พุทธศาสนสุภาษิตที่ว่า “สติ โลกสฺมิ ชาคโร” แปลว่า “สติเป็นธรรมเครื่องตื่นอยู่ในโลก” พุทธศาสนสุภาษิตบทนี้ว่า “สติ โลกสฺมิ ชาคโร” แปลว่า “สติเป็นธรรมเครื่องตื่นอยู่ในโลก” หมายความว่า สติเป็นเครื่องเตือนใจให้บุคคลดำเนินชีวิตด้วยความไม่ประมาท ไม่เผลอไผล และไม่ละเลยการทำความดี คำว่า “สติ” หมายถึงความระลึกได้ ความไม่เผลอ และการคุมใจไว้กับกิจที่ทำ ช่วยให้ระลึกถึงหน้าที่ สิ่งที่ควรทำ และสิ่งที่ควรละเว้น ผู้มีสติจึงเปรียบเสมือนผู้ตื่นอยู่ เพราะไม่ปล่อยชีวิตให้ดำเนินไปตามความประมาท

ความหลับในที่นี้ไม่ได้หมายถึงการนอนหลับตามธรรมชาติ แต่เป็นคำเปรียบเทียบถึงความประมาท ความเผลอเรอ และความลุ่มหลงในสิ่งต่าง ๆ จนลืมหน้าที่และละเลยความถูกต้อง คนที่ใจหลับเช่นนี้ย่อมถูกกิเลสครอบงำได้ง่าย เหมือนบ้านที่ยามหลับจนโจรมีโอกาสเข้ามาลักทรัพย์ สติจึงเปรียบเหมือนยามที่เฝ้าประตูใจ คอยเตือนมิให้เผลอปล่อยตนไปตามอารมณ์ เมื่อความโลภ ความโกรธ หรือความหลงเกิดขึ้น สติช่วยให้ระลึกได้ว่าควรระวังใจ และเปิดโอกาสให้ใช้ปัญญาพิจารณายับยั้งคำพูดหรือการกระทำที่อาจก่อให้เกิดโทษ

หลักธรรมที่สอดคล้องกับคำอธิบายนี้ปรากฏในชาครสูตร ซึ่งกล่าวว่า เมื่ออินทรีย์ ๕ ตื่นอยู่ นิวรณ์ ๕ ชื่อว่าหลับ และเมื่อนิวรณ์ ๕ หลับ อินทรีย์ ๕ ชื่อว่าตื่น อินทรีย์ ๕ ได้แก่ ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ และปัญญา เป็นธรรมสำคัญที่เกื้อหนุนการพัฒนาจิต ส่วนนิวรณ์ ๕ ได้แก่ กามฉันทะ ความพอใจในกาม พยาบาท ความคิดปองร้าย ถีนมิทธะ ความหดหู่และเซื่องซึม อุทธัจจกุกกุจจะ ความฟุ้งซ่านและรำคาญใจ และวิจิกิจฉา ความลังเลสงสัย เป็นธรรมที่กั้นจิตมิให้ก้าวหน้าในความดี การตื่นของอินทรีย์และการหลับของนิวรณ์จึงเป็นภาพเปรียบเทียบที่แสดงถึงการดำเนินชีวิตด้วยกุศลธรรม โดยไม่ปล่อยให้อกุศลธรรมเข้าครอบงำ

อรรถกถาชาครสูตรอธิบายว่า ผู้พรั่งพร้อมด้วยอินทรีย์ ๕ แม้นอนหลับก็ชื่อว่าเป็นผู้ตื่น เพราะมีความไม่ประมาทและประกอบด้วยกุศล ส่วนผู้พรั่งพร้อมด้วยนิวรณ์ ๕ แม้อยู่ในอิริยาบถอื่นก็ชื่อว่าเป็นผู้หลับ เพราะมีความประมาทและประกอบด้วยอกุศล ดังนั้น การกล่าวว่า “แม้นอนหลับก็ชื่อว่าตื่น” จึงหมายถึงการเป็นผู้ไม่ประมาทในทางธรรม มิได้หมายความว่า ขณะนอนหลับยังรับรู้เหตุการณ์หรืออันตรายรอบตัวอยู่ตลอดเวลา

ในชีวิตประจำวัน ผู้ขับรถที่มีสติย่อมใส่ใจการขับขี่ ไม่เล่นโทรศัพท์ขณะขับรถ จึงช่วยลดความเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุ นักเรียนที่มีสติย่อมตั้งใจฟังครู เมื่อเผลอคิดเรื่องอื่นก็กลับมาใส่ใจบทเรียน จึงช่วยให้เข้าใจสิ่งที่เรียนได้ดีขึ้น ผู้ที่ฝึกสติเมื่อถูกยั่วยุให้โกรธ ย่อมมีโอกาสระลึกได้ว่าควรระมัดระวังคำพูดและการกระทำ ช่วยให้หยุดคิดพิจารณาก่อนตอบโต้ และเลือกปฏิบัติอย่างเหมาะสม แทนการปล่อยให้ความโกรธนำไปสู่การกระทำที่ต้องเสียใจภายหลัง

ผู้ที่ต้องการดำเนินชีวิตด้วยความไม่ประมาทจึงควรฝึกสติอยู่เสมอ โดยเริ่มจากการใส่ใจกับกิจที่กำลังทำ เมื่อเผลอก็ระลึกได้และนำใจกลับมา พร้อมทั้งฝึกสัมปชัญญะ คือความรู้ตัว ให้รู้ชัดว่ากำลังทำอะไร และใช้ปัญญาพิจารณาว่าสิ่งนั้นเหมาะสมหรือไม่ ควบคู่กับการเจริญกุศลธรรมอื่น ๆ การฝึกอย่างสม่ำเสมอย่อมช่วยให้มีความรอบคอบ ไม่เผลอไผลไปตามอารมณ์ได้ง่าย และไม่ละเลยหน้าที่กับการทำความดี สติจึงเป็นธรรมที่ช่วยให้ใจตื่นจากความประมาท สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่ว่า “สติเป็นธรรมเครื่องตื่นอยู่ในโลก”

