พุทธศาสนสุภาษิต

สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม

คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ

นักธรรม
ธรรมศึกษา (ในประเทศ)
ธรรมศึกษา (ต่างประเทศ)
ภาษา / Language : ไทยEnglishIndonesia中文DeutschDanskहिन्दी日本語नेपाली
ธรรมศึกษาชั้นเอก ระดับอุดมศึกษาและประชาชนทั่วไป · ขอบข่ายหลักสูตร ๙ ช่วงชั้น ๒๕๖๔ · ๒๐ บท · มีคำอธิบายแล้ว ๖ บท
กัมมวรรค — หมวดกรรม ๔ บท
อติสีตํ อติอุณฺหํ อติสายมิทํ อหุ / อิติ วิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต อตฺถา อจฺเจนฺติ มาณเว.
 คำอธิบาย
ประโยชน์ทั้งหลายย่อมผ่านเลยคนที่ทิ้งงาน ด้วยอ้างว่าหนาวเกิน ร้อนเกิน นี่ก็เย็นมากแล้ว
ทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค (ที. ปาฏิ. ๑๑/๑๙๙.)
ยาทิสํ วปเต พีชํ ตาทิสํ ลภเต ผลํ / กลฺยาณการี กลฺยาณํ ปาปการี จ ปาปกํ.
 คำอธิบาย
บุคคลหว่านพืชเช่นใด ย่อมได้รับผลเช่นนั้น ผู้ทำกรรมดีย่อมได้ผลดี ผู้ทำกรรมชั่วย่อมได้ผลชั่ว
สังยุตตนิกาย สคาถวรรค (สํ. ส. ๑๕/๓๓๓.)
อถ ปาปานิ กมฺมานิ กรํ พาโล น พุชฺฌติ / เสหิ กมฺเมหิ ทุมฺเมโธ อคฺคิทฑฺโฒว ตปฺปติ.
 คำอธิบาย
คนโง่ไร้ปัญญา ทำชั่วอยู่ก็ไม่รู้สึก เขาย่อมเดือดร้อนเพราะการกระทำของตน เหมือนถูกไฟไหม้
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๓๓.)
สุขกามานิ ภูตานิ โย ทณฺเฑน วิหึสติ / อตฺตโน สุขเมสาโน เปจฺจ โส น ลภเต สุขํ.
 คำอธิบาย
ผู้ใดมุ่งถึงความสุขตน ทำร้ายสัตว์ซึ่งรักสุข ผู้นั้นละโลกไปแล้ว ก็ยังไม่ได้ความสุข
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๓๒.)
จิตตวรรค — หมวดจิต ๔ บท
อานาปานสฺสติ ยสฺส ปริปุณฺณา สุภาวิตา / กาโยปิ อนิญฺชิโต โหติ จิตฺตมฺปิ โหติ อนิญฺชิตํ.
กายและใจของบุคคลที่อบรมอานาปานสติได้สมบูรณ์ ย่อมไม่กระสับกระส่ายกระวนกรวาย
ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค (ขุ. ปฏิ. ๓๑/๒๕๐.)
ทิโส ทิสํ ยํ ตํ กยิรา เวรี วา ปน เวรินํ / มิจฺฉาปณิหิตํ จิตฺตํ ปาปิโย นํ ตโต กเร.
โจรกับโจรหรือศัตรูกับศัตรู สร้างความพินาศให้แก่กันได้แค่ไหน จิตที่คิดผิด พึงทำเขาให้เสียหายยิ่งกว่านั้น
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๒๐.)
ยถา อคารํ ทุจฺฉนฺนํ วุฏฺฐี สมติวิชฺฌติ / เอวํ อภาวิตํ จิตฺตํ ราโค สมติวิชฺฌติ.
ฝนย่อมรั่วรดเรือนที่มุ่งไม่ดีฉันใด ราคะย่อมรั่วรดจิตที่ไม่ได้อบรมฉันนั้น
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๑๖.)
