พุทธศาสนสุภาษิต

สำหรับวิชากระทู้ธรรม — บาลี คำแปล คัมภีร์ที่มา และคำอธิบายความหมาย เพื่อใช้ศึกษาและเป็นแบบอย่างในการแต่งกระทู้ธรรม

คำอธิบายเป็นเพียงตัวอย่างการตีความ ไม่ใช่เฉลย — ใช้เป็นแนวทางเบื้องต้น และควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ

ธรรมศึกษา (ต่างประเทศ)
นักธรรมชั้นเอก · พุทธศาสนสุภาษิต เล่ม ๓ · ๒๑๘ บท · มีคำอธิบายแล้ว ๓ บท
อัตตวรรค — หมวดตน
อัตตวรรค — หมวดตน · นักธรรมชั้นเอก
บาลี (อักษรไทย)
ยสฺส อจฺจนฺตทุสฺสีลฺยํมาลุวา สาลมิโวตฺถตํ
กโรติ โส ตถตฺตานํยถา นํ อิจฺฉตี ทิโส.
Pāli (Roman) ถอดอัตโนมัติ
Yassa accantadussīlyaṃMāluvā sālamivotthataṃ
Karoti so tathattānaṃYathā naṃ icchatī diso.
คัมภีร์ที่มา : ขุ. ธ. ๒๕/๓๗.
คำแปล : ผู้ใดมีความไร้ศีลธรรมครอบคลุม เหมือนย่านทรายคลุมไม้สาละ ผู้นั้นชื่อว่าทำตนเหมือนถูกผู้ร้ายคุมตัว.
คำแปลทุกภาษา / All languages (9)
ไทยผู้ใดมีความไร้ศีลธรรมครอบคลุม เหมือนย่านทรายคลุมไม้สาละ ผู้นั้นชื่อว่าทำตนเหมือนถูกผู้ร้ายคุมตัว.
EnglishWhoever is enveloped by utter immorality, as a creeper envelops a sal tree, makes himself as one held captive by a bandit.
IndonesiaSiapa pun yang diselimuti kebejatan moral, seperti tumbuhan menjalar menyelimuti pohon sala, menjadikan dirinya seperti orang yang ditawan penjahat.
中文为极度无戒所覆,如蔓藤缠覆沙罗树者,如同使自己落入盗贼之手。
DeutschWer von völliger Sittenlosigkeit überwuchert ist wie ein Salbaum von der Schlingpflanze, der macht sich selbst zu einem, den ein Räuber in Gewahrsam hält.
DanskDen, der er overgroet af fuldstændig umoral, som slyngplanten overgror et sal-træ, gør sig selv til én, en røver holder fanget.
हिन्दीजिस पर पूर्ण दुःशीलता वैसे ही छा गई है जैसे मालुवा लता साल वृक्ष पर, वह अपने को डाकू के हाथों पकड़े हुए के समान बना लेता है।
日本語蔓草がサーラの木を覆うように、まったくの破戒に覆われた者は、自らを盗賊に捕らえられた者のようにする。
नेपालीमालुवा लहराले सालको रूखलाई ढाकेझैँ पूर्ण दुःशीलताले ढाकिएकोले आफूलाई डाँकुले समातेको जस्तो बनाउँछ।

คำอธิบาย
คำอธิบายนี้เป็นเพียงตัวอย่างการตีความพุทธศาสนสุภาษิต ไม่ใช่เฉลย ผู้ศึกษาควรใช้เป็นแนวทางเบื้องต้นเท่านั้น หากต้องการความพิสดาร ควรศึกษาเพิ่มเติมจากพระไตรปิฎกและคัมภีร์อื่น ๆ ประกอบด้วย

พุทธศาสนสุภาษิตที่ว่า “ยสฺส อจฺจนฺตทุสฺสีลฺยํ มาลุวา สาลมิโวตฺถตํ กโรติ โส ตถตฺตานํ ยถา นํ อิจฺฉตี ทิโส” แปลว่า “ผู้ใดมีความไร้ศีลธรรมครอบคลุม เหมือนย่านทรายคลุมไม้สาละ ผู้นั้นชื่อว่าทำตนเหมือนถูกผู้ร้ายคุมตัว” สุภาษิตนี้แสดงโทษของความเป็นผู้ทุศีล คือไม่มีศีล มีความประพฤติทางกายและวาจาที่เสียหาย คำว่า “อจฺจนฺตทุสฺสีลฺยํ” หมายถึงความทุศีลอย่างยิ่ง หรือทุศีลจนครอบงำตนไปทั้งหมด ส่วน “มาลุวา” คือเถาย่านทราย เป็นไม้เถาที่เลื้อยพันต้นไม้ใหญ่ เมื่อเติบโตขึ้นก็ปกคลุมจนต้นไม้นั้นหักโค่นลงในที่สุด ท่อนท้ายว่า “ยถา นํ อิจฺฉตี ทิโส” แปลตามศัพท์ว่า “เหมือนอย่างที่ศัตรูปรารถนาต่อเขา” คำว่า “ทิโส” หมายถึงผู้เป็นศัตรูหรือผู้คิดร้าย หนังสือแปลโดยใจความว่า “ถูกผู้ร้ายคุมตัว” เพื่อให้เห็นภาพว่า ผู้ทุศีลย่อมตกอยู่ในสภาพที่ศัตรูอยากเห็น คือถูกความชั่วของตนผูกมัดไว้ ไม่เป็นอิสระ ความหมายสำคัญของบทจึงอยู่ที่ว่า ผู้ทุศีลทำร้ายตนเองได้เท่ากับที่ศัตรูจะพึงทำร้าย