The saying "sati lokasmi jāgaro" means "Mindfulness is the quality of wakefulness in the world." This saying, "sati lokasmi jāgaro", meaning "Mindfulness is the quality of wakefulness in the world," signifies that mindfulness reminds a person to live heedfully, without absent-mindedness and without neglecting to do good. The word "mindfulness" (sati) means recollection, not being absent-minded, and keeping the mind on the task at hand; it helps one to remember one's duties, what one should do and what one should refrain from. One who has mindfulness is therefore like one who is awake, because he does not let his life run on in heedlessness.

Sleep here does not mean natural sleep, but is a comparison for heedlessness, carelessness and infatuation with various things until one forgets one's duties and neglects what is right. A person whose mind is asleep in this way is easily overwhelmed by the defilements, like a house whose guard has fallen asleep, giving thieves the opportunity to come in and steal. Mindfulness is therefore like a guard watching the gate of the mind, warning one not to let oneself be carried away by moods. When greed, anger or delusion arises, mindfulness helps one to remember to guard the mind and opens the way for wisdom to consider and hold back words or actions that might cause harm.

A teaching in line with this explanation appears in the Jāgara Sutta, which says that when the five faculties are awake, the five hindrances are said to be asleep, and when the five hindrances are asleep, the five faculties are said to be awake. The five faculties, namely faith, energy, mindfulness, concentration and wisdom, are important qualities that support the development of the mind. The five hindrances, namely sensual desire (kāmacchanda), delight in sensual pleasures; ill will (byāpāda), thoughts of harming others; sloth and torpor (thīnamiddha), dejection and drowsiness; restlessness and remorse (uddhaccakukkucca), agitation and worry; and doubt (vicikicchā), wavering uncertainty, are qualities that obstruct the mind from progressing in goodness. The wakefulness of the faculties and the sleep of the hindrances are therefore an image showing a life lived with wholesome qualities, without letting unwholesome qualities take over.

The commentary on the Jāgara Sutta explains that one who is endowed with the five faculties is called awake even while sleeping, because he is heedful and endowed with what is wholesome, while one who is endowed with the five hindrances is called asleep even in other postures, because he is heedless and endowed with what is unwholesome. Therefore, the statement "even while sleeping, one is called awake" means being heedful in the Dhamma; it does not mean that while asleep one is still aware of events or dangers around one all the time.

In daily life, a mindful driver pays attention to his driving and does not use his phone while driving, which helps to reduce the risk of accidents. A mindful student listens attentively to the teacher, and when his mind wanders to other things, he returns his attention to the lesson, which helps him to understand what he is learning better. A person who trains in mindfulness, when provoked to anger, has the chance to remember to be careful with his words and actions. This helps him to stop and consider before responding and to choose to act appropriately, instead of letting anger lead to actions he will later regret.

Those who wish to live heedfully should therefore always train in mindfulness, beginning with paying attention to the task they are doing, and when the mind wanders, recollecting and bringing it back. At the same time, they should train in clear comprehension (sampajañña), that is, self-awareness, to know clearly what they are doing, and use wisdom to consider whether it is appropriate, together with developing other wholesome qualities. Regular training helps one to be circumspect, not to be easily carried away by moods, and not to neglect one's duties and the doing of good. Mindfulness is therefore the quality that helps the mind to awaken from heedlessness, just as the saying goes: "Mindfulness is the quality of wakefulness in the world."

Kata mutiara "sati lokasmi jāgaro" berarti "Perhatian penuh adalah dhamma yang membuat terjaga di dunia." Kata mutiara ini, "sati lokasmi jāgaro", berarti "Perhatian penuh adalah dhamma yang membuat terjaga di dunia." Maksudnya, perhatian penuh adalah pengingat bagi seseorang untuk menjalani hidup dengan tidak lengah, tidak lalai, dan tidak mengabaikan perbuatan baik. Kata "perhatian penuh" (sati) berarti kemampuan untuk mengingat, tidak lalai, dan menjaga pikiran tetap pada tugas yang sedang dilakukan, yang membantu seseorang mengingat kewajibannya, hal-hal yang patut dilakukan, dan hal-hal yang patut dihindari. Karena itu, orang yang memiliki perhatian penuh diumpamakan sebagai orang yang terjaga, karena ia tidak membiarkan hidupnya berjalan mengikuti kelengahan.

Tidur di sini tidak berarti tidur secara alami, tetapi merupakan perumpamaan bagi kelengahan, kelalaian, dan keterlenaan dalam berbagai hal hingga melupakan kewajiban dan mengabaikan kebenaran. Orang yang pikirannya tertidur seperti ini mudah dikuasai oleh kekotoran batin, bagaikan rumah yang penjaganya tertidur sehingga pencuri mendapat kesempatan untuk masuk dan mencuri harta. Karena itu, perhatian penuh bagaikan penjaga yang menjaga pintu pikiran, yang senantiasa mengingatkan agar tidak lalai membiarkan diri terbawa oleh emosi. Ketika keserakahan, kemarahan, atau kebodohan batin muncul, perhatian penuh membantu seseorang untuk ingat bahwa ia harus menjaga pikirannya, dan membuka kesempatan untuk menggunakan kebijaksanaan dalam merenungkan dan menahan ucapan atau tindakan yang dapat menimbulkan kerugian.