จิตฺเตน นียติ โลโก จิตฺเตน ปริกสฺสติ / จิตฺตสฺส เอกธมฺมสฺส สพฺเพว วสมนฺวคู.
โลกถูกจิตชี้นำบงการ ชาวโลกทั้งหมด ล้วนตกอยู่ในอำนาจจิตซึ่งเป็นสภาวธรรมอย่างหนึ่ง
สังยุตตนิกาย สคาถวรรค (สํ. ส. ๑๕/๕๔.)
มัจจุวรรค — หมวดความตาย ๔ บท
อจฺจยนฺติ อโหรตฺตา ชีวิตํ อุปรุชฺฌติ / อายุ ขียติ มจฺจานํ กุนฺนทีนํว โอทกํ.
วันคืนผ่านไป ชีวิตย่อมสิ้นไป อายุของสัตว์ย่อมหมดไป เหมือนสายน้ำลำธารเล็ก ๆ แห้งหายไป ฉะนั้น
สังยุตตนิกาย สคาถวรรค (สํ. ส. ๑๕/๑๕๙. ขุ. มหา. ๒๙/๑๔๔.)
ทหรา จ มหนฺตา จ เย พาลา เย จ ปณฺฑิตา / สพฺเพ มจฺจุวสํ ยนฺติ สพฺเพ มจฺจุปรายนา.
ทั้งเด็กทั้งผู้ใหญ่ คนเขลาและคนฉลาด ล้วนไปสู่อำนาจแห่งความตาย มีความตายเป็นเบื้องหน้าหมดทุกคน
ขุททกนิกาย สุตตนิบาต (นัย. ที. มหา. ๑๐/๑๔๑. ขุ. สุ. ๒๕/๔๔๘.)
ยถา วาริวโห ปูโร วเห รุกฺเข ปกูลเช / เอวํ ชราย มรเณน วุยฺหนฺเต สพฺพปาณิโน.
ห้วงน้ำที่เต็มฝั่ง พัดพาต้นไม้ที่เกิดริมฝั่งไปฉันใด สัตว์ทั้งปวง ย่อมถูกความแก่และความตายพัดไปฉันนั้น
ขุททกนิกาย ชาดก มหานิบาต (ขุ. ชา. มหา. ๒๘/๑๖๔.)
ยถา ทณฺเฑน โคปาโล คาโว ปาเชติ โคจรํ / เอวํ ชรา จ มจฺจุ จ อายุํ ปาเชนฺติ ปาณินํ.
ความแก่และความตาย ย่อมไล่ต้อนอายุสัตว์ทั้งหลายไป เหมือนคนเลี้ยงโค ถือท่อนไม้ไล่ต้อนฝูงโคไปหากินฉันนั้น
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๓๓.)
ปัญญาวรรค — หมวดปัญญา ๔ บท
ปญฺญา หิ เสฏฺฐา กุสลา วทนฺติ / นกฺขตฺตราชาริว ตารกานํ / สีลํ สิรี จาปิ สตญฺจ ธมฺโม / อนฺวายิกา ปญฺญวโต ภวนฺติ.
 คำอธิบาย
คนฉลาดกล่าวว่า ปัญญาประเสริฐ เหมือนดวงจันทร์ประเสริฐกว่าดวงดาวทั้งหลาย แม้ศีล สิริ และธรรมของสัตบุรุษ ก็ย่อมติดตามผู้มีปัญญาไป
ขุททกนิกาย ชาดก จัตตาฬีสนิบาต (ขุ. ชา. จตฺตาฬีส. ๒๗/๕๔๑.)
ยสํ ลทฺธาน ทุมฺเมโธ อนตฺถํ จรติ อตฺตโน / อตฺตโน จ ปเรสญฺจ หึสาย ปฏิปชฺชติ.
 คำอธิบาย
คนไร้ปัญญา ได้ยศแล้วย่อมประพฤติสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่ตน ย่อมปฏิบัติเพื่อเบียดเบียนทั้งตนและผู้อื่น
ขุททกนิกาย ชาดก เอกนิบาต (ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๔๐.)
