พุทธศาสนสุภาษิต

สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม

คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ

นักธรรม
ธรรมศึกษา (ในประเทศ)
ธรรมศึกษา (ต่างประเทศ)
ภาษา / Language : ไทยEnglishIndonesia中文DeutschDanskहिन्दी日本語नेपाली
ธรรมศึกษาชั้นเอก ระดับอุดมศึกษาและประชาชนทั่วไป · ขอบข่ายหลักสูตร ๙ ช่วงชั้น ๒๕๖๔ · ๒๐ บท · มีคำอธิบายแล้ว ๖ บท
กัมมวรรค — หมวดกรรม ๔ บท
อติสีตํ อติอุณฺหํ อติสายมิทํ อหุ / อิติ วิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต อตฺถา อจฺเจนฺติ มาณเว.
 คำอธิบาย
Saying, “It’s too cold, it’s too hot, it’s too late,” one delays and abandons work; thus they let their chances pass by.
ทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค (ที. ปาฏิ. ๑๑/๑๙๙.)
ยาทิสํ วปเต พีชํ ตาทิสํ ลภเต ผลํ / กลฺยาณการี กลฺยาณํ ปาปการี จ ปาปกํ.
 คำอธิบาย
As the seed one sows, so is the fruit one reaps: the doer of good gets good, the doer of evil gets evil.
สังยุตตนิกาย สคาถวรรค (สํ. ส. ๑๕/๓๓๓.)
อถ ปาปานิ กมฺมานิ กรํ พาโล น พุชฺฌติ / เสหิ กมฺเมหิ ทุมฺเมโธ อคฺคิทฑฺโฒว ตปฺปติ.
 คำอธิบาย
When a fool of poor wisdom does evil, he does not realize it; he is tormented by his own deeds as if burnt by fire.
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๓๓.)
สุขกามานิ ภูตานิ โย ทณฺเฑน วิหึสติ / อตฺตโน สุขเมสาโน เปจฺจ โส น ลภเต สุขํ.
 คำอธิบาย
All beings desire happiness. Whoever, seeking his own happiness, harms them with violence, finds no happiness hereafter.
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๓๒.)
จิตตวรรค — หมวดจิต ๔ บท
อานาปานสฺสติ ยสฺส ปริปุณฺณา สุภาวิตา / กาโยปิ อนิญฺชิโต โหติ จิตฺตมฺปิ โหติ อนิญฺชิตํ.
One who has well and fully developed mindfulness of breathing in and out — neither his body nor his mind trembles.
ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค (ขุ. ปฏิ. ๓๑/๒๕๐.)
ทิโส ทิสํ ยํ ตํ กยิรา เวรี วา ปน เวรินํ / มิจฺฉาปณิหิตํ จิตฺตํ ปาปิโย นํ ตโต กเร.
A thief may harm a thief, an enemy an enemy; but a wrongly directed mind does far greater harm.
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๒๐.)
ยถา อคารํ ทุจฺฉนฺนํ วุฏฺฐี สมติวิชฺฌติ / เอวํ อภาวิตํ จิตฺตํ ราโค สมติวิชฺฌติ.
As rain leaks into a badly thatched house, so lust leaks into an undeveloped mind.
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๑๖.)
จิตฺเตน นียติ โลโก จิตฺเตน ปริกสฺสติ / จิตฺตสฺส เอกธมฺมสฺส สพฺเพว วสมนฺวคู.
The world is led by the mind, dragged along by the mind; all beings come under the sway of this one thing — the mind.
สังยุตตนิกาย สคาถวรรค (สํ. ส. ๑๕/๕๔.)
มัจจุวรรค — หมวดความตาย ๔ บท
อจฺจยนฺติ อโหรตฺตา ชีวิตํ อุปรุชฺฌติ / อายุ ขียติ มจฺจานํ กุนฺนทีนํว โอทกํ.
Days and nights pass, life wears away, the lifespan of beings comes to an end, like the water of little streams.
สังยุตตนิกาย สคาถวรรค (สํ. ส. ๑๕/๑๕๙. ขุ. มหา. ๒๙/๑๔๔.)
ทหรา จ มหนฺตา จ เย พาลา เย จ ปณฺฑิตา / สพฺเพ มจฺจุวสํ ยนฺติ สพฺเพ มจฺจุปรายนา.
The young and the old, the foolish and the wise — all come under the sway of death; all have death before them.
ขุททกนิกาย สุตตนิบาต (นัย. ที. มหา. ๑๐/๑๔๑. ขุ. สุ. ๒๕/๔๔๘.)