Prinsip Dhamma yang sesuai dengan penjelasan ini terdapat dalam Jāgara Sutta, yang menyatakan bahwa ketika lima indriya terjaga, lima rintangan batin (nīvaraṇa) disebut tertidur, dan ketika lima rintangan batin tertidur, lima indriya disebut terjaga. Lima indriya, yaitu keyakinan (saddhā), semangat (viriya), perhatian penuh (sati), konsentrasi (samādhi), dan kebijaksanaan (paññā), adalah dhamma penting yang menopang pengembangan batin. Adapun lima rintangan batin, yaitu kāmacchanda, keinginan terhadap kesenangan indria; byāpāda, pikiran berniat jahat; thīnamiddha, kelesuan dan kantuk; uddhaccakukkucca, kegelisahan dan penyesalan; serta vicikicchā, keragu-raguan, adalah dhamma yang menghalangi pikiran untuk maju dalam kebaikan. Terjaganya indriya dan tertidurnya rintangan batin merupakan gambaran perumpamaan yang menunjukkan cara menjalani hidup dengan dhamma yang bajik (kusala), tanpa membiarkan dhamma yang tidak bajik (akusala) menguasai.

Kitab komentar Jāgara Sutta menjelaskan bahwa orang yang memiliki lima indriya dengan lengkap, meskipun sedang tidur, disebut orang yang terjaga, karena ia memiliki ketidaklengahan dan disertai kebajikan (kusala). Adapun orang yang dikuasai oleh lima rintangan batin, meskipun berada dalam sikap tubuh lainnya, disebut orang yang tertidur, karena ia memiliki kelengahan dan disertai ketidakbajikan (akusala). Karena itu, ungkapan "meskipun sedang tidur disebut terjaga" berarti menjadi orang yang tidak lengah dalam Dhamma, bukan berarti bahwa ketika sedang tidur ia tetap menyadari kejadian atau bahaya di sekitarnya sepanjang waktu.

Dalam kehidupan sehari-hari, pengemudi yang memiliki perhatian penuh akan memusatkan perhatian pada mengemudi dan tidak bermain telepon saat mengemudi, sehingga membantu mengurangi risiko terjadinya kecelakaan. Pelajar yang memiliki perhatian penuh akan mendengarkan guru dengan saksama; ketika pikirannya melayang memikirkan hal lain, ia kembali memperhatikan pelajaran, sehingga membantunya memahami apa yang dipelajari dengan lebih baik. Orang yang melatih perhatian penuh, ketika dipancing untuk marah, memiliki kesempatan untuk ingat bahwa ia harus berhati-hati dalam ucapan dan tindakannya, yang membantunya berhenti untuk berpikir dan merenung sebelum membalas, dan memilih untuk bertindak dengan tepat, alih-alih membiarkan kemarahan membawanya kepada tindakan yang kemudian disesali.

Karena itu, orang yang ingin menjalani hidup dengan tidak lengah hendaknya selalu melatih perhatian penuh, dimulai dengan memperhatikan tugas yang sedang dilakukan; ketika lalai, ia menyadarinya dan membawa pikiran kembali. Bersamaan dengan itu, ia melatih sampajañña, yaitu kesadaran diri, agar mengetahui dengan jelas apa yang sedang dilakukan, dan menggunakan kebijaksanaan untuk merenungkan apakah hal itu pantas atau tidak, seraya mengembangkan dhamma-dhamma bajik lainnya. Latihan yang teratur akan membantu seseorang menjadi cermat, tidak mudah lalai terbawa oleh emosi, dan tidak mengabaikan kewajiban dan perbuatan baik. Karena itu, perhatian penuh adalah dhamma yang membantu pikiran terjaga dari kelengahan, sesuai dengan kata mutiara: "Perhatian penuh adalah dhamma yang membuat terjaga di dunia."

格言“sati lokasmi jāgaro”意为“正念是世间令人觉醒之法。”这句格言说“sati lokasmi jāgaro”，意思是“正念是世间令人觉醒之法”，这是指正念提醒人以不放逸的态度生活，不疏忽大意，也不忽略行善。“正念”是指能够忆念、不失念，以及把心保持在所做的事情上，帮助人忆念自己的职责、应当做的事和应当避免的事。因此，具有正念的人就好比醒着的人，因为他不让生活随着放逸而流转。

这里所说的睡眠，并不是指自然的睡眠，而是比喻放逸、疏忽大意，以及沉迷于各种事物以致忘记职责、忽略正确之道。内心这样沉睡的人，容易被烦恼所支配，就像守卫睡着了的房屋，盗贼便有机会进来偷盗财物。因此，正念好比守护心门的守卫，时时提醒人不要疏忽而任由自己随情绪而去。当贪、瞋或痴生起时，正念帮助人忆念起应当守护自心，并为运用智慧加以思考、制止可能带来过患的言语或行为创造机会。

与这一解释相应的法义出现在《觉醒经》中。经中说：当五根醒着时，五盖可以说是睡着了；当五盖睡着时，五根可以说是醒着的。五根就是信、精进、念、定、慧，是支持心的发展的重要之法；而五盖就是：贪欲，即对欲乐的喜好；瞋恚，即想要加害的念头；昏沉睡眠，即消沉与呆滞；掉举恶作，即散乱与心中不安；以及疑，即犹豫怀疑。这些是阻碍心在善的方面进步的法。因此，诸根的觉醒和诸盖的沉睡，是一个比喻，说明以善法生活，不让不善法来支配。

