — หมวดปัญญา ๗ บท
อทฺธา หิ ปญฺญา ว สตํ ปสตฺถา / กนฺตา สิรี โภครตา มนุสฺสา / ญาณญฺจ พุทฺธานมตุลฺยรูปํ / ปญฺญํ น อจฺเจติ สิรี กทาจิ.
善人确实赞叹智慧；人们喜爱财富，故贪求吉祥（地位）；但智者的知识无法称量，故财富永远不能超过智慧。
ขุ. ชา. วีส. ๒๗/๔๒๘.
คมฺภีรปญฺหํ มนสาภิจินฺตยํ / นจฺจาหิตํ กมฺม กโรติ ลุทฺทํ / กาลาคตํ อตฺถปทํ น ริญฺจติ / ตถาวิธํ ปญฺญวนฺตํ วทนฺติ.
以心思虑深奥之问题，不作无益之恶业，不舍应时而来的利益之道——智者称此人为有智慧者。
ขุ. ชา. จตฺตาฬีส. ๒๗/๕๔๐.
ทาโส ว ปญฺญสฺส ยสสฺสิ พาโล / อตฺเถสุ ชาเตสุ ตถาวิเธสุ / ยํ ปณฺฑิโต นิปุณํ สํวิเธติ / สมฺโมหมาปชฺชติ ตตฺถ พาโล.
愚人虽有名位，仍是智者的奴仆；诸事发生时，智者能妥善处理之处，愚人却陷于迷惘。
ขุ. ชา. วีส. ๒๗/๔๒๘.
ปญฺญวนฺตํ ตถาวาทึ สีเลสุ สุสมาหิตํ / เจโตสมถมนุยุตฺตํ ตํ เว วิญฺญู ปสํสเร.
知者赞叹有智慧、说真实语、安住于戒、勤于内心寂静之人。
ขุ. เถร. ๒๖/๔๑๑.
ปญฺญา สุตวินิจฺฉินี ปญฺญา กิตฺติสิโลกวฑฺฒนี / ปญฺญาสหิโต นโร อิธ อปิ ทุกฺเขสุ สุขานิ วินฺทติ.
智慧是判断所闻的工具，智慧增长荣誉与声名；此世具足智慧者，即使在苦中亦能得乐。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๕๐.
ปญฺญาย ติตฺตินํ เสฏฺฐํ น โส กาเมหิ ตปฺปติ / ปญฺญาย ติตฺตํ ปุริสํ ตณฺหา น กุรุเต วสํ.
诸满足之中，以智慧满足最为殊胜；以智慧满足者，不为欲所恼；渴爱不能使以智慧满足者屈服。
ขุ. ชา. ทฺวาทส. ๒๗/๓๒๙.
ส ปญฺญวา กามคุเณ อเวกฺขติ / อนิจฺจโต ทุกฺขโต โรคโต จ / เอวํ วิปสฺสี ปชหาติ ฉนฺทํ / ทุกฺเขสุ กาเมสุ มหพฺภเยสุ.
有智慧者见五欲为无常、苦与病；如是见者，舍离对欲的喜贪——欲是苦、是大怖畏。
ขุ. ชา. จตฺตาฬีส. ๒๗/๕๔๒.
ปุคคลวรรค — หมวดบุคคล ๕๒ บท
อกฺโกธโน อนุปนาหี อมกฺขี สุทฺธตํ คโต / สมฺปนฺนทิฏฺฐิ เมธาวี ตํ ชญฺญา อริโย อิติ.
不忿、不恨、不轻蔑、已达清净、具足正见、有智慧者——当知此人是圣者。
ขุ. ปฏิ. ๓๑/๒๔๑.
อกฺโกธสฺส กุโต โกโธ ทนฺตสฺส สมชีวิโน / สมฺมทญฺญา วิมุตฺตสฺส อุปสนฺตสฺส ตาทิโน.
无忿、已调伏、平等而住、以正智解脱、寂静安住者——忿怒从何而来？
ขุ. เถร. ๒๖/๓๓๔.
อจฺฉิทฺทวุตฺตึ เมธาวึ ปญฺญาสีลสมาหิตํ / เนกฺขํ ชมฺโพนทสฺเสว โก ตํ นินฺทิตุมรหติ.
行为无缺、安住于智慧与戒行、如阎浮檀金者，谁能责备？
ขุ. ธ. ๒๕/๔๕.
