พุทธศาสนสุภาษิต นักธรรมชั้นโท

อกฺโกจฺฉิ มํ อวธิ มํ อชินิ มํ อหาสิ เม / เย จ ตํ อุปนยฺหนฺติ เวรํ เตสํ น สมฺมติ.

ผู้ใด ผูกอาฆาตว่า เขาได้ด่าเรา ได้ฆ่าเรา ได้ชนะเรา ได้ลัก ของของเรา ดังนี้ เวรของผู้นั้นย่อมไม่ระงับ.

ขุ. ธ. ๒๕/๑๕.

อกฺโกจฺฉิ มํ อวธิ มํ อชินิ มํ อหาสิ เม / เย จ ตํ นูปนยฺหนฺติ เวรํ เตสูปสมฺมติ.

ผู้ใดไม่ผูกอาฆาตว่า เขาได้ด่าเรา เขาได้ฆ่าเรา ได้ชนะเรา ได้ลักของของเรา ดังนี้ เวรของผู้นั้นย่อมระงับ.

ขุ. ธ. ๒๕/๑๕.

อจฺจิ ยถา วาตเวเคน ขิตฺตํ / อตฺถํ ปเลติ น อุเปติ สงฺขํ / เอวํ มุนี นามกายา วิมุตฺโต / อตฺถํ ปเลติ น อุเปติ สงฺขํ.

เปลวไฟที่ถูกกำลังลมพัดดับวูบไป ย่อมกำหนดนับไม่ได้ฉันใด, ผู้รู้พ้นไปแล้วจากนามกาย ดับวูบไป ย่อมกำหนดนับไม่ได้ฉันนั้น.

ขุ. สุ. ๒๕/๕๓๙. ขุ. จู. ๓๐/๑๓๖.

อินฺทฺริยานิ มนุสฺสานํ หิตาย อหิตาย จ / อรกฺขิตานิ อหิตาย รกฺขิตานิ หิตาย จ.

อินทรีย์ของมนุษย์มีอยู่เพื่อประโยชน์ และมิใช่ประโยชน์ คือ ที่ไม่รักษา ไม่เป็นประโยชน์ ที่รักษา จึงเป็นประโยชน์.

ขุ. เถร. ๒๖/๓๗๒.

ตสฺมา หิ ปณฺฑิโต โปโส สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโน / โลภสฺส น วสํ คจฺเฉ หเนยฺย ทิสกํ มนํ.

ผู้เป็นบัณฑิต เมื่อเล็งเห็นประโยชน์ตน ไม่พึงลุอำนาจของโลภะ พึงกำจัดน้ำใจที่ละโมบเสีย.

ขุ. ชา. ปกิณฺณก. ๒๗/๓๙๖.

นกฺขตฺตํ ปฏิมาเนนฺตํ อตฺโถ พาลํ อุปจฺจคา / อตฺโถ อตฺถสฺส นกฺขตฺตํ กึ กริสฺสนฺติ ตารกา.

ประโยชน์ได้ล่วงเลยคนเขลาผู้มัวถือฤกษ์อยู่ ประโยชน์เป็นฤกษ์ ของประโยชน์ ดวงดาวจักทำอะไรได้.

ขุ. ชา. เอก. ๒๗/๑๖.

น สาธุ พลวา พาโล สาหสํ วินฺทเต ธนํ / กนฺทนฺตเมตํ ทุมฺเมธํ กฑฺฒนฺติ นิรยํ ภุสํ.

คนเขลา มีกำลัง หาทรัพย์อย่างผลุนผลัน ไม่ดี นายนิรยบาล ย่อมฉุดคนโง่มีปัญญาทรามผู้คร่ำครวญอยู่นั้น ไปสู่นรกอันร้ายกาจ.

ขุ. ชา. วีส. ๒๗/๔๒๕.

ปญฺจ กามคุณา โลเก มโนฉฏฺฐา ปเวทิตา / เอตฺถ ฉนฺทํ วิราเชตฺวา เอวํ ทุกฺขา ปมุจฺจติ.

กามคุณ ๕ ในโลก มีใจเป็นที่ ๖ อันท่านชี้แจงไว้แล้ว บุคคล คลายความพอใจในกามคุณนี้แล้ว ย่อมพ้นจากทุกข์ได้อย่างนี้.