《觉醒经》的注释书解释说：具足五根的人，即使躺下睡眠，也可以称为醒着的人，因为他不放逸并且与善相应；而具足五盖的人，即使处于其他威仪中，也可以称为沉睡的人，因为他放逸并且与不善相应。因此，所谓“即使躺下睡眠，也可以称为醒着”，是指在法的方面不放逸，并不是指睡眠时仍然时时刻刻觉知周围的事情或危险。

在日常生活中，具有正念的驾驶者必然专注于驾驶，开车时不玩手机，因此有助于降低发生车祸的风险。具有正念的学生必然用心听老师讲课，当不小心想到别的事情时，就会把注意力带回到课业上，因此有助于更好地理解所学的内容。训练正念的人在被激怒时，更有机会忆念起应当谨慎自己的言语和行为，帮助自己在回应之前先停下来思考，并选择适当的做法，而不是任由愤怒导致日后必须后悔的行为。

因此，想要以不放逸的态度生活的人，应当经常训练正念：从专注于正在做的事开始，当疏忽时能够忆念起来，并把心带回来；同时训练正知，也就是自觉，清楚地知道自己正在做什么，并运用智慧思考那件事是否恰当，同时培养其他善法。持续不断地训练，必能帮助人变得周密谨慎，不轻易随着情绪而疏忽，也不忽略职责和行善。所以，正念是帮助内心从放逸中觉醒的法，正如格言所说：“正念是世间令人觉醒之法。”

Der Spruch „sati lokasmi jāgaro“ bedeutet „Achtsamkeit ist das Dhamma, das in der Welt wach hält.“ Dieser Spruch „sati lokasmi jāgaro“, übersetzt „Achtsamkeit ist das Dhamma, das in der Welt wach hält.“, bedeutet, dass die Achtsamkeit den Geist ermahnt, das Leben ohne Nachlässigkeit zu führen, nicht unaufmerksam zu sein und das Tun des Guten nicht zu vernachlässigen. Das Wort „Achtsamkeit“ (sati) bezeichnet das Sich-Erinnern, das Nicht-Abschweifen und das Halten des Geistes bei der Tätigkeit, die man ausübt; sie hilft, sich an seine Pflichten zu erinnern, an das, was man tun soll, und an das, was man meiden soll. Wer Achtsamkeit besitzt, gleicht daher einem Wachenden, denn er lässt sein Leben nicht in Nachlässigkeit dahintreiben.

Der Schlaf ist hier nicht der natürliche Schlaf, sondern ein Bild für Nachlässigkeit, Unaufmerksamkeit und das Verfallensein an verschiedene Dinge, bis man seine Pflichten vergisst und das Richtige vernachlässigt. Ein Mensch, dessen Geist so schläft, wird leicht von den Befleckungen überwältigt, wie ein Haus, dessen Wächter schläft, sodass Diebe die Gelegenheit haben, einzudringen und zu stehlen. Die Achtsamkeit gleicht daher einem Wächter, der das Tor des Geistes bewacht und davor warnt, sich unbedacht von den Gemütsregungen mitreißen zu lassen. Wenn Gier, Hass oder Verblendung entstehen, hilft die Achtsamkeit, sich daran zu erinnern, dass man den Geist hüten soll, und schafft die Gelegenheit, mit Weisheit zu erwägen und Worte oder Handlungen zurückzuhalten, die Schaden anrichten könnten.

Ein Grundsatz des Dhamma, der mit dieser Erklärung übereinstimmt, findet sich im Jāgarasutta, wo es heißt: Wenn die fünf Fähigkeiten (indriya) wach sind, gelten die fünf Hindernisse (nīvaraṇa) als schlafend, und wenn die fünf Hindernisse schlafen, gelten die fünf Fähigkeiten als wach. Die fünf Fähigkeiten sind Vertrauen (saddhā), Tatkraft (viriya), Achtsamkeit (sati), Sammlung (samādhi) und Weisheit (paññā); sie sind wichtige Dhammas, die die Entwicklung des Geistes fördern. Die fünf Hindernisse sind kāmacchanda, das Gefallen an den Sinnesfreuden, byāpāda, der Gedanke, anderen Böses zu wollen, thīnamiddha, Niedergeschlagenheit und Trägheit, uddhaccakukkucca, Zerstreutheit und Unruhe des Geistes, und vicikicchā, zweifelndes Schwanken; sie sind Dhammas, die den Geist daran hindern, im Guten voranzuschreiten. Das Wachsein der Fähigkeiten und das Schlafen der Hindernisse ist daher ein Bild, das ein Leben mit heilsamen Dhammas (kusala) darstellt, ohne dass man sich von unheilsamen Dhammas (akusala) überwältigen lässt.

Der Kommentar zum Jāgarasutta erklärt, dass jemand, der mit den fünf Fähigkeiten ausgestattet ist, selbst wenn er schläft, als wach gilt, weil er nicht nachlässig ist und mit Heilsamem verbunden ist; wer hingegen mit den fünf Hindernissen behaftet ist, gilt selbst in anderen Körperhaltungen als schlafend, weil er nachlässig ist und mit Unheilsamem verbunden ist. Die Aussage „selbst wenn er schläft, gilt er als wach“ bedeutet daher, im Sinne des Dhamma nicht nachlässig zu sein; sie bedeutet nicht, dass man im Schlaf die Ereignisse oder Gefahren um sich herum ständig wahrnimmt.