อนาคตปฺปชปฺปาย อตีตสฺสานุโสจนา / เอเตน พาลา สุสฺสนฺติ นโฬว หริโต ลุโต.
愚人因思虑未来、忧愁过去而憔悴，如被割下的青芦。
สํ. ส. ๑๕/๗.
อนุทฺธโต อจปโล นิปโก สํวุตินฺทฺริโย / กลฺยาณมิตฺโต เมธาวี ทุกฺขสฺสนฺตกโร สิยา.
聪慧、不掉举、不动摇、有智慧、守护诸根、有善友者，能作苦之边际。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๖๖.
อปฺปสฺสาทา ทุกฺขา กามา อิติ วิญฺญาย ปณฺฑิโต / อปิ ทิพฺเพสุ กาเมสุ รตึ โส นาธิคจฺฉติ.
诸欲乐少苦多；智者知此，即使是天界之欲亦不贪着。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๐.
อสฺสทฺโธ อกตญฺญู จ สนฺธิจฺเฉโท จ โย นโร / หตาวกาโส วนฺตาโส ส เว อุตฺตมโปริโส.
不（因人言而）轻信、知无为之涅槃、断除连结、灭尽机缘、吐尽希望者——此人是最上之人。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๘.
อโยเค ยุญฺชมตฺตานํ โยคสฺมิญฺจ อโยชยํ / อตฺถํ หิตฺวา ปิยคฺคาหี ปิเหตตฺตานุโยคินํ.
从事不应从事之事、不从事应从事之事，舍弃利益、随心所欲者，反而羡慕勤修正道之人。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๓.
อสตญฺจ สตญฺจ ญตฺวา ธมฺมํ / อชฺฌตฺตํ พหิทฺธา จ สพฺพโลเก / เทวมนุสฺเสหิ จ ปูชิโต โย / โส สงฺคชาลมติจฺจ โส มุนิ.
知内外善人与恶人之法，为一切世间天人所敬者——他已超越缠缚之网，是为牟尼。
ขุ. สุ. ๒๕/๔๓๒. ขุ. มหา. ๒๙/๔๐๖.
อากาเสว ปทํ นตฺถิ สมโณ นตฺถิ พาหิเร / สงฺขารา สสฺสตา นตฺถิ นตฺถิ พุทฺธานมิญฺชิตํ.
（此教之）外无沙门，无常住之行，诸佛无有动摇——如虚空中无足迹。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๙.
อุฏฺฐานวโต สตีมโต สุจิกมฺมสฺส นิสมฺมการิโน / สญฺญตสฺส จ ธมฺมชีวิโน อปฺปมตฺตสฺส ยโสภิวฑฺฒติ.
勤奋、具念、行为清净、审慎而行、善自防护、依法生活而不放逸者，荣誉日增。
ขุ. ธ. ๒๕/๑๘.
อุตฺตมํ ธมฺมตํ ปตฺโต สพฺพโลเก อนตฺถิโก / อาทิตฺตาว ฆรา มุตฺโต มรณสฺมึ น โสจติ.
已证最上之法、于一切世间无所欲求者，不因死亡而忧愁，如已逃出火宅之人。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๐.
อุยฺยุญฺชนฺติ สตีมนฺโต น นิเกเต รมนฺติ เต / หํสาว ปลฺลลํ หิตฺวา โอกโมกํ ชหนฺติ เต.
具念者出离，不乐于住处，舍弃住处如天鹅舍弃泥沼。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๗.
กายมุนึ วาจามุนึ เจโตมุนิมนาสวํ / มุนึ โมเนยฺยสมฺปนฺนํ อาหุ สพฺพปหายินํ.
身寂静、语寂静、意寂静、无漏、具足智慧、舍离一切者，智者称之为牟尼。
องฺ. ติก. ๒๐/๓๕๒.
กายสุจึ วาจาสุจึ เจโตสุจิมนาสวํ / สุจึ โสเจยฺยสมฺปนฺนํ อาหุ นินฺหาตปาปกํ.
身清净、语清净、意清净、无漏、具足清净、已洗净恶者，智者称之为清净者。
องฺ. ติก. ๒๐/๓๕๒.
โกธโน อุปนาหี จ ปาปมกฺขี จ โย นโร / วิปนฺนทิฏฺฐิ มายาวี ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.