ปญฺญาย ติตฺตินํ เสฏฺฐํ น โส กาเมหิ ตปฺปติ / ปญฺญาย ติตฺตํ ปุริสํ ตณฺหา น กุรุเต วสํ.
บรรดาความอิ่มทั้งหลาย ความอิ่มปัญญาประเสริฐสุด คนอิ่มด้วยปัญญา ย่อมไม่เดือดร้อนด้วยกาม ตัณหาทำคนที่อิ่มด้วยปัญญาให้อยู่ในอำนาจไม่ได้
ขุททกนิกาย ชาดก ทวาทสกนิบาต (ขุ. ชา. ทฺวาทส. ๒๗/๓๒๙.)
ปญฺญา สุตวินิจฺฉินี ปญฺญา กิตฺติสิโลกวฑฺฒนี / ปญฺญาสหิโต นโร อิธ อปิ ทุกฺเขสุ สุขานิ วินฺทติ.
ปัญญาเป็นเครื่องวินิจฉัยสิ่งที่ฟังแล้ว ปัญญาเป็นเครื่องเพิ่มพูนเกียรติคุณและชื่อเสียง คนผู้ประกอบด้วยปัญญาในโลกนี้ แม้ในความทุกข์ก็หาความสุขได้
ขุททกนิกาย เถรคาถา (ขุ. เถร. ๒๖/๓๕๐.)
ปุคคลวรรค — หมวดบุคคล ๔ บท
อกฺโกธสฺส กุโต โกโธ ทนฺตสฺส สมชีวิโน / สมฺมทญฺญา วิมุตฺตสฺส อุปสนฺตสฺส ตาทิโน.
ผู้ไม่โกรธ ฝึกตนแล้ว อยู่อย่างพอเพียง หลุดพ้นเพราะรู้ชอบสงบคงที่ จักมีความโกรธมาแต่ไหน
ขุททกนิกาย เถรคาถา (ขุ. เถร. ๒๖/๓๓๔.)
อปฺปสฺสาทา ทุกฺขา กามา อิติ วิญฺญาย ปณฺฑิโต / อปิ ทิพฺเพสุ กาเมสุ รตึ โส นาธิคจฺฉติ.
สิ่งที่ชอบใจทั้งหลาย มีสุขน้อย ทุกข์มาก บัณฑิตรู้ดังนี้แล้ว จึงไม่ไยดีแม้ในกามสุขที่เป็นของทิพย์
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๔๐.)
ชยํ เวรํ ปสวติ ทุกฺขํ เสติ ปราชิโต / อุปสนฺโต สุขํ เสติ หิตฺวา ชยปราชยํ.
ผู้ชนะย่อมก่อเวร ผู้แพ้ก็เป็นทุกข์ ละชนะและแพ้ได้แล้ว ใจสงบ อยู่เป็นสุข
ขุททกนิกาย ธรรมบท (ขุ. ธ. ๒๕/๔๒.)
น ชจฺจา วสโล โหติ น ชจฺจา โหติ พฺราหฺมโณ / กมฺมุนา วสโล โหติ กมฺมุนา โหติ พฺราหฺมโณ.
จะเป็นคนเลวเพราะชาติกำเนิด ก็หาไม่ จะเป็นคนดีเพราะชาติกำเนิด ก็หาไม่ แต่เป็นคนเลวเพราะการกระทำ เป็นคนดีก็เพราะการกระทำ
ขุททกนิกาย สุตตนิบาต (ขุ. สุ. ๒๕/๓๕๒.)
บาลีอักษรโรมันถอดจากอักษรไทยโดยอัตโนมัติ · คำอธิบายแสดงเฉพาะบทที่ผ่านการตรวจทานแล้ว
ฝึกแต่งกระทู้ธรรม แบบฝึกท่องจำ ปัญหาธรรมศึกษาย้อนหลัง หน้าหลัก