Im Alltag achtet ein achtsamer Autofahrer auf das Fahren und benutzt während der Fahrt nicht das Telefon; so trägt er dazu bei, die Gefahr eines Unfalls zu verringern. Ein achtsamer Schüler hört dem Lehrer aufmerksam zu, und wenn seine Gedanken abschweifen, richtet er seine Aufmerksamkeit wieder auf den Unterricht; so versteht er das Gelernte besser. Wer Achtsamkeit übt, hat, wenn er zum Zorn gereizt wird, die Gelegenheit, sich daran zu erinnern, dass er seine Worte und Handlungen hüten soll; das hilft ihm, innezuhalten und zu erwägen, bevor er reagiert, und angemessen zu handeln, statt sich vom Zorn zu Handlungen hinreißen zu lassen, die er später bereuen müsste.

Wer sein Leben ohne Nachlässigkeit führen möchte, sollte daher stets Achtsamkeit üben, indem er damit beginnt, auf die Tätigkeit zu achten, die er gerade ausübt, und wenn er abschweift, sich daran erinnert und den Geist zurückholt. Zugleich sollte er Wissensklarheit (sampajañña), das heißt Bewusstheit, üben, um klar zu wissen, was er gerade tut, und mit Weisheit erwägen, ob es angemessen ist, zusammen mit der Entfaltung anderer heilsamer Dhammas. Regelmäßiges Üben hilft, umsichtig zu sein, sich nicht leicht von den Gemütsregungen fortreißen zu lassen und Pflichten und das Tun des Guten nicht zu vernachlässigen. Die Achtsamkeit ist daher das Dhamma, das den Geist aus der Nachlässigkeit erwachen lässt, so wie der Spruch sagt: „Achtsamkeit ist das Dhamma, das in der Welt wach hält.“

Ordsproget „sati lokasmi jāgaro“ betyder „Opmærksomhed er det, der holder én vågen i verden.“ Dette ordsprog, „sati lokasmi jāgaro“, betyder „Opmærksomhed er det, der holder én vågen i verden.“ Det vil sige, at opmærksomhed er det, der minder én om at leve sit liv med årvågenhed, ikke at være åndsfraværende og ikke at forsømme det gode. Ordet „opmærksomhed“ (sati) betyder evnen til at huske, ikke at være åndsfraværende og at holde sindet ved den opgave, man udfører. Den hjælper én til at huske sine pligter, det, man bør gøre, og det, man bør undgå. Den, der har opmærksomhed, kan derfor sammenlignes med en, der er vågen, fordi han ikke lader sit liv gå sin gang i skødesløshed.

Søvnen betyder her ikke den naturlige søvn, men er et billede på skødesløshed, åndsfravær og fortabelse i forskellige ting, så man glemmer sine pligter og forsømmer det rigtige. Den, hvis sind sover på denne måde, bliver let overmandet af urenhederne, ligesom et hus, hvis vægter sover, så tyve får lejlighed til at komme ind og stjæle. Opmærksomhed kan derfor sammenlignes med en vægter, der vogter sindets dør og advarer én mod åndsfraværende at lade sig rive med af sine følelser. Når grådighed, vrede eller forblændelse opstår, hjælper opmærksomheden én til at huske, at man bør vogte sindet, og giver visdommen lejlighed til at overveje og standse ord eller handlinger, der kunne gøre skade.

Den lære, der stemmer overens med denne forklaring, findes i Jāgarasutta, som siger, at når de fem evner (indriya) er vågne, kaldes de fem hindringer (nīvaraṇa) sovende, og når de fem hindringer sover, kaldes de fem evner vågne. De fem evner er tro (saddhā), flid (viriya), opmærksomhed (sati), koncentration (samādhi) og visdom (paññā), vigtige dhammaer, der støtter sindets udvikling. De fem hindringer er kāmacchanda, lyst til sanselighed, byāpāda, ønsket om at skade, thīnamiddha, tungsind og døsighed, uddhaccakukkucca, rastløshed og anger, og vicikicchā, tvivl og vaklen, dhammaer, der spærrer sindet, så det ikke kan gøre fremskridt i det gode. At evnerne er vågne, og at hindringerne sover, er derfor et billede, der viser et liv, der leves med heldige dhammaer (kusala), uden at man lader uheldige dhammaer (akusala) tage magten.

Kommentaren til Jāgarasutta forklarer, at den, der er udstyret med de fem evner, kaldes vågen, selv når han sover, fordi han er årvågen og forbundet med det heldige. Men den, der er udstyret med de fem hindringer, kaldes sovende, selv når han befinder sig i en anden stilling, fordi han er skødesløs og forbundet med det uheldige. At sige „selv når han sover, kaldes han vågen“ betyder derfor at være årvågen i Dhamma og betyder ikke, at man, mens man sover, hele tiden er bevidst om begivenheder eller farer omkring sig.

I dagliglivet er en bilist, der har opmærksomhed, optaget af sin kørsel og bruger ikke telefonen, mens han kører, og det hjælper til at mindske risikoen for ulykker. En elev, der har opmærksomhed, lytter opmærksomt til læreren, og når han kommer til at tænke på noget andet, vender han tilbage til lektien, og det hjælper ham til bedre at forstå det, han lærer. Den, der øver opmærksomhed, har, når han bliver provokeret til vrede, lejlighed til at huske, at han bør passe på sine ord og handlinger. Det hjælper ham til at standse op og overveje, før han svarer igen, og til at vælge at handle passende i stedet for at lade vreden føre til handlinger, han senere må fortryde.