易怒、怀恨、以恶轻蔑他人、见解败坏、有欺诈者——当知此人是卑劣之人。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๔๙.
ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา / สพฺเพว โสรตา ทนฺตา สพฺเพว ปรินิพฺพุตา.
刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、旃陀罗与一切贱业者，寂静而调伏之后，皆同样般涅槃。
ขุ. ชา. ปกิณฺณก. ๒๗/๓๗๖.
โจรํ หรนฺตํ วาเรนฺติ หรนฺโต สมโณ ปิโย / สมณํ ปุนปฺปุนายนฺตํ อภินนฺทนฺติ ปณฺฑิตา.
智者阻挡取物而去的盗贼，而取物而去的沙门却受人喜爱；智者乐于迎接常来的沙门。
สํ. ส. ๒๕/๖๐.
ชยํ เวรํ ปสวติ ทุกฺขํ เสติ ปราชิโต / อุปสนฺโต สุขํ เสติ หิตฺวา ชยปราชยํ.
胜者招怨，败者苦卧；舍胜负而心寂静者，安乐而卧。
ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.
ตสฺมา สตญฺจ อสตญฺจ นานา โหติ อิโต คติ / อสนฺโต นิรยํ ยนฺติ สนฺโต สคฺคปรายนา.
（因为善人之法非恶人所能奉行）善人与恶人离此世后的去处不同：恶人堕地狱，善人生天界。
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๔๓๕.
ตสฺมา หิ ธีโร อิธุปฏฺฐิตาสติ / กาเม จ ปาเป จ อเสวมาโน / สหาปิ ทุกฺเขน ชเหยฺย กาเม / ปฏิโสตคามีติ ตมาหุ ปุคฺคลํ.
因智者于此法与律中安立正念，不习近欲与恶，舍离欲与苦——故称此人为“逆流者”。
องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๗.
ทุทฺททํ ททมานานํ ทุกฺกรํ กมฺมกุพฺพตํ / อสนฺโต นานุกุพฺพนฺติ สตํ ธมฺโม ทุรนฺวโย.
善人施难施之物、作难作之事，恶人不能效法；因为善人之法非恶人所能奉行。
ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๖๓.
น ชจฺจา วสโล โหติ น ชจฺจา โหติ พฺราหฺมโณ / กมฺมุนา วสโล โหติ กมฺมุนา โหติ พฺราหฺมโณ.
非因出身而卑劣，非因出身而高贵；（而是）因行为而卑劣，因行为而高贵。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๕๒.
นิฏฺฐํ คโต อสนฺตาสี วีตตณฺโห อนงฺคโณ / อจฺฉินฺทิ ภวสลฺลานิ อนฺติโมยํ สมุสฺสโย.
已达成就（阿罗汉果）、无所惊惧、离渴爱、无诱惑之烦恼、已断导向有之箭者——此身即是其最后之身。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๓.
นิลฺโลลุโป นิกฺกุโห นิปฺปิปาโส / นิมฺมกฺโข นิทฺธนฺตกสาวโมโห / นิราสโส สพฺพโลเก ภวิตฺวา / เอโก จเร ขคฺควิสาณกปฺโป.
不贪、不伪装、不渴求、不轻蔑，如以涩剂除去愚痴，无所希求，克服全世界，当独行如犀牛角。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๓๖. ขุ. จู. ๓๐/๓๗๙.
ปาปํ น กยิรา วจสา มนสา / กาเยน วา กิญฺจน สพฺพโลเก / กาเม ปหาย สติมา สมฺปชาโน / ทุกฺขํ น เสเวถ อนตฺถสญฺหิตํ.
不应以身、语、意作恶，恶是一切世间的牵缠；具念正知，已舍诸欲，不应习近与无益相应之苦。
สํ. ส. ๑๕/๔๒.
มทนิมฺมทนํ โสกนุทํ สํสารปริโมจนํ / สพฺพทุกฺขกฺขยํ มคฺคํ สกฺกจฺจํ ปฏิปชฺชถ.
你们当恭敬行于此道——此道能醒醉、除忧、脱轮回，是一切苦的尽处。
ขุ. พุ. ๓๓/๔๑๕.
มานํ ปหาย สุสมาหิตตฺโต / สุเจตโส สพฺพธิ วิปฺปมุตฺโต / เอโก อรญฺเญ วิหรํ อปฺปมตฺโต / ส มจฺจุเธยฺยสฺส ตเรยฺย ปารํ.