ยถา วาริวโห ปูโร วเห รุกฺเข ปกูลเช / เอวํ ชราย มรเณน วุยฺหนฺเต สพฺพปาณิโน.
As a river in full flood sweeps away the trees growing on its banks, so all living beings are swept away by old age and death.
ขุททกนิกาย ชาดก มหานิบาต (ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๖๔.)
ยถา ทณฺเฑน โคปาโล คาโว ปาเชติ โคจรํ / เอวํ ชรา จ มจฺจุ จ อายุํ ปาเชนฺติ ปาณินํ.
As a cowherd drives the cattle to pasture with his staff, so old age and death drive on the lives of living beings.
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๓๓.)
ปัญญาวรรค — หมวดปัญญา ๔ บท
ปญฺญา หิ เสฏฺฐา กุสลา วทนฺติ / นกฺขตฺตราชาริว ตารกานํ / สีลํ สิรี จาปิ สตญฺจ ธมฺโม / อนฺวายิกา ปญฺญวโต ภวนฺติ.
 คำอธิบาย
The wise declare that wisdom is supreme, as the moon is supreme among the stars; even virtue, glory, and the qualities of the good follow the one who has wisdom.
ขุททกนิกาย ชาดก จัตตาฬีสนิบาต (ขุ. ชา. จตฺตาฬีส. ๒๗/๕๔๑.)
ยสํ ลทฺธาน ทุมฺเมโธ อนตฺถํ จรติ อตฺตโน / อตฺตโน จ ปเรสญฺจ หึสาย ปฏิปชฺชติ.
 คำอธิบาย
A man of poor wisdom, having gained honour, acts to his own detriment and behaves so as to harm both himself and others.
ขุททกนิกาย ชาดก เอกนิบาต (ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๔๐.)
ปญฺญาย ติตฺตินํ เสฏฺฐํ น โส กาเมหิ ตปฺปติ / ปญฺญาย ติตฺตํ ปุริสํ ตณฺหา น กุรุเต วสํ.
Of all kinds of satiety, satiety with wisdom is the best; one sated with wisdom is not tormented by sensual desire; craving cannot bring one sated with wisdom under its power.
ขุททกนิกาย ชาดก ทวาทสกนิบาต (ขุ. ชา. ทฺวาทส. ๒๗/๓๒๙.)
ปญฺญา สุตวินิจฺฉินี ปญฺญา กิตฺติสิโลกวฑฺฒนี / ปญฺญาสหิโต นโร อิธ อปิ ทุกฺเขสุ สุขานิ วินฺทติ.
Wisdom is the means of judging what has been heard; wisdom increases honour and renown; a person endowed with wisdom in this world finds happiness even in suffering.
ขุททกนิกาย เถรคาถา (ขุ. เถร. ๒๖/๓๕๐.)
ปุคคลวรรค — หมวดบุคคล ๔ บท
อกฺโกธสฺส กุโต โกโธ ทนฺตสฺส สมชีวิโน / สมฺมทญฺญา วิมุตฺตสฺส อุปสนฺตสฺส ตาทิโน.
For one who is free from anger, tamed, living evenly, liberated through right knowledge, peaceful and steady — whence could anger come?
ขุททกนิกาย เถรคาถา (ขุ. เถร. ๒๖/๓๓๔.)
อปฺปสฺสาทา ทุกฺขา กามา อิติ วิญฺญาย ปณฺฑิโต / อปิ ทิพฺเพสุ กาเมสุ รตึ โส นาธิคจฺฉติ.
Sensual pleasures give little enjoyment and much suffering; knowing this, the wise one takes no delight even in heavenly sensual pleasures.
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๔๐.)
ชยํ เวรํ ปสวติ ทุกฺขํ เสติ ปราชิโต / อุปสนฺโต สุขํ เสติ หิตฺวา ชยปราชยํ.
The victor breeds enmity; the defeated sleeps in misery; one who has given up both victory and defeat, being at peace, sleeps in happiness.
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.)
น ชจฺจา วสโล โหติ น ชจฺจา โหติ พฺราหฺมโณ / กมฺมุนา วสโล โหติ กมฺมุนา โหติ พฺราหฺมโณ.
Not by birth is one base, not by birth is one noble; (but) by deeds is one base, by deeds is one noble.
ขุททกนิกาย สุตตนิบาต (ขุ. สุ. ๒๕/๓๕๒.)
บาลีอักษรโรมันถอดจากอักษรไทยโดยอัตโนมัติ · คำอธิบายแสดงเฉพาะบทที่ผ่านการตรวจทานแล้ว
ฝึกแต่งกระทู้ธรรม แบบฝึกท่องจำ ปัญหาธรรมศึกษาย้อนหลัง หน้าหลัก