Den, der ønsker at leve med årvågenhed, bør derfor altid øve opmærksomhed. Han begynder med at give agt på den opgave, han udfører, og når han bliver åndsfraværende, husker han det og fører sindet tilbage. Samtidig øver han klar forståelse (sampajañña), det vil sige selvbevidsthed, så han tydeligt ved, hvad han gør, og bruger visdom til at overveje, om det er passende eller ej, sammen med udviklingen af andre heldige dhammaer. Regelmæssig øvelse hjælper én til at være omhyggelig, ikke let at blive revet med af sine følelser og ikke at forsømme sine pligter og det gode. Opmærksomhed er derfor den dhamma, der hjælper sindet til at vågne op fra skødesløsheden, sådan som ordsproget siger: „Opmærksomhed er det, der holder én vågen i verden.“

सूक्ति "सति लोकस्मि जागरो" का अर्थ है "स्मृति लोक में जागरण का धम्म है।" यह सूक्ति, "सति लोकस्मि जागरो", जिसका अर्थ है "स्मृति लोक में जागरण का धम्म है।", यह बताती है कि स्मृति वह है जो मन को सचेत करती है, ताकि व्यक्ति अप्रमाद के साथ जीवन बिताए, असावधान न हो और भलाई करने की उपेक्षा न करे। "स्मृति" का अर्थ है स्मरण करने की क्षमता, असावधान न होना और मन को उस कार्य पर टिकाए रखना जो किया जा रहा है। यह कर्तव्यों का, करणीय बातों का और त्याज्य बातों का स्मरण कराने में सहायता करती है। इसलिए स्मृतिमान व्यक्ति जागते हुए व्यक्ति के समान है, क्योंकि वह अपने जीवन को प्रमाद के अनुसार नहीं चलने देता।

यहाँ नींद का अर्थ स्वाभाविक रूप से सोना नहीं है, बल्कि यह प्रमाद, असावधानी और विभिन्न वस्तुओं में ऐसी आसक्ति की उपमा है जिसमें व्यक्ति अपने कर्तव्य भूल जाता है और उचित बात की उपेक्षा करता है। जिसका मन इस प्रकार सोया हुआ है, उस पर क्लेश आसानी से हावी हो जाते हैं, उस घर के समान जिसका पहरेदार सो गया हो और चोरों को भीतर घुसकर संपत्ति चुराने का अवसर मिल जाए। इसलिए स्मृति मन के द्वार पर पहरा देने वाले पहरेदार के समान है, जो सचेत करती रहती है कि व्यक्ति असावधानी से अपने आप को भावनाओं के प्रवाह में न बहने दे। जब लोभ, द्वेष या मोह उत्पन्न होते हैं, तो स्मृति यह स्मरण कराती है कि मन की रक्षा करनी चाहिए, और प्रज्ञा से विचार करके उन वचनों या कर्मों को रोकने का अवसर देती है जो हानि पहुँचा सकते हैं।

इस व्याख्या के अनुरूप धम्म-सिद्धांत जागरसुत्त में मिलता है, जिसमें कहा गया है कि जब ५ इन्द्रियाँ जागती हैं, तो ५ नीवरण सोए हुए कहलाते हैं, और जब ५ नीवरण सोते हैं, तो ५ इन्द्रियाँ जागी हुई कहलाती हैं। ५ इन्द्रियाँ हैं: श्रद्धा, वीर्य, स्मृति, समाधि और प्रज्ञा, जो चित्त के विकास में सहायक महत्त्वपूर्ण धम्म हैं। ५ नीवरण हैं: कामच्छन्द, अर्थात् काम में रुचि; ब्यापाद, अर्थात् दुर्भावना; थीनमिद्ध, अर्थात् उदासी और तंद्रा; उद्धच्चकुक्कुच्च, अर्थात् चंचलता और मन की बेचैनी; और विचिकिच्छा, अर्थात् संशय। ये वे धम्म हैं जो चित्त को भलाई में आगे बढ़ने से रोकते हैं। इसलिए इन्द्रियों का जागना और नीवरणों का सोना एक ऐसी उपमा है जो कुशल धम्मों के साथ जीवन बिताने और अकुशल धम्मों को हावी न होने देने को दर्शाती है।

जागरसुत्त की अट्ठकथा व्याख्या करती है कि ५ इन्द्रियों से संपन्न व्यक्ति सोते हुए भी जागा हुआ कहलाता है, क्योंकि वह अप्रमादी है और कुशल से युक्त है; परंतु ५ नीवरणों से युक्त व्यक्ति अन्य ईर्यापथों में रहते हुए भी सोया हुआ कहलाता है, क्योंकि वह प्रमादी है और अकुशल से युक्त है। इसलिए "सोते हुए भी जागा हुआ कहलाता है" का अर्थ है धम्म के मार्ग में अप्रमादी होना; इसका अर्थ यह नहीं है कि सोते समय भी वह आसपास की घटनाओं या संकटों को निरंतर जानता रहता है।

दैनिक जीवन में, स्मृतिमान चालक गाड़ी चलाने पर ध्यान देता है और गाड़ी चलाते समय फ़ोन का उपयोग नहीं करता, जिससे दुर्घटना का जोखिम घटता है। स्मृतिमान विद्यार्थी शिक्षक की बात ध्यान से सुनता है और जब मन किसी और बात में भटक जाता है, तो फिर से पाठ पर ध्यान लौटा लाता है, जिससे वह पढ़ी हुई बात को बेहतर समझ पाता है। जो व्यक्ति स्मृति का अभ्यास करता है, उसे क्रोध के लिए उकसाए जाने पर यह स्मरण करने का अवसर मिलता है कि उसे अपनी वाणी और कर्मों के प्रति सावधान रहना चाहिए; यह उसे प्रतिक्रिया करने से पहले रुककर विचार करने और उचित ढंग से कार्य चुनने में सहायता करता है, बजाय इसके कि क्रोध उसे ऐसे कर्म की ओर ले जाए जिस पर बाद में पछताना पड़े।