ในอรรถกถาธรรมบท พระคาถานี้ตรัสปรารภพระเทวทัต ผู้มีความริษยาและกระทำความชั่วหลายประการ ความชั่วเหล่านั้นสั่งสมขึ้นจนนำความพินาศมาสู่ตนเอง พระพุทธองค์จึงทรงเปรียบว่า ความทุศีลย่อมครอบงำผู้นั้นดุจเถาย่านทรายคลุมต้นสาละ ผู้ที่ทุศีลย่อมทำร้ายตนเองได้เท่ากับที่ศัตรูหรือผู้ร้ายปรารถนาจะทำแก่เขา โดยไม่ต้องให้ใครมาทำร้าย

ข้อที่ควรสังเกตคือ อุปมาเรื่องเถาย่านทรายแสดงว่า ความชั่วมักเริ่มจากสิ่งเล็กน้อย แล้วค่อย ๆ เลื้อยพันจนยากจะแก้ออก เช่นเดียวกับการล่วงศีลที่เริ่มจากความเผลอหรือความเคยชิน แต่หากปล่อยไว้ก็จะกลายเป็นนิสัย สุภาษิตนี้มิได้ประณามผู้ที่เคยพลาด เพราะผู้ที่รู้ตัวแล้วกลับมารักษาศีลย่อมตัดเถานั้นได้ ในหมวดธรรม ศีลเป็นพื้นฐานของสมาธิและปัญญา ผู้ที่ศีลบกพร่องจึงยากจะก้าวหน้าในธรรมขั้นสูง

ในชีวิตประจำวัน ภิกษุสามเณรที่ละเลยสิกขาบทเล็ก ๆ บ่อยครั้งเข้า อาจกลายเป็นผู้ไม่เคารพพระวินัยและเสื่อมจากเพศบรรพชิต นักเรียนที่เริ่มจากการโกหกเล็กน้อย อาจต้องโกหกซ้อนจนไม่มีใครเชื่อถือ คนทำงานที่ยอมทุจริตครั้งแรกเพราะคิดว่าไม่มีใครรู้ อาจถลำลึกจนสูญเสียทั้งหน้าที่การงานและเกียรติยศ ความเสียหายเหล่านี้ล้วนเกิดจากการกระทำของตนเอง

เราจึงควรรักษาศีลด้วยความเห็นคุณค่า หมั่นสำรวจความประพฤติของตนอยู่เสมอ เมื่อรู้ตัวว่าพลาดก็รีบแก้ไข ไม่ปล่อยให้ความเคยชินในทางผิดเติบโตขึ้น และคบหาผู้ที่ช่วยเตือนสติให้อยู่ในทางที่ถูก เพราะผู้ทุศีลย่อมเป็นศัตรูของตนเองโดยไม่รู้ตัว สมดังพุทธศาสนสุภาษิตที่ว่า “ผู้ใดมีความไร้ศีลธรรมครอบคลุม เหมือนย่านทรายคลุมไม้สาละ ผู้นั้นชื่อว่าทำตนเหมือนถูกผู้ร้ายคุมตัว”

« บทก่อนหน้า
สุภาษิตในวรรคเดียวกัน — เลือกใช้เป็นกระทู้เชื่อมได้
อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ โก หิ นาโถ ปโร สิยา / อตฺตนา หิ สุทนฺเตน นาถํ ลภติ ทุลฺลภํ.
ตนแล เป็นที่พึ่งของตน คนอื่น ใครเล่าจะเป็นที่พึ่งได้ ก็บุคคล มีตนฝึกฝนดีแล้ว ย่อมได้ที่พึ่งที่ได้ยาก.
ขุ. ธ. ๒๕/๓๖.
นตฺถิ อตฺตสมํ เปมํ นตฺถิ ธญฺญสมํ ธนํ / นตฺถิ ปญฺญาสมา อาภา วุฏฺฐิ เว ปรมา สรา.
สิ่งที่รัก ( อื่น ) เสมอด้วยตนไม่มี, ทรัพย์ ( อื่น ) เสมอด้วยข้าวเปลือกไม่มี, แสงสว่าง ( อื่น ) เสมอด้วยปัญญาไม่มี, ฝนแล เป็นสระอย่างยิ่ง.
สํ. ส. ๑๕/๙.
บาลีอักษรโรมันถอดจากอักษรไทยโดยอัตโนมัติ · คำอธิบายแสดงเฉพาะบทที่ผ่านการตรวจทานแล้ว
ฝึกแต่งกระทู้ธรรม แบบฝึกท่องจำ ปัญหาธรรมศึกษาย้อนหลัง หน้าหลัก