舍离我慢、善自安立、心善、于一切处解脱、独居林中而不放逸者——能渡过死亡之境。
สํ. ส. ๒๕/๖.
โมสวชฺเช น นิยฺเยถ รูเป เสฺนหํ น กุพฺพเย / มานญฺจ ปริชาเนยฺย สาหสา วิรโต จเร.
不应喜好妄语，不应贪恋容色；应遍知我慢，远离冲动。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๑๘. ขุ. มหา. ๒๙/๕๑๗.
มาเนน วญฺจิตา เส สงฺขาเรสุ สงฺกิลิสฺสมานา เส / ลาภาลาเภน มถิตา สมาธึ นาธิคจฺฉนฺติ.
为我慢所欺、于诸行中染污、为得与失所侵扰者，不得定。
ขุ. เถร. ๒๖/๒๘๓.
ยมฺหิ สจฺจญฺจ ธมฺโม จ อหึสา สญฺญโม ทโม / ส เว วนฺตมโล ธีโร โส เถโรติ ปวุจฺจติ.
何人具足真实、法、不害、律仪与自制——此人有智慧、离垢，被称为长老。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๐.
ยทา ทุกฺขํ ชรามรณนฺติ ปณฺฑิโต / อวิทฺทสู ยตฺถ สิตา ปุถุชฺชนา / ทุกฺขํ ปริญฺญาย สโต ว ฌายติ / ตโต รตึ ปรมตรํ น วินฺทติ.
当智者知老与死是苦，遍知凡夫所依之苦，具念禅思而住时，便不会遇到比此更大的喜乐。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๔๔.
ยสฺส ราโค จ โทโส จ มาโน มกฺโข จ ปาติโต / สาสโปริว อารคฺคา ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.
使贪、嗔、慢与覆恶脱落，如芥子从针尖落下者——我称之为婆罗门。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๙.
ยสฺสาลยา น วิชฺชนฺติ อญฺญาย อกถงฺกถี / อมโตคธํ อนุปฺปตฺตํ ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.
无所爱着、已知而无疑、已入不死、已达目的者——我称之为婆罗门。
ขุ. ธ. ๒๕/๗๐.
เย เกจิ กาเมสุ อสญฺญตา ชนา / อวีตราคา อิธ กามโภคิโน / ปุนปฺปุนํ ชาติชรูปคา หิ เต. / ตณฺหาธิปนฺนา อนุโสตคามิโน.
有些人于欲不自制、未离贪，于此世享受欲乐——他们被渴爱征服，随（渴爱之）流漂荡，必屡屡遭受生与老。
องฺ. จตุกฺก. ๒๑/๗.
เย จ โข พาลา ทุมฺเมธา ทุมฺมนฺตี โมหปารุตา / ตาทิสา ตตฺถ รชฺชนฺติ มารกฺขิตฺตสฺมิ พนฺธเน.
愚痴、劣慧、恶思、为愚痴所覆之人——此等人便落入魔王所设之缚。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๒.
เย จ สีเลน สมฺปนฺนา ปญฺญายูปสเม รตา / อารกา วิรตา ธีรา น โหนฺติ ปรปตฺติยา.
具足戒行、以智慧乐于寂静的智者——如是智者远离恶事，不须依赖他人之信。
ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๔๓.
เย ฌานปสุตา ธีรา เนกฺขมฺมูปสเม รตา / เทวาปิ เตสํ ปิหยนฺติ สมฺพุทฺธานํ สตีมตํ.
勤修禅那、乐于出离所生之寂静的智者——诸天亦喜爱这些善觉悟、具正念的智者。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๙.
เยสํ ราโค จ โทโส จ อวิชฺชา จ วิราชิตา / ตาที ตตฺถ น รชฺชนฺติ ฉินฺนสุตฺตา อพนฺธนา.
解脱贪、嗔、无明者——彼安住不动，缰绳已断，无有系缚，于彼处不着。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๑๒.
โย จ คุตฺเตน จิตฺเตน สุณาติ ชินสาสนํ / เขเปตฺวา อาสเว สพฺเพ สจฺฉิกตฺวา อกุปฺปตํ / ปปฺปุยฺย ปรมํ สนฺตึ ปรินิพฺพาติ อนาสโว.