इसलिए जो अप्रमाद के साथ जीवन बिताना चाहता है, उसे सदा स्मृति का अभ्यास करना चाहिए, जो कार्य वह कर रहा है उस पर ध्यान देने से आरंभ करके; असावधान होने पर उसे इसका स्मरण हो और वह मन को वापस ले आए। साथ ही उसे सम्पजञ्ञ, अर्थात् आत्म-सजगता, का अभ्यास करना चाहिए, ताकि वह स्पष्ट रूप से जाने कि वह क्या कर रहा है, और प्रज्ञा से विचार करे कि वह कार्य उचित है या नहीं, और साथ ही अन्य कुशल धम्मों का भी विकास करे। नियमित अभ्यास व्यक्ति को विवेकशील बनाता है, वह आसानी से भावनाओं के प्रवाह में नहीं बहता और अपने कर्तव्यों तथा भलाई करने की उपेक्षा नहीं करता। इसलिए स्मृति वह धम्म है जो मन को प्रमाद से जगाने में सहायता करता है, जैसा कि सूक्ति कहती है: "स्मृति लोक में जागरण का धम्म है।"

「サティ・ローカスミ・ジャーガロー」という格言は、「念は世における目覚めの法である」という意味です。この格言「サティ・ローカスミ・ジャーガロー」は「念は世における目覚めの法である」と訳され、念は、人が怠ることなく、うっかりすることなく、善を行うことをおろそかにすることなく生きるよう、心に呼びかけるものであることを意味します。「念（サティ）」とは、思い起こすこと、うっかりしないこと、そして心を今している務めにしっかりと保つことを意味し、自分の務め、なすべきこと、避けるべきことを思い起こす助けとなります。ですから、念のある人は目覚めている人にたとえられます。人生を怠りのままに流されるにまかせないからです。

ここでいう眠りとは、自然な睡眠を意味するのではなく、怠り、不注意、さまざまなものに夢中になって自分の務めを忘れ、正しさをおろそかにすることのたとえです。このように心が眠っている人は、煩悩にたやすく支配されてしまいます。それは、見張り番が眠り込んでしまい、盗賊が入り込んで財を盗む隙ができた家のようなものです。ですから念は、心の門を見張る番人のようなものであり、感情のままに流されないよう注意をうながします。貪り、怒り、迷いが生じたとき、念は心に気をつけるべきことを思い起こさせ、害をもたらすかもしれない言葉や行いを、智慧を用いて考え、押しとどめる機会を開いてくれます。

この説明に合致する教えは、『ジャーガラ経』に見られます。そこでは、五根が目覚めているとき、五蓋は眠っているといわれ、五蓋が眠っているとき、五根は目覚めているといわれる、と説かれています。五根とは、信・精進・念・定・智慧であり、心の成長を支える大切な法です。一方、五蓋とは、欲貪（カーマチャンダ）すなわち欲楽への満足、瞋恚（ビャーパーダ）すなわち害しようとする思い、惛沈睡眠（ティーナミッダ）すなわち心の沈みと鈍さ、掉挙悪作（ウッダッチャクックッチャ）すなわち心の浮つきと後悔、そして疑（ヴィチキッチャー）すなわちためらいと疑いであり、心が善において進歩することを妨げる法です。ですから、五根が目覚め五蓋が眠るということは、不善の法に支配されることなく、善の法によって生きることを示すたとえなのです。

『ジャーガラ経』の注釈書は、五根をそなえた人は、眠っていても目覚めている人と呼ばれる、怠らず善をそなえているからである、と説明しています。一方、五蓋をそなえた人は、ほかのどんな姿勢でいても眠っている人と呼ばれる、怠っていて不善をそなえているからである、と説明しています。ですから、「眠っていても目覚めているといわれる」という言葉は、法の上で怠らない人であることを意味するのであって、眠っているあいだも周りの出来事や危険を常に感じ取っている、という意味ではありません。

日常生活では、念のある運転者は運転に注意を払い、運転中に携帯電話を操作しないので、事故の危険を減らすことができます。念のある学生は先生の話をよく聞き、ほかのことを考えてしまったときには授業に注意を戻すので、学んでいることをよりよく理解できます。念を訓練している人は、挑発されて怒りそうになったとき、言葉と行いに気をつけるべきことを思い起こす機会をもちます。それが、言い返す前に立ち止まって考え、怒りにまかせてあとで後悔するような行いをするのではなく、適切にふるまうことを選ぶ助けとなるのです。

ですから、怠ることなく生きたい人は、常に念を訓練すべきです。まずは今している務めに注意を払うことから始め、うっかりしたときにはそれに気づいて心を連れ戻します。同時に正知（サンパジャンニャ）、すなわち自覚を訓練して、自分が今何をしているのかをはっきりと知り、智慧を用いてそれが適切かどうかを考え、あわせてほかの善の法も育てていきます。規則正しく訓練を続ければ、思慮深くなり、感情のままにたやすく流されることなく、務めや善を行うことをおろそかにしなくなります。ですから念は、心を怠りから目覚めさせる助けとなる法なのです。格言にあるとおり、「念は世における目覚めの法である」なのです。

सूक्ति "सति लोकस्मि जागरो" को अर्थ हो "स्मृति लोकमा जागा रहने धम्म हो।" यो सूक्ति "सति लोकस्मि जागरो" को अर्थ हो "स्मृति लोकमा जागा रहने धम्म हो।" यसको अभिप्राय हो कि स्मृतिले व्यक्तिलाई अप्रमादपूर्वक, नभुली र भलाइ गर्न बेवास्ता नगरी जीवन बिताउन मनलाई सचेत गराउँछ। "स्मृति" भन्नाले सम्झन सक्नु, नभुल्नु र मनलाई गरिरहेको काममा राख्नु बुझिन्छ, जसले कर्तव्य, गर्नुपर्ने कुरा र त्याग्नुपर्ने कुरा सम्झन सघाउँछ। त्यसैले स्मृति भएको व्यक्ति जागा रहेको व्यक्तिजस्तो हो, किनकि उसले जीवनलाई प्रमादको पछि लाग्न दिँदैन।