สํ. ส. ๑๕/๒๓.

ปรทุกฺขูปธาเนน โย อตฺตโน สุขมิจฺฉติ / เวรสํสคฺคสํสฏฺโฐ เวรา โส น ปริมุจฺจติ.

ผู้ใด ต้องการสุขเพื่อตน ด้วยการก่อทุกข์แก่ผู้อื่น ผู้นั้น ชื่อว่า พัวพันไปด้วยเวร ย่อมไม่พ้นจากเวร.

ขุ. ธ. ๒๕/๕๓.

ปริตฺตํ ทารุมารุยฺห ยถา สีเท มหณฺณเว / เอวํ กุสีตมาคมฺม สาธุชีวีปิ สีทติ.

คนเกาะไม้ฟืนเล็ก ๆ พึงจมลงในทะเลฉันใด คนมั่งมีอาศัยความ เกียจคร้านก็ล่มจมฉันนั้น.

ขุ. เถร. ๒๖/๓๐๙.

พลํ จนฺโท พลํ สุริโย พลํ สมณพฺราหฺมณา / พลํ เวลา สมุทฺทสฺส พลาติพลมิตฺถิโย.

พระจันทร์ พระอาทิตย์ สมณพราหมณ์ และฝั่งทะเล ต่างก็มีกำลัง, แต่สตรีมีกำลังยิ่งกว่ากำลัง (เหล่านั้น).

ขุ. ชา. นวก. ๒๗/๒๖๑.

พหูนํ วต อตฺถาย อุปฺปชฺชนฺติ ตถาคตา / อิตฺถีนํ ปุริสานญฺจ เย เต สาสนการกา.

พระตถาคตเจ้าย่อมเกิดขึ้น เพื่อประโยชน์แก่คนหมู่มาก คือสตรีและบุรุษผู้ทำตามคำสอน.

ขุ. เถร. ๒๖/๔๓๗.

ยตฺถ โปสํ น ชานนฺติ ชาติยา วินเยน วา / น ตตฺถ มานํ กยิราถ วสํ อญฺญาตเก ชเน.

คำอธิบาย

ในที่ใด ยังไม่รู้จักคนโดยกำเนิดหรือโดยขนบประเพณี เมื่ออยู่ ในที่นั้น หมู่คนที่ยังไม่รู้จักกัน ไม่ควรทำความถือตัว.

ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๓๑.

เย จ กาหนฺติ โอวาทํ นรา พุทฺเธน เทสิตํ / โสตฺถึ ปารํ คมิสฺสนฺติ วลาเหเนว วาณิชา.

คนใด จัดทำตามโอวาทที่ผู้รู้แสดงแล้ว คนนั้นจักถึงฝั่งที่สวัสดี เหมือนพ่อค้าถึงฝั่งที่สวัสดีเพราะม้าวลาหก.

ขุ. ชา. ทุก. ๒๗/๗๑.

เย วุฑฺฒมปจายนฺติ นรา ธมฺมสฺส โกวิทา / ทิฏฺเฐ ธมฺเม จ ปาสํสา สมฺปราโย จ สุคฺคติ.

คนรู้จักขนบธรรมเนียม ย่อมยำเกรงผู้เฒ่าผู้แก่ ในชาตินี้ก็มีผู้สรรเสริญ ชาติหน้าก็ไปดี.

ขุ. ชา เอก. ๒๗/๑๒.

รูปา สทฺทา คนฺธา รสา ผสฺสา ธมฺมา จ เกวลา / เอตํ โลกามิสํ โฆรํ เอตฺถ โลโก วิมุจฺฉิโต.

รูป เสียง กลิ่น รส ผัสสะ และธรรมารมณ์นั้น ล้วนเป็นโลกามิส อันร้ายกาจ สัตวโลกหมกมุ่นอยู่ในอารมณ์เหล่านี้.

สํ. ส. ๑๕/๑๖๖.

วิเทสวาสํ วสโต ชาตเวทสเมนปิ / ขมิตพฺพํ สปญฺเญน อปิ ทาสสฺส ตชฺชิตํ.

แม้มีปัญญารุ่งโรจน์อย่างไฟ เมื่ออยู่ในต่างประเทศก็ควรอดทน คำขู่เข็ญแม้ของทาส.

ขุ. ชา. จตุกฺก. ๒๗/๑๓๑.