以守护之心听闻胜者之教者——彼令一切漏尽，证不动之法，得最上寂静，无漏而寂灭。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๒๓.
โย เตสุ คุตฺโต วิทิตินฺทฺริโย จเร / ธมฺเม ฐิโต อชฺชวมทฺทเว รโต / สงฺคาติโค สพฺพทุกฺขปฺปหีโน / น ลิมฺปตี ทิฏฺฐสุเตสุ ธีโร.
守护诸根、知六根、住于法、乐于正直与柔和、超越缠缚之烦恼、舍一切苦而行者——此坚毅之人，不着于所见所闻。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๗๔.
โรสโก กทริโย จ ปาปิจฺโฉ มจฺฉรี สโฐ / อหิริโก อโนตฺตปฺปี ตํ ชญฺญา วสโล อิติ.
易怒、悭吝、怀恶欲、吝啬、夸耀、无惭、无愧者——当知此人是卑劣之人。
ขุ. สุ. ๒๕/๓๕๑.
ลาภกมฺยา น สิกฺขติ อลาเภ จ น กุปฺปติ / อวิรุทฺโธ จ ตณฺหาย รเส จ นานุคิชฺฌติ.
智者不为求利而学，不因失利而恼，不因渴爱而生喜厌，不着于味。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๐๑. ขุ. มหา. ๒๙/๒๘๔.
สงฺขาย โลกสฺมิ ปโรปรานิ / ยสฺสิญฺชิตํ นตฺถิ กุหิญฺจิ โลเก / สนฺโต วิธูโม อนีโฆ นิราโส / อตาริ โส ชาติชรนฺติ พฺรูมิ.
观察世间的高下之后，于世间任何所缘皆不动摇者——我说他是寂静者，无（烦恼之）烟，无苦，离渴爱，已渡越生与老。
องฺ. ติก. ๒๐/๑๖๙.
สพฺพทา เว สุขํ เสติ พฺราหฺมโณ ปรินิพฺพุโต / โย น ลิมฺปติ กาเมสุ สีติภูโต นิรูปธิ.
清凉、无依着、不着于欲者——彼是婆罗门，已寂灭，恒常安乐而住。
สํ. ส. ๑๕/๓๑๒.
สพฺพโส นามรูปสฺมึ ยสฺส นตฺถิ มมายิตํ / อสตา จ น โสจติ ส เว ภิกฺขูติ วุจฺจติ.
于名色全无“我所”之执，且不因不存在的名色而忧愁者——此人乃称为比丘。
ขุ. ธ. ๒๕/๖๕.
สพฺพา อาสตฺติโย เฉตฺวา วิเนยฺย หทเย ทรํ / อุปสนฺโต สุขํ เสติ สนฺตึ ปปฺปุยฺย เจตโส.
断一切缠缚、遣除内心烦躁者——彼已至内心寂静，安乐而住。
องฺ. ติก. ๒๐/๑๗๕.
สพฺเพสุ กาเมสุ โย วีตราโค / อากิญฺจญฺญํ นิสฺสิโต หิตฺวมญฺญํ / สญฺญาวิโมกฺเข ปรเมธิมุตฺโต / ติฏฺเฐยฺย โส ตตฺถ อนานุยายี.
离一切欲之贪着、超越其余诸禅、依止无所有处定、心倾向殊胜的想解脱者——彼可住于无所有处定而不退。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๘. ขุ. จู. ๓๐/๑๓๓.
ส วีตราโค ส วิเนยฺย โทสํ / เมตฺตจิตฺตํ ภาเวยฺย อปฺปมาณํ / สพฺเพสุ ภูเตสุ นิธาย ทณฺฑํ / อนินฺทิโต พฺรหฺมมุเปติ ฐานํ.
离贪、已除嗔者，当修无量慈心；于一切众生舍弃刑杖，不受谴责，往至殊胜之处。
ขุ. ชา. จตฺตาฬีส. ๒๗/๕๔๒.
โส อุภนฺตมภิญฺญาย มชฺเฌ มนฺตา น ลิมฺปติ / ตํ พฺรูมิ มหาปุริโสติ โส อิธ สิพฺพินิมจฺจคา.
彼（已灭烦恼、无有动摇者）知二边已，以智慧不着于中间；我称之为大丈夫；彼已舍此世缝心之渴爱。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๒. ขุ. จู. ๓๐/๓๕.
โสกปริเทวมจฺฉรํ / น ชหนฺติ คิทฺธา มมายิเต / ตสฺมา มุนโย ปริคฺคหํ / หิตฺวา อจรึสุ เขมทสฺสิโน.
着于“我所”之物者，不能舍离忧愁、悲叹与悭吝；故见安稳的牟尼们，舍弃执取而去。
ขุ. สุ. ๒๕/๑๙๓. ขุ. มหา. ๒๙/๑๕๔.
โสจติ ปุตฺเตหิ ปุตฺติมา / โคมิโก โคหิ ตเถว โสจติ / อุปธีหิ นรสฺส โสจนา / น หิ โส โสจติ โย นิรูปธิ.
有子者因子而忧，有牛者亦因牛而忧；人因依着而忧；无依着者，无所忧愁。
สํ. ส. ๑๕/๙.
มัจจุวรรค — หมวดความตาย ๓ บท
อจฺเจนฺติ กาลา ตรยนฺติ รตฺติโย / วโยคุณา อนุปุพฺพํ ชหนฺติ / เอตํ ภยํ มรเณ เปกฺขมาโน / ปุญฺญานิ กยิราถ สุขาวหานิ.
时光流逝，夜晚过去，年岁次第舍去；见此死之怖畏，当作能带来快乐之福。
สํ. ส. ๑๕/๘๙.
ผลานมิว ปกฺกานํ ปาโต ปตนโต ภยํ / เอวํ ชาตาน มจฺจานํ นิจฺจํ มรณโต ภยํ.
已生之众生的怖畏，在于必定死亡；如熟果的怖畏，在于清晨必落。
ขุ. สุ. ๒๕/๔๔๘. ขุ. มหา. ๒๙/๑๔๕.
รูปธาตุปริญฺญาย อรูเปสุ อสณฺฐิตา / นิโรเธ เย วิมุจฺจนฺติ เต ชนา มจฺจุหายิโน.
遍知色界、不住于无色界、于灭界解脱者——此等人可谓已舍离死亡。
ขุ. อิติ. ๒๕/๒๖๕.
วาจาวรรค — หมวดวาจา ๖ บท
อกกฺกสํ วิญฺญาปนึ คิรํ สจฺจํ อุทีรเย / ยาย นาภิสเช กญฺจิ ตมหํ พฺรูมิ พฺราหฺมณํ.
所说之言不触恼任何人，不粗恶，能达义，且真实者——我称之为婆罗门。
ขุ. ธ. ๒๕/๗๐.
อกฺโกธโน อสนฺตาสี อวิกตฺถี อกุกฺกุจฺโจ / มนฺตาภาณี อนุทฺธโต ส เว วาจายโต มุนิ.
不忿、不惊、不夸、不恼、以智慧而言、不掉举者——此人乃称为牟尼，语已调御。
ขุ. สุ. ๒๕/๕๐๐. ขุ. มหา. ๒๙/๒๕๗.
อพทฺธา ตตฺถ พชฺฌนฺติ ยตฺถ พาลา ปภาสเร; / พทฺธาปิ ตตฺถ มุจฺจนฺติ ยตฺถ ธีรา ปภาสเร.
愚人所说之事，虽未被缚亦着于此；智者所说之事，虽被缚亦得脱于此。
ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๓๙.
ปรสฺส วา อตฺตโน วาปิ เหตุ / น ภาสติ อลิกํ ภูริปญฺโญ / โส ปูชิโต โหติ สภาย มชฺเฌ / ปจฺฉาปิ โส สุคฺคติคามิ โหติ.
有智慧者不为他人或自己而妄语；此人于大众中受敬奉，日后亦往善趣。
ขุ. ชา. วีสติ. ๒๗/๔๒๗.
ยํ พุทฺโธ ภาสตี วาจํ เขมํ นิพฺพานปตฺติยา / ทุกฺขสฺสนฺตกิริยาย สา เว วาจานมุตฺตมา.
佛陀所说之安稳之语，为证涅槃、为作苦之边际——此语即是一切语中最上者。
ขุ. เถร. ๒๖/๔๓๔.
สจฺจํ เว อมตา วาจา เอส ธมฺโม สนนฺตโน / สจฺเจ อตฺเถ จ ธมฺเม จ อาหุ สนฺโต ปติฏฺฐิตา.
真实语实是不死之言，此乃古法；善人安住于合义合法的真实。
ขุ. เถร. ๒๖/๔๓๔.
วิริยวรรค — หมวดเพียร ๕ บท
โกสชฺชํ ภยโต ทิสฺวา วิริยารมฺภญฺจ เขมโต / อารทฺธวิริยา โหถ เอสา พุทฺธานุสาสนี.
你们当见懈怠为怖畏，见发起精进为安稳，从而发起精进——此为诸佛之教诫。
ขุ. จริยา. ๒๒/๕๙๕.
ตุมฺเหหิ กิจฺจํ อาตปฺปํ อกฺขาตาโร ตถาคตา / ปฏิปนฺนา ปโมกฺขนฺติ ฌายิโน มารพนฺธนา.
你们应当自己努力，如来只是指路者；修禅思而行道者，将解脱魔王的束缚。
ขุ. ธ. ๒๕/๕๑.
นิทฺทํ ตนฺทึ วิชิมฺหิตํ อรตึ ภตฺตสมฺมทํ / วิริเยน นํ ปณาเมตฺวา อริยมคฺโค วิสุชฺฌติ.
以精进驱除睡眠、懒惰、伸懒腰、不乐与食后昏沉，圣道便得清净。
สํ. ส. ๑๕/๑๐.
โย จ วสฺสสตํ ชีเว กุสีโต หีนวีริโย / เอกาหํ ชีวิตํ เสยฺโย วิริยํ อารภโต ทฬฺหํ.
懈怠而精进低劣者纵活百年，不如坚固发起精进者活一日。
ขุ. ธ. ๒๕/๓๐.
สพฺพทา สีลสมฺปนฺโน ปญฺญวา สุสมาหิโต / อารทฺธวิริโย ปหิตตฺโต โอฆํ ตรติ ทุตฺตรํ.
常具足戒行、有智慧、心善安定、发起精进而自励者，能渡难渡之暴流。
สํ. ส. ๑๕/๗๔.
สามัคคีวรรค — หมวดสามัคคี ๓ บท
วิวาทํ ภยโต ทิสฺวา อวิวาทญฺจ เขมโต / สมคฺคา สขิลา โหถ เอสา พุทฺธานุสาสนี.
你们当见争论为怖畏，见不争为安稳，和合而柔顺——此为诸佛之教诫。
ขุ. จริยา. ๓๓/๕๙๕.
สามคฺยเมว สิกฺเขถ พุทฺเธเหตํ ปสํสิตํ / สามคฺยรโต ธมฺมฏฺโฐ โยคกฺเขมา น ธํสติ.
应当学习和合，和合为智者所赞叹；乐于和合、住于法者，不失离缚之安稳。
ขุ. ชา. เตรส. ๒๗/๓๔๖.
สุขา สงฺฆสฺส สามคฺคี สมคฺคานญฺจนุคฺคโห / สมคฺครโต ธมฺมฏฺโฐ โยคกฺเขมา น ธํสติ.
僧团的和合是安乐，扶助和合者亦是安乐；乐于和合者、住于法者，不失离缚之安稳。
ขุ. อิติ. ๒๕/๒๓๘.
สีลวรรค — หมวดศีล ๖ บท
อุนฺนฬสฺส ปมตฺตสฺส พาหิราสสฺส ภิกฺขุโน / สีลํ สมาธิ ปญฺญา จ ปาริปูรึ น คจฺฉติ.
比丘有慢、放逸、寄望于外时，戒、定、慧不得圆满。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๖๐.
เตสํ สมฺปนฺนสีลานํ อปฺปมาทวิหารินํ / สมฺมทญฺญา วิมุตฺตานํ มาโร มคฺคํ น วินฺทติ.
魔王虽寻，不见戒行圆满、住于不放逸、以正智解脱者之踪迹。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๒.
สีลํ พลํ อปฺปฏิมํ สีลํ อาวุธมุตฺตมํ / สีลํ อาภรณํ เสฏฺฐํ สีลํ กวจมพฺภุตํ.
戒是无比之力，戒是最上之武器，戒是最殊胜之庄严，戒是不可思议之铠甲。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๕๘.
สีลเมว อิธ อคฺคํ ปญฺญวา ปน อุตฺตโม / มนุสฺเสสุ จ เทเวสุ สีลปญฺญาณโต ชยํ.
于此世唯戒为最上，而有智慧者为最尊；人天之中的胜利，由戒与慧而来。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๕๘.
สีลํ สมฺพลเมวคฺคํ สีลํ ปาเถยฺยมุตฺตมํ / สีลํ เสฏฺโฐ อติวาโห เยน วาติ ทิโส ทิสํ.
戒是最胜之集力，戒是最上之资粮，戒是最殊胜之向导；因戒（之香）遍闻十方。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๕๘.
สีลํ เสตุ มเหสกฺโข สีลํ คนฺโธ อนุตฺตโร / สีลํ วิเลปนํ เสฏฺฐํ เยน วาติ ทิโส ทิสํ.
戒是重要之桥，戒是无上之香，戒是最殊胜之涂香；因戒（之香）遍闻十方。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๕๘.
เสวนาวรรค — หมวดคบหา ๘ บท
อุทฺธโต จปโล ภิกฺขุ มิตฺเต อาคมฺม ปาปเก / สํสีทติ มโหฆสฺมึ อุมฺมิยา ปฏิกุชฺชิโต.
掉举、动摇、依于恶友的比丘，为波浪所击，沉没于大水之中。
ขุ. เถร. ๒๖/๓๖๖.
ธมฺมกาโม สุตาธาโร ภเวยฺย ปริปุจฺฉโก / สกฺกจฺจํ ปยิรุปาเสยฺย สีลวนฺเต พหุสฺสุเต.
应爱乐于法，持守所闻，善于请问，恭敬亲近持戒多闻者。
ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๓๓๒.
นิธีนํว ปวตฺตารํ ยํ ปสฺเส วชฺชทสฺสินํ / นิคฺคยฺหวาทึ เมธาวึ ตาทิสํ ปณฺฑิตํ ภเช / ตาทิสํ ภชมานสฺส เสยฺโย โหติ น ปาปิโย.
若见能指出过失、如指示宝藏、能训诫、有智慧的智者，当亲近此智者；亲近此人，只有增上，绝不退堕。
ขุ. ธ. ๒๕/๒๕.
นิหียติ ปุริโส นิหีนเสวี / น จ หาเยถ กทาจิ ตุลฺยเสวี / เสฏฺฐมุปนมํ อุเทติ ขิปฺปํ / ตสฺมา อตฺตโน อุตฺตรึ ภเชถ.
任何时候，亲近下劣者，自身也变下劣；亲近同等者，不致退堕；亲近殊胜者，迅速上进；故应亲近高于自己之人。
องฺ. ติก. ๒๐/๑๕๘.
ปสนฺนเมว เสเวยฺย อปฺปสนฺนํ วิวชฺชเย / ปสนฺนํ ปยิรุปาเสยฺย รหทํวุทกตฺถิโก.
应只亲近有净信者，远离无净信者，亲近有净信者，如求水者趋向水池。
ขุ. ชา. ปญฺญาส. ๒๘/๒๓.
ปิสุเณน จ โกธเนน / มจฺฉรินา จ วิภูตินนฺทินา / สขิตํ น กเรยฺย ปณฺฑิโต / ปาโป กาปุริเสน สงฺคโม.
 คำอธิบาย
智者不应与两舌者、易怒者、悭吝者及沉迷财富者为友；因为与恶人交往是卑劣之事。
ขุ. เถร. ๒๖/๔๐๕.
ภเช ภชนฺตํ ปุริสํ อภชนฺตํ น ภชฺชเย / อสปฺปุริสธมฺโม โส โย ภชนฺตํ น ภชฺชติ.
应亲近亲近自己者，不应亲近不亲近自己者；不亲近亲近自己者，可谓无善人之法。
ขุ. ชา. ปญฺญาส. ๒๘/๒๓.
สพฺภิเรว สมาเสถ สพฺภิ กุพฺเพถ สนฺถวํ / สตํ สทฺธมฺมมญฺญาย สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจติ.
应与善人交往，与善人亲近；遍知善人之正法者，解脱一切苦。
สํ. ส. ๑๕/๘๐.
บาลีอักษรโรมันถอดจากอักษรไทยโดยอัตโนมัติ · คำอธิบายแสดงเฉพาะบทที่ผ่านการตรวจทานแล้ว
ฝึกแต่งกระทู้ธรรม แบบฝึกท่องจำ ปัญหาธรรมศึกษาย้อนหลัง หน้าหลัก