यहाँ निद्राले स्वाभाविक रूपमा सुत्नुलाई बुझाउँदैन, बरु प्रमाद, बेहोसी र विभिन्न कुरामा मोहित भएर कर्तव्य बिर्सनु र सहीपनलाई बेवास्ता गर्नुको उपमा हो। यसरी मन सुतेको व्यक्ति सजिलै क्लेशको वशमा पर्छ, जसरी पहरेदार सुतेको घरमा चोरले भित्र पसेर धन चोर्ने मौका पाउँछ। त्यसैले स्मृति मनको ढोकाको पहरा दिने पहरेदारजस्तो हो, जसले भावनाको पछि बेहोसीमा बग्न नदिन सचेत गराइरहन्छ। जब लोभ, क्रोध वा मोह उत्पन्न हुन्छ, स्मृतिले मनलाई सावधान राख्नुपर्छ भनी सम्झन सघाउँछ, र हानि पुर्‍याउन सक्ने वचन वा कर्मलाई प्रज्ञाले विचार गरेर रोक्ने अवसर दिन्छ।

यस व्याख्यासँग मेल खाने धम्म जागरसुत्तमा पाइन्छ, जसमा भनिएको छ: पाँच इन्द्रिय जागा रहँदा पाँच नीवरण सुतेका मानिन्छन्, र पाँच नीवरण सुत्दा पाँच इन्द्रिय जागा मानिन्छन्। पाँच इन्द्रिय हुन्: श्रद्धा, वीर्य, स्मृति, समाधि र प्रज्ञा; यी चित्तको विकासलाई सघाउने महत्त्वपूर्ण धम्म हुन्। पाँच नीवरण हुन्: कामच्छन्द, अर्थात् कामप्रतिको रुचि; ब्यापाद, अर्थात् अरूको अहित चिताउनु; थीनमिद्ध, अर्थात् मनको खिन्नता र आलस्य; उद्धच्चकुक्कुच्च, अर्थात् मनको चञ्चलता र पछुतो; र विचिकिच्छा, अर्थात् शङ्का र दुविधा; यी चित्तलाई भलाइमा अगाडि बढ्न रोक्ने धम्म हुन्। त्यसैले इन्द्रियहरू जागा रहनु र नीवरणहरू सुत्नु अकुशल धम्मलाई हावी हुन नदिई कुशल धम्मअनुसार जीवन बिताउनुलाई देखाउने उपमा हो।

जागरसुत्तको अट्ठकथाले व्याख्या गर्छ कि पाँच इन्द्रियले सम्पन्न व्यक्ति सुतिरहेको बेला पनि जागा मानिन्छ, किनकि ऊ अप्रमादी छ र कुशलले युक्त छ; तर पाँच नीवरणले युक्त व्यक्ति अन्य इरियापथमा रहँदा पनि सुतेको मानिन्छ, किनकि ऊ प्रमादी छ र अकुशलले युक्त छ। त्यसैले "सुतिरहेको बेला पनि जागा मानिन्छ" भन्नुको अर्थ धम्मको मार्गमा अप्रमादी हुनु हो; यसको अर्थ सुतिरहेको बेला पनि वरपरका घटना वा खतरालाई निरन्तर थाहा पाइरहन्छ भन्ने होइन।

दैनिक जीवनमा, स्मृति भएको चालकले गाडी चलाउनमा ध्यान दिन्छ र चलाउँदा फोन चलाउँदैन, जसले दुर्घटनाको जोखिम घटाउन सघाउँछ। स्मृति भएको विद्यार्थीले गुरुको कुरा ध्यान दिएर सुन्छ; अर्को कुरामा मन भड्किँदा फेरि पाठमा ध्यान फर्काउँछ, जसले गर्दा पढेको कुरा राम्ररी बुझ्न सघाउँछ। स्मृतिको अभ्यास गरेको व्यक्तिलाई रिस उठाउन उक्साइँदा आफ्नो वचन र कर्ममा सावधान रहनुपर्छ भनी सम्झने अवसर हुन्छ; यसले प्रतिक्रिया दिनुअघि रोकिएर विचार गर्न र उचित व्यवहार छान्न सघाउँछ, क्रोधले पछि पछुताउनुपर्ने काम गराउन दिँदैन।

त्यसैले अप्रमादपूर्वक जीवन बिताउन चाहनेले सधैं स्मृतिको अभ्यास गर्नुपर्छ। गरिरहेको काममा ध्यान दिनबाट सुरु गर्नुपर्छ, मन भड्किँदा थाहा पाएर मनलाई फर्काउनुपर्छ, साथै सम्पजञ्ञ, अर्थात् आत्मबोध, को अभ्यास गरेर आफू के गर्दैछु भनी स्पष्ट थाहा पाउनुपर्छ, र त्यो उचित हो कि होइन भनी प्रज्ञाले विचार गर्नुपर्छ; यससँगै अन्य कुशल धम्मको पनि भावना गर्नुपर्छ। नियमित अभ्यासले व्यक्तिलाई होसियार बनाउँछ, सजिलै भावनाको पछि बेहोसीमा बग्न दिँदैन, र कर्तव्य तथा भलाइ गर्न बेवास्ता गर्न दिँदैन। त्यसैले स्मृति मनलाई प्रमादबाट जगाउने धम्म हो, जस्तो सूक्तिले भन्छ: "स्मृति लोकमा जागा रहने धम्